Το μεγαλύτερο «αγκάθι» της Ευρώπης στη ρύπανση από τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» (PFAS) φέρνει το Βέλγιο αντιμέτωπο με μια πρωτοφανή νομική διαδικασία. Η περιβαλλοντική οργάνωση ClientEarth κατέθεσε προσφυγή κατά της χώρας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ECSR), υποστηρίζοντας ότι οι βελγικές αρχές γνώριζαν εδώ και χρόνια την έκταση της μόλυνσης, αλλά απέτυχαν να προστατεύσουν την υγεία των πολιτών, παραβιάζοντας θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Η υπόθεση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς είναι η πρώτη φορά που η ClientEarth προσφεύγει στο συγκεκριμένο όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης, επιχειρώντας να αναδείξει ότι η έκθεση στα PFAS δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα αλλά και ζήτημα προστασίας της ανθρώπινης ζωής και υγείας.

Το Βέλγιο στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ρύπανσης

Τα PFAS αποτελούν μια οικογένεια περισσότερων από 10.000 συνθετικών χημικών ουσιών, οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία λόγω της ανθεκτικότητάς τους στο νερό, στα λίπη και στους λεκέδες. Εντοπίζονται σε αντικολλητικά σκεύη, συσκευασίες τροφίμων, αδιάβροχα υφάσματα, καλλυντικά και πολλά ακόμη καθημερινά προϊόντα.

Επειδή αποδομούνται εξαιρετικά αργά στο περιβάλλον, έχουν αποκτήσει τον χαρακτηρισμό «forever chemicals», καθώς μπορούν να παραμείνουν στο έδαφος, στα υπόγεια ύδατα και στον ανθρώπινο οργανισμό για δεκαετίες.

Σύμφωνα με το Forever Pollution Project, το Βέλγιο καταγράφει σήμερα τα υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης από PFAS στην Ευρώπη. Ιδιαίτερα επιβαρυμένες θεωρούνται οι περιοχές:

• Zwijndrecht, κοντά στην Αμβέρσα, λόγω της εγκατάστασης της 3M,
• Chièvres, όπου η ρύπανση συνδέεται με στρατιωτική αεροπορική βάση,
• καθώς και τμήματα των Βρυξελλών, κυρίως γύρω από το Anderlecht και το Uccle.

«Οι αρχές γνώριζαν εδώ και δεκαετίες»

Η ClientEarth υποστηρίζει ότι οι αρμόδιες αρχές είχαν επανειλημμένα ενημερωθεί για το πρόβλημα πολύ πριν αυτό λάβει δημοσιότητα το 2021.

Ειδικά για την περιοχή του Zwijndrecht, η οργάνωση αναφέρει ότι ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 υπήρχαν επαφές μεταξύ της 3M και των φλαμανδικών αρχών σχετικά με τη ρύπανση, χωρίς όμως να ληφθούν ουσιαστικά μέτρα.

Παράλληλα, σύμφωνα με την προσφυγή, μέλη της κυβέρνησης της Φλάνδρας, μεταξύ των οποίων και ο σημερινός πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever, είχαν ενημερωθεί για την κατάσταση ήδη από το 2017, χωρίς να υπάρξει αποτελεσματική αντίδραση.

Οι σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία

Η επιστημονική κοινότητα συνδέει την έκθεση στα PFAS με σειρά σοβαρών παθήσεων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει ταξινομήσει το PFOA ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο και το PFOS ως πιθανώς καρκινογόνο. Παρότι οι δύο αυτές ουσίες έχουν πλέον απαγορευθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθούν να ανιχνεύονται στο περιβάλλον και στο αίμα εκατομμυρίων πολιτών λόγω της εξαιρετικά μεγάλης διάρκειας ζωής τους.

Πέρα από τον καρκίνο, οι ειδικοί συνδέουν τα PFAS με:

• μεταβολικές διαταραχές,
• σακχαρώδη διαβήτη,
• μειωμένη γονιμότητα,
• παχυσαρκία,
• διαταραχές της εγκυμοσύνης,
• αυξημένο κίνδυνο αποβολών.

Επιστήμονες επισημαίνουν ακόμη ότι οι ουσίες αυτές μπορούν να μεταφερθούν από τη μητέρα στο έμβρυο μέσω του πλακούντα, αλλά και αργότερα μέσω του μητρικού γάλακτος, επηρεάζοντας και τις επόμενες γενιές.

Από περιβαλλοντικό πρόβλημα σε ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η ClientEarth υποστηρίζει ότι όταν ένα κράτος γνωρίζει έναν σοβαρό περιβαλλοντικό κίνδυνο και δεν λαμβάνει επαρκή μέτρα προστασίας, τότε παραβιάζει θεμελιώδη κοινωνικά και ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών του.

Δεν είναι η πρώτη φορά που τα PFAS συνδέονται με ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2024, ειδικοί εισηγητές του ΟΗΕ χαρακτήρισαν αντίστοιχη υπόθεση ρύπανσης στις ΗΠΑ ως ζήτημα προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ ανάλογες νομικές διαδικασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και στη Γαλλία.

Η οργάνωση ζητά από το Βέλγιο:

• γενική απαγόρευση όλων των PFAS,
• συστηματική βιοπαρακολούθηση των πολιτών, ιδιαίτερα παιδιών και εγκύων,
• επιτάχυνση των έργων απορρύπανσης στις πληγείσες περιοχές,
• ουσιαστική στήριξη των κοινοτήτων που έχουν εκτεθεί στις επικίνδυνες ουσίες.

Η απορρύπανση παραμένει τεράστια πρόκληση

Παρά τις πιέσεις για άμεση δράση, η αντιμετώπιση της ρύπανσης από PFAS αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη.

Νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Science: Processes & Impacts καταλήγει ότι ακόμη και αν η Ευρώπη επένδυε 100 δισ. ευρώ κάθε χρόνο σε έργα απορρύπανσης, θα μπορούσε να αφαιρέσει μόνο ένα μικρό μέρος των PFAS που έχουν ήδη συσσωρευτεί στο περιβάλλον.

Η προσφυγή της ClientEarth αναμένεται να εξεταστεί ως προς το παραδεκτό μέσα στο 2027, ενώ η τελική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κοινωνικών Δικαιωμάτων εκτιμάται ότι θα εκδοθεί μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια.

Περισσότερες ειδήσεις

Τα μικροπλαστικά καταστρέφουν τις ορμόνες – Πώς μπορείς να προστατευτείς

Το «βρώμικο» μυστικό του ανακυκλωμένου πολυεστέρα και το οικολογικό ξέπλυμα των μεγάλων brands

Nurdles: Χιλιάδες «λευκές σταγόνες θανάτου» ξεβράζονται στις ακτές της Ευρώπης