Στη σύγχρονη πόλη το τιμόνι, το πεζοδρόμιο, ο ποδηλατόδρομος και το… κράσπεδο αποτελούν κοινό δημόσιο χώρο. Ωστόσο, η καθημερινή συμπεριφορά όσων κινούνται μέσα σε αυτόν τον χώρο αποδεικνύει ότι η συνύπαρξη παραμένει δύσκολη.

Η νέα ευρωπαϊκή έρευνα της Ipsos για λογαριασμό του Ιδρύματος VINCI Autoroutes λειτουργεί σαν καθρέφτης: στην κοινή χρήση του οδικού δικτύου, οι χρήστες φοβούνται μεν την επιθετικότητα και την επικινδυνότητα των άλλων, ενώ οι ίδιοι, συχνά ασυναίσθητα, συνεισφέρουν σε ένα κλίμα ανασφάλειας με τις δικές τους επιλογές.

Η έρευνα υλοποιήθηκε online από 11 Φεβρουαρίου έως 5 Μαρτίου 2025, με συμμετοχή
12.403 ατόμων ηλικίας 16+ από 11 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Η Ipsos εφάρμοσε ποσοστώσεις, ώστε τα δείγματα να είναι αντιπροσωπευτικά.

Η εικόνα που προκύπτει δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης: 51% των οδηγών αυτοκινήτων αλλάζουν λωρίδα χωρίς φλας, 56% των πεζών περνούν με κόκκινο ή επιλέγουν να διασχίζουν τον δρόμο εκτός διάβασης, ακόμη κι όταν υπάρχει διάβαση λίγα μέτρα πιο πέρα, 37% των ποδηλατών αγνοούν τον σηματοδότη, 55% των οδηγών δικύκλων σταθμεύουν πάνω στα πεζοδρόμια με τη δικαιολογία ότι «δεν ενοχλούν», ξεχνώντας ότι ο χώρος αυτός δεν τους ανήκει.

Όλα αυτά συνθέτουν μια κουλτούρα καθημερινής παρορμητικότητας, στην οποία ο εκάστοτε χρήστης λειτουργεί με γνώμονα τη δική του ανάγκη, αγνοώντας ότι τα ίδια δικαιώματα διεκδικούν οι υπόλοιποι: το 93% των χρηστών δηλώνει ότι φοβάται την επικίνδυνη συμπεριφορά των άλλων, αλλά ταυτόχρονα οι συνήθειες του καθενός συμβάλλουν σε αυτό το κλίμα ανασφάλειας.

Φόβος, παρορμητικότητα, ατομικισμός

Αν κάτι διατρέχει ολόκληρη την έρευνα, είναι η σύγκρουση μεταξύ ατομικής συμπεριφοράς και συλλογικού χώρου. Ό,τι γενικά περιγράφεται ως «κυκλοφοριακή κουλτούρα» στην πράξη μεταφράζεται ως εγώ πρώτος:

• Διπλοπαρκάρισμα και κατάληψη λωρίδων λεωφορείων (27% & 17% αντίστοιχα),
• Κυκλοφορία δικύκλων πάνω σε ποδηλατόδρομους (40%),
• Πεζοί που διασχίζουν εκτός διάβασης ενώ υπάρχει μία σε απόσταση <50 μέτρων (77%).

Το μοτίβο είναι διαρκές: ο καθένας επικαλείται το δίκιο του, αλλά όλοι νιώθουν απειλούμενοι από όλους.

Αυτό το επισημαίνει και η διευθύνουσα σύμβουλος του Ιδρύματος, Bernadette Moreau: η οδική ασφάλεια δεν είναι θέμα «κανόνων για τους άλλους» είναι θέμα προσωπικής ευθύνης, αυτοσυγκράτησης και συνειδητοποίησης της συνέπειας κάθε κίνησης.

Και ο Παναγιώτης Παπανικόλας, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Ολυμπίας Οδού, το συνοψίζει:

«Όλοι φοβόμαστε όλους στο δρόμο. Συγκεκριμένα, το 93% των χρηστών του οδικού δικτύου φοβάται
την επικίνδυνη συμπεριφορά των άλλων. Αυτό το κυρίαρχο συμπέρασμα της φετινής έρευνας είναι
ένας καλός λόγος να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να επιδείξουμε μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και
σεβασμό όταν μοιραζόμαστε τον κοινό δημόσιο χώρο. Αλλάζοντας συνήθειες στο τιμόνι, θα
βελτιώσουμε την ασφάλεια στους δρόμους, αλλά και την ποιότητα της κοινωνικής μας συνύπαρξης».

