Σε καθεστώς ακραίας πίεσης έχει περάσει η παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές στη Μέση Ανατολή έχουν οδηγήσει σε συνολικές διακοπές παραγωγής αργού πετρελαίου 9,2 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ενώ η διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει υποχωρήσει κατά περίπου 97% σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα, στα μόλις 600.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται η Goldman Sachs. Η τράπεζα προειδοποιεί ότι η κρίση δεν απειλεί μόνο τις βραχυπρόθεσμες εξαγωγές, αλλά και τη μακροπρόθεσμη παραγωγική ικανότητα της περιοχής.
Η εικόνα που διαμορφώνεται στον Περσικό Κόλπο παραπέμπει σε σοκ προσφοράς ιστορικών διαστάσεων. Η Goldman Sachs σημειώνει ότι η διαταραχή που συνδέεται με το Ορμούζ θα μπορούσε να αποδειχθεί η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ, ενώ υπογραμμίζει ότι οι συνέπειες τέτοιων επεισοδίων τείνουν να έχουν μεγάλη διάρκεια όταν επηρεάζονται άμεσα οι υποδομές παραγωγής και εξαγωγών. Στο βασικό της σενάριο προβλέπει σταδιακή αποκατάσταση των ροών από τον Απρίλιο, αλλά ξεκαθαρίζει ότι οι κίνδυνοι για την πορεία των τιμών παραμένουν ανοδικοί τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και έως το 2027.
Η νέα κλιμάκωση ακολούθησε τα πλήγματα στο ιρανικό South Pars και στο Asaluyeh, στα οποία απάντησε η Τεχεράνη με επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις σε ολόκληρο τον Κόλπο. Σύμφωνα με το Reuters, έχουν πληγεί ή τεθεί εκτός λειτουργίας κρίσιμες μονάδες σε Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Μπαχρέιν, με αποτέλεσμα να ενισχύεται ο φόβος για πιο μόνιμη ζημιά στην παραγωγική βάση της περιοχής.
Στο κάδρο των επιθέσεων περιλαμβάνονται διυλιστήρια στο Κουβέιτ, το Samref στη Σαουδική Αραβία, εγκαταστάσεις στα ΗΑΕ και κρίσιμα εξαγωγικά σημεία όπως το Φουτζάιρα. Ειδικά για τα Εμιράτα, το Reuters έχει μεταδώσει ότι η ADNOC ανέστειλε φορτώσεις στο Φουτζάιρα μετά από επίθεση με drones, με το τερματικό να είναι κομβικό για περίπου 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως Murban crude, δηλαδή περίπου το 1% της παγκόσμιας ζήτησης.
Η κατάσταση δεν αφορά μόνο το αργό. Οι επιθέσεις προκάλεσαν απώλεια περίπου του ενός έκτου της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG του Κατάρ, με τον διευθύνοντα σύμβουλο της QatarEnergy να δηλώνει ότι η πλήρης αποκατάσταση θα μπορούσε να χρειαστεί τρία έως πέντε χρόνια. Αυτό εξηγεί γιατί η αγορά τιμολογεί πλέον όχι μόνο ένα προσωρινό μπλοκάρισμα στις ροές, αλλά και έναν πιο μακροχρόνιο περιορισμό της προσφοράς φυσικού αερίου και συνδεδεμένων πετρελαϊκών ροών.
Η ουσία είναι σκληρή: ακόμα και με ανακατεύθυνση φορτίων μέσω αγωγών και εναλλακτικών εξαγωγικών οδών, το κενό παραμένει τεράστιο. Οι ροές μέσω Γιανμπού και Φουτζάιρα δεν αρκούν για να καλύψουν τη σχεδόν πλήρη παράλυση του Ορμούζ, ενώ στην περίπτωση του Φουτζάιρα οι επιχειρησιακές δυσκολίες παραμένουν έντονες μετά τις επιθέσεις των τελευταίων ημερών.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αγορά προσπαθεί να αποτιμήσει πόσο μπορούν να βοηθήσουν τα πλωτά αποθέματα ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου. Οι ποσότητες αυτές λειτουργούν ως προσωρινό «μαξιλάρι», αλλά δεν αρκούν για παρατεταμένη κρίση. Η ίδια η λογική των τελευταίων αμερικανικών παρεμβάσεων δείχνει ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί κυρίως να αγοράσει χρόνο, όχι να λύσει το πρόβλημα.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη δώσει 30ήμερη άδεια για την πώληση ρωσικού πετρελαίου που βρίσκεται ήδη στη θάλασσα έως τις 11 Απριλίου 2026, ενώ ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε στις 19 Μαρτίου ότι εξετάζεται αντίστοιχη εξαίρεση και για ιρανικό πετρέλαιο που παραμένει σε δεξαμενόπλοια υπό καθεστώς κυρώσεων. Σύμφωνα με το Reuters, η πιθανή αυτή χαλάρωση θα είχε στόχο να μετριάσει το ράλι των τιμών, αλλά μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Το πρόβλημα είναι ότι η αγορά δεν ανησυχεί μόνο για τις άμεσες ελλείψεις. Ανησυχεί και για το ενδεχόμενο δεύτερου κύματος αναταράξεων από τις ΗΠΑ, εάν επανέλθει στο τραπέζι το σενάριο περιορισμών στις αμερικανικές εξαγωγές αργού ή προϊόντων. Η Goldman Sachs τονίζει ότι αυτό δεν είναι το βασικό της σενάριο, αλλά προειδοποιεί πως ακόμη και η απλή αύξηση της πιθανότητας για τέτοιους περιορισμούς αρκεί για να διευρύνει περαιτέρω το spread Brent-WTI. Ήδη το Reuters κατέγραψε ότι η διαφορά Brent-WTI έχει φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από τότε που οι ΗΠΑ ήραν την απαγόρευση εξαγωγών αργού το 2015.
Παρά τη βίαιη ανατίμηση των προηγούμενων ημερών, η αγορά είδε μια προσωρινή αποκλιμάκωση μετά τη δήλωση του Ισραήλ ότι δεν θα συνεχίσει να στοχοποιεί ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η κίνηση αυτή έφερε διόρθωση στις τιμές, αλλά δεν άλλαξε τη βασική εικόνα: οι φυσικές ροές παραμένουν βαθιά διαταραγμένες, οι υποδομές έχουν ήδη δεχθεί πλήγματα και ο γεωπολιτικός κίνδυνος παραμένει πολύ υψηλός.
