Ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αποκατασταθεί πλήρως, οι διεθνείς αγορές ενέργειας δύσκολα θα επιστρέψουν στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο. Αυτή είναι η εκτίμηση του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Fatih Birol, ο οποίος περιέγραψε την κρίση με μία χαρακτηριστική φράση: «Το βάζο έσπασε».
Όπως εξήγησε, ένα σπασμένο βάζο μπορεί να κολληθεί, αλλά δεν γίνεται ξανά όπως ήταν. Κατά τον ίδιο τρόπο, η επαναφορά των διελεύσεων δεν αρκεί για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη ναυτιλιακών εταιρειών, παραγωγών, ασφαλιστών και αγοραστών προς τη συγκεκριμένη διαδρομή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε ο Birol, πριν από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026 οι ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ ανέρχονταν σε περίπου 25 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Έκτοτε έχουν περιοριστεί κοντά στα 15 εκατ. βαρέλια, ενώ κατά περιόδους κινούνται μεταξύ 12 και 17 εκατ. βαρελιών την ημέρα.
Με βάση τη μέση σύγκριση των 25 με τα 15 εκατ. βαρέλια, πρόκειται για μείωση της τάξης του 40%.
Ο επικεφαλής του IEA υποστήριξε ότι οι απώλειες πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη διατάραξη των μεταφορών είναι μεγαλύτερες από τις απώλειες που καταγράφηκαν στις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979 μαζί. Χαρακτήρισε, μάλιστα, τη σημερινή κατάσταση ως τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχει αντιμετωπίσει μέχρι σήμερα η παγκόσμια οικονομία.
Τα επίσημα στοιχεία του Οργανισμού αποτυπώνουν τη σημασία της θαλάσσιας οδού. Το 2025 περνούσαν από τα Στενά του Ορμούζ περίπου 20 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχούσε περίπου στο 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Παράλληλα, μέσω της ίδιας διαδρομής μεταφέρονταν περισσότερα από 110 δισ. κυβικά μέτρα υγροποιημένου φυσικού αερίου τον χρόνο. Περίπου το 93% των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου του Κατάρ και το 96% εκείνων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων περνούσαν από τα Στενά.
Η έκθεση του IEA για τον Αύγουστο προβλέπει ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί κατά 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, ενώ η παραγωγή στη Μέση Ανατολή παρέμενε τον Ιούλιο κατά 8,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα.
Τα παγκόσμια καταγεγραμμένα αποθέματα είχαν υποχωρήσει κατά 410 εκατ. βαρέλια από την έναρξη του πολέμου έως το τέλος Ιουλίου. Για το τρίτο τρίμηνο του έτους ο Οργανισμός υπολογίζει έλλειμμα προσφοράς περίπου 1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως, υπερδιπλάσιο από την προηγούμενη εκτίμησή του.
Την άνοδο των τιμών συγκράτησαν μέχρι σήμερα το πλεόνασμα προσφοράς που υπήρχε πριν από τον πόλεμο και η απόφαση των κρατών-μελών του IEA να διαθέσουν στην αγορά 400 εκατ. βαρέλια από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, κατά τον Birol, αυτά τα περιθώρια εξαντλούνται σταδιακά.
Ο άμεσος κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στο αργό πετρέλαιο. Ο Birol εστιάζει ιδιαίτερα στο πετρέλαιο κίνησης και στα αεροπορικά καύσιμα, καθώς οι δυσκολίες στη λειτουργία και στον εφοδιασμό των διυλιστηρίων περιορίζουν την παραγωγή τελικών προϊόντων.
Τον Ιούλιο, η ποσότητα αργού που επεξεργάστηκαν τα διυλιστήρια παγκοσμίως ήταν σχεδόν 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως χαμηλότερη σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Οι θαλάσσιες μεταφορές προϊόντων πετρελαίου μειώθηκαν κατά 3,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ενώ οι εξαγωγές πετρελαίου κίνησης από τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή και την Ασία υποχώρησαν κατά 1,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Εάν η κατάσταση παραταθεί, ο Birol προειδοποιεί για ελλείψεις πετρελαίου κίνησης, προβλήματα στον ανεφοδιασμό των αεροπορικών εταιρειών και δυσκολίες στην προμήθεια λιπασμάτων κατά τις περιόδους αυξημένης αγροτικής παραγωγής.
Ο επικεφαλής του IEA ξεχώρισε τρεις γεωπολιτικούς παράγοντες που αναμένεται να καθορίσουν τις αγορές ενέργειας τα επόμενα χρόνια:
Η εκτίμησή του είναι ότι η εποχή κατά την οποία οι χώρες αναζητούσαν απλώς τη φθηνότερη διαθέσιμη πηγή ενέργειας υποχωρεί. Στη θέση της έρχεται ένα σύστημα στο οποίο μεγαλύτερο βάρος θα έχει η ασφάλεια του εφοδιασμού και η επιλογή προμηθευτών που θεωρούνται πολιτικά και γεωπολιτικά αξιόπιστοι.
Η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, πάντως, παραμένει. Στις 24 Αυγούστου, το Ιράν ανακοίνωσε ότι έθεσε σε κατάλογο περιορισμών 45 δεξαμενόπλοια, απειλώντας με πρόστιμα, κράτηση και κατάσχεση φορτίων για παραβίαση των κανόνων διέλευσης που έχει θεσπίσει.
Περισσότερες ειδήσεις
Μήνυμα Ιράν σε Βουλγαρία και γειτονικές χώρες: «Έχουμε δικαίωμα να πλήξουμε την πηγή κάθε επίθεσης»
Στο «περίμενε» η αγορά πετρελαίου – Βουτιά έως 2,3% πριν από τις νέες κυρώσεις στο Ιράν
Ν. Τσάφος: Από τις χαμηλότερες τιμές ρεύματος στην Ευρώπη η Ελλάδα – «Οδηγός» οι ΑΠΕ