Το κινητό: Ο «σιωπηλός συμπαίκτης» των παραβάσεων

Ο κοινός παρονομαστής σε όλες τις συμπεριφορές; Η διάσπαση προσοχής.

• 77% των οδηγών αυτοκινήτων χρησιμοποιούν κινητό ενώ οδηγούν
• 57% των πεζών περπατούν με το βλέμμα στο τηλέφωνο
• 44% των οδηγών δικύκλων το κρατούν ενεργό στον δρόμο

Το smartphone έχει γίνει ο πιο αξιόπιστος τρόπος. κυριολεκτικά, να μην βλέπεις μπροστά σου.

Οι ευάλωτοι χρήστες εκτεθειμένοι και φοβισμένοι

Στην ιεραρχία ευαλωτότητας, ποδηλάτες και πεζοί φέρουν το μεγαλύτερο βάρος.

• 89% των πεζών φοβούνται ότι οι οδηγοί δεν θα σταματήσουν στη διάβαση
• 63% δηλώνουν ότι τους έχουν σκουντήσει ποδήλατο ή πατίνι πάνω στο πεζοδρόμιο
• Περισσότεροι από ένας στους τρεις ποδηλάτες περνούν με κόκκινο

Αυτά τα δεδομένα δεν καταγγέλλουν απλώς συμπεριφορές, αλλά φωτογραφίζουν μια πόλη που δεν έχει ακόμα αποδεχτεί ότι η μικτή κινητικότητα (πόδια–ποδήλατο–λεωφορείο–ΙΧ–δίκυκλο–ΕΠΗΟ) απαιτεί κανόνες, όχι ανοχή στην αυθαιρεσία.

Οι Έλληνες δεν ξεφεύγουν από το μοτίβο

Στο infographic της σελίδας 8 της έκθεσης, τα ελληνικά ποσοστά (μπλε αριθμοί) δείχνουν καθαρά ότι η εικόνα της χώρας δεν διαφέρει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και σε πολλά σημεία τον ξεπερνά σε χειρότερα μεγέθη.

Ενδεικτικά:

• 86% των ποδηλατών κυκλοφορούν στα πεζοδρόμια, πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο
• 84% των πεζών περνούν εκτός διάβασης, ακόμη κι όταν υπάρχει διαθέσιμη δίπλα
• 31% των ποδηλατών οδηγούν χωρίς αντανακλαστικό εξοπλισμό τη νύχτα
• 26% των οδηγών ανοίγουν την πόρτα χωρίς να ελέγξουν
• 55% των οδηγών δικύκλων καταλαμβάνουν τη ζώνη ποδηλάτων
• 13% παρκάρουν σε θέσεις φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων

Οι αριθμοί αυτοί μεταφράζονται σε ένα συμπέρασμα: η αστική κινητικότητα στην Ελλάδα περιβάλλεται από διαρκή ένταση, γιατί ο καθένας συμπεριφέρεται σαν να έχει αποκλειστική προτεραιότητα.

Τελικά, η συζήτηση για την ασφάλεια και τη συνύπαρξη στον δρόμο αποκτά νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από αλλαγή συμπεριφοράς. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι περισσότεροι φοβούνται τους άλλους, όμως παραβλέπουν τον δικό τους ρόλο στη δημιουργία αυτής της ανασφάλειας.

Το μήνυμα της έρευνας είναι ξεκάθαρο:

• Η τήρηση των κανόνων δεν είναι τυπική διαδικασία αλλά ζήτημα σεβασμού.
• Ο δρόμος δεν αποτελεί ατομική επέκταση αλλά κοινό δημόσιο χώρο.
• Η αλλαγή ξεκινά από τη δική μας στάση πριν καν μπούμε στο αυτοκίνητο ή βγούμε να περπατήσουμε στην πόλη.

Αν οι χρήστες αντιληφθούν ότι ο κοινός χώρος απαιτεί κοινή ευθύνη, τότε η καθημερινή κυκλοφορία δεν θα ταυτίζεται με φόβο και διεκδίκηση αλλά με προβλεψιμότητα και αμοιβαίο σεβασμό.

Περισσότερες ειδήσεις

Τέλος στην άναρχη στάθμευση για τα ηλεκτρονικά πατίνια βάζει ο δήμος Αθηναίων – Τι ορίζει ο νέος κανονισμός

Περιφέρεια Αττικής: Ξεκίνησε η εγκατάσταση των 388 «έξυπνων» καμερών

Δημοτικό Πάρκινγκ Κοτζιά: Ticketless λειτουργία, πολιτιστική εμπειρία και 500 θέσεις στάθμευσης στην καρδιά της πόλης