Η απειλή παρατεταμένου ελέγχου των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο σενάρια μεγάλης κλίμακας για νέους αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου από τα κράτη του Κόλπου, με στόχο την παράκαμψη ενός από τα πιο κρίσιμα γεωστρατηγικά «σημεία ασφυξίας» της παγκόσμιας ενέργειας.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, κυβερνητικοί αξιωματούχοι και στελέχη της ενεργειακής βιομηχανίας εκτιμούν ότι οι νέοι αγωγοί ενδέχεται να αποτελέσουν τη μόνη βιώσιμη λύση για τη μείωση της διαχρονικής εξάρτησης της περιοχής από τα Στενά του Ορμούζ, παρά το υψηλό κόστος, τη γεωπολιτική πολυπλοκότητα και τον πολυετή ορίζοντα υλοποίησης τέτοιων έργων.
Η τρέχουσα σύγκρουση έχει αναδείξει εκ νέου τη στρατηγική αξία του αγωγού Ανατολής–Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων. Ο αγωγός, που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980 εν μέσω φόβων για διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μεταφέρει σήμερα έως και 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας πλήρως τη διέλευση από την κρίσιμη θαλάσσια οδό.
Όπως σημειώνουν στελέχη της αγοράς, εκ των υστέρων η επιλογή αυτή θεωρείται στρατηγικής διορατικότητας, ενώ σήμερα αποτελεί βασική «γραμμή ζωής» για τις εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ριάντ εξετάζει τρόπους αύξησης των εξαγωγών μέσω αγωγών, είτε με επέκταση της υφιστάμενης υποδομής είτε με ανάπτυξη νέων διαδρομών, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από θαλάσσιες μεταφορές που διέρχονται από περιοχές γεωπολιτικής έντασης.
Τα σχέδια για διασυνδεδεμένους αγωγούς στην περιοχή δεν είναι νέα, ωστόσο μέχρι σήμερα προσέκρουαν στο υψηλό κόστος και στη διακρατική πολυπλοκότητα. Πλέον, όμως, παρατηρείται σαφής μεταστροφή. Αναλυτές εκτιμούν ότι η συζήτηση μετακινείται από το επίπεδο των θεωρητικών σεναρίων σε πιο ώριμες, επιχειρησιακές επιλογές, με κοινή ανάγνωση του γεωπολιτικού ρίσκου από τις χώρες της περιοχής.
Η πιο ανθεκτική λύση δεν φαίνεται να είναι ένας μεμονωμένος αγωγός, αλλά ένα δίκτυο ενεργειακών διαδρόμων, μια «υποδομή πολλαπλών διαδρομών», που θα μειώνει την εξάρτηση από ένα και μόνο σημείο διέλευσης. Ωστόσο, πρόκειται και για το πιο σύνθετο σενάριο σε επίπεδο υλοποίησης.
Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι νέοι αγωγοί ενδέχεται να ενταχθούν σε ευρύτερους εμπορικούς διαδρόμους που δεν θα περιορίζονται μόνο στη μεταφορά ενέργειας, αλλά θα συνδέουν αγορές από την Ασία έως την Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο επανέρχονται και σενάρια για τον οικονομικό διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), αν και ορισμένες από τις προτεινόμενες διαδρομές –ιδίως εκείνες που καταλήγουν σε ισραηλινά λιμάνια– παραμένουν πολιτικά ευαίσθητες.
Παράλληλα, εξετάζονται εναλλακτικές που θα οδηγούν σε λιμάνια της Μεσογείου ή της Αιγύπτου, με στόχο τη διαφοροποίηση των εξαγωγικών επιλογών.
Τα εμπόδια για την υλοποίηση τέτοιων έργων παραμένουν σημαντικά. Η ανακατασκευή ενός αγωγού αντίστοιχου με τον Ανατολής–Δύσης εκτιμάται ότι θα απαιτούσε τουλάχιστον 5 δισ. δολάρια, ενώ πιο σύνθετες διακρατικές διαδρομές, όπως μέσω Ιράκ, Ιορδανίας ή Τουρκίας, θα μπορούσαν να φτάσουν τα 15 έως 20 δισ. δολάρια.
Σημαντικοί είναι και οι κίνδυνοι ασφαλείας, ιδίως σε περιοχές με παρουσία ενόπλων οργανώσεων ή ανεξουδετέρωτα πυρομαχικά, ενώ ακόμη και οι εναλλακτικές διαδρομές προς νότια λιμάνια, όπως στο Ομάν, δεν είναι απαλλαγμένες από απειλές, όπως επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Επιπλέον, η λειτουργία ενός διακρατικού δικτύου αγωγών προϋποθέτει υψηλό επίπεδο πολιτικής συνεργασίας μεταξύ των χωρών του Κόλπου, κάτι που ιστορικά δεν θεωρείται δεδομένο.
Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι πιο ρεαλιστικές επιλογές φαίνεται να είναι η επέκταση υφιστάμενων υποδομών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
Παράλληλα, εξετάζεται η ανάπτυξη νέων τερματικών σταθμών στην Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων που συνδέονται με το έργο Neom.
Ωστόσο, οριστικές αποφάσεις δεν αναμένονται πριν αποσαφηνιστεί η μακροπρόθεσμη κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, καθώς το γεωπολιτικό ρίσκο παραμένει καθοριστικός παράγοντας για τον σχεδιασμό επενδύσεων τέτοιου μεγέθους.
Περισσότερες ειδήσεις
D. Trump: «Το Ιράν ζητά κατάπαυση πυρός» – Όρος το άνοιγμα του Ορμούζ – Διάψευση από Τεχεράνη
