Τη μετάβαση της Ελλάδας από έναν «λογιστικό» προϋπολογισμό σε ένα σύστημα που μετρά αποτελέσματα –και το κρίσιμο επόμενο βήμα της αξιοποίησης αυτών των εργαλείων στην πράξη– αναδεικνύει η νέα μελέτη του ΟΟΣΑ, που παρουσιάστηκε στην Αθήνα.
Η έκθεση καταγράφει μια δεκαετία θεσμικών αλλαγών, αλλά ξεκαθαρίζει ότι το δύσκολο κομμάτι μόλις ξεκινά: η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί στο πώς σχεδιάζεται ο προϋπολογισμός, αλλά στο πώς χρησιμοποιείται για τη λήψη αποφάσεων και την κατανομή πόρων.
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, έχει ήδη περάσει από το μοντέλο απλής καταγραφής δαπανών σε ένα σύστημα που αξιολογεί την αποδοτικότητα και τις επιπτώσεις των πολιτικών, μέσω του προϋπολογισμού επιδόσεων, του green budgeting και των επισκοπήσεων δαπανών.
Τη συνολική αρχιτεκτονική της αλλαγής περιέγραψε ο υφυπουργός Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, κάνοντας λόγο για ένα ενιαίο σύστημα που συνδυάζει τέσσερις βασικούς άξονες: τον προϋπολογισμό επιδόσεων, τις επισκοπήσεις δαπανών και εσόδων, την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης και τη λειτουργική ταξινόμηση των δαπανών μέσω του προτύπου COFOG.
Από το 2022 και μετά, ο προϋπολογισμός παρουσιάζεται σε επίπεδο προγραμμάτων, επιτρέποντας σαφή εικόνα για το πού κατευθύνονται οι πόροι. Η δημιουργία βάσης δεδομένων για τον προϋπολογισμό επιδόσεων δίνει τη δυνατότητα διαχρονικής αξιολόγησης, εντοπισμού αδυναμιών και ανακατανομής πόρων.
Ήδη, τέτοιοι δείκτες εφαρμόζονται σε κρίσιμους τομείς: από τη δικαιοσύνη και την κοινωνική ασφάλιση μέχρι την αγορά, την ενέργεια και την εκπαίδευση. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της οικονομίας χωρίς σπατάλη πόρων.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι τα εργαλεία αυτά επιτρέπουν πιο στοχευμένες πολιτικές, αποφεύγοντας οριζόντιες περικοπές, ενώ καθιστούν δυνατή την άμεση λήψη αποφάσεων σε κρίσιμα πεδία, όπως η άμυνα ή η ενεργειακή εξοικονόμηση.
Στην επόμενη φάση, καθοριστικό ρόλο θα παίξει η ψηφιακή αναβάθμιση του δημοσιονομικού συστήματος.
Η γενική γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής Παυλίνα Καρασιώτου έδωσε έμφαση στη διάχυση των δεδομένων, επισημαίνοντας ότι στόχος είναι οι πληροφορίες να γίνουν πιο προσβάσιμες – ακόμη και μέσω κοινωνικών δικτύων – ώστε πολίτες και Κοινοβούλιο να έχουν σαφή εικόνα για το πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι.
Κομβικό εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία είναι το νέο πληροφοριακό σύστημα govERP, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει τη «ραχοκοκαλιά» του προϋπολογισμού από το 2027, αυτοματοποιώντας διαδικασίες και βελτιώνοντας την παρακολούθηση των δαπανών.
Από την πλευρά του ΟΟΣΑ, ο Jón R. Blöndal εστίασε στη φιλοσοφία των αλλαγών: τη μετατόπιση της προσοχής από τις μικρές ετήσιες προσαρμογές στον «σκληρό πυρήνα» των δαπανών.
Όπως σημείωσε, στους περισσότερους προϋπολογισμούς διεθνώς το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών δεν επανεξετάζεται ουσιαστικά, παρότι εκεί εντοπίζονται οι μεγαλύτερες δυνατότητες εξοικονόμησης. Οι επισκοπήσεις δαπανών έρχονται ακριβώς να καλύψουν αυτό το κενό.
Προειδοποίησε, δε, ότι οι πιέσεις στα δημόσια οικονομικά θα ενταθούν λόγω γήρανσης του πληθυσμού, αυξημένων αναγκών υγείας, αμυντικών δαπανών και περιβαλλοντικών προκλήσεων, καθιστώντας τις μεταρρυθμίσεις αναγκαίες και όχι προαιρετικές.
Τη διεθνή διάσταση έδωσε ο πρέσβης Andrew Wood, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα προόδου στη διαφάνεια. Ωστόσο, το ζητούμενο –όπως τόνισε– δεν είναι μόνο η μείωση του κόστους, αλλά η μετατροπή των δαπανών σε πραγματική αξία για τους πολίτες.
Παρά τα θετικά στοιχεία –ισχυρή πολιτική βούληση, διοικητική ικανότητα και σαφή δομή προγραμμάτων– ο ΟΟΣΑ εντοπίζει ένα κρίσιμο έλλειμμα: τη μη επαρκή αξιοποίηση των εργαλείων για την κατανομή πόρων. Η έκθεση επιμένει στην ανάγκη να συνδεθεί άμεσα η απόδοση με τη χρηματοδότηση, να ενισχυθεί η χρήση των δεδομένων σε πολιτικό και κοινοβουλευτικό επίπεδο, να ενσωματωθεί πλήρως η περιβαλλοντική διάσταση στον πυρήνα του προϋπολογισμού και να αξιοποιηθούν οι επισκοπήσεις δαπανών για ουσιαστικές εξοικονομήσεις.
Στον τομέα του green budgeting, η Ελλάδα αξιολογείται θετικά, κυρίως λόγω της συνεργασίας μεταξύ υπουργείων και της οριζόντιας εφαρμογής του συστήματος.
Ο ΟΟΣΑ προτείνει την υιοθέτηση ειδικής δήλωσης «green budget statement» και την υποχρεωτική ενσωμάτωση περιβαλλοντικών στόχων και δεικτών σε κάθε πρόγραμμα, ώστε η πράσινη διάσταση να αποτελεί βασικό στοιχείο πολιτικής και όχι συμπληρωματικό.
Περισσότερες ειδήσεις
Remote εργασία: Μύθοι vs πραγματικότητα – Τι δείχνει τελικά η καθημερινότητα των εργαζομένων
