Στις Κυκλάδες διαμορφώνεται μια νέα, πολυεπίπεδη πραγματικότητα, όπου η τουριστική ανάπτυξη, ο χωρικός σχεδιασμός και η κοινωνική συνοχή συγκρούονται ανοιχτά. Από τις Μικρές Κυκλάδες έως τη Μήλο, το ζητούμενο δεν είναι πλέον η προσέλκυση επενδύσεων, αλλά η διαχείρισή τους με όρους που δεν θα διαρρήξουν την ισορροπία των νησιών.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διαβούλευση για το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (Ε.Π.Σ.) που αφορά τα Κουφονήσια, την Ηρακλειά, τη Σχοινούσα και τη Δονούσα. Το Δημοτικό Συμβούλιο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, μέσα από εκτενείς τοποθετήσεις των αρμόδιων αντιδημάρχων, επιχείρησε να καταγράψει ένα συνεκτικό πλαίσιο προτάσεων, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες κάθε νησιού. Κοινός στόχος είναι η διαμόρφωση ενός χωρικού σχεδιασμού που δεν θα αντιγράφει τα μοντέλα μαζικού τουρισμού άλλων προορισμών, αλλά θα λαμβάνει υπόψη τη μικρή κλίμακα, τις περιορισμένες υποδομές και τη φυσική ευαισθησία των νησιών.
Στα Κουφονήσια, ο βασικός άξονας που τέθηκε είναι ένα μοντέλο «αυθεντικότητας και αειφορίας». Η τοπική διοίκηση εκφράζει ξεκάθαρη αντίθεση στη δημιουργία μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων, θεωρώντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις αλλοιώνουν το τοπίο και εξαντλούν τους φυσικούς πόρους.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται η δραστική μείωση της εκτός σχεδίου δόμησης, ο περιορισμός των τουριστικών εγκαταστάσεων σε μικρή κλίμακα, η κατάργηση των πισινών και η αποτροπή μεγάλων επενδύσεων. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ακτών, της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και της τοπικής οικονομίας.
Σε αντίθεση με τα Κουφονήσια, στη Σχοινούσα το κεντρικό πρόβλημα δεν είναι η υπερτουριστικοποίηση, αλλά η έλλειψη χώρου για τους ίδιους τους κατοίκους.
Η περιορισμένη έκταση των οικισμών και η έλλειψη διαθέσιμων οικοπέδων έχουν δημιουργήσει έντονο στεγαστικό πρόβλημα. Η δημοτική αρχή ζητά την επέκταση των ορίων των οικισμών και την ανάπτυξη βασικών υποδομών, ώστε να καταστεί εφικτή η παραμονή νέων ανθρώπων στο νησί.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αγροτική παραγωγή, η οποία αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως οικονομική δραστηριότητα, αλλά και ως στοιχείο της τοπικής ταυτότητας που πρέπει να διατηρηθεί.
Η περίπτωση της Ηρακλειάς αναδεικνύει με τον πιο καθαρό τρόπο την έννοια της φέρουσας ικανότητας. Η τεχνική εισήγηση που κατατέθηκε περιλαμβάνει σαφείς και αυστηρούς περιορισμούς, με στόχο τη διατήρηση της μικρής κλίμακας.
Προτείνονται όρια στον πληθυσμό αιχμής, περιορισμός του αριθμού των τουριστικών κλινών ανά μονάδα, απαγόρευση κατασκευής πισινών και αυστηροί όροι δόμησης. Στόχος είναι να αποφευχθεί η υπερφόρτωση των υποδομών και η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος.
Στη Δονούσα, η συζήτηση εστιάζει στην ανάγκη προστασίας της μικρής ιδιοκτησίας, η οποία αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της τοπικής κοινωνίας.
Επισημαίνεται η ανάγκη αποφυγής παρεμβάσεων μεγάλης κλίμακας που θα μπορούσαν να μεταβάλουν τον χαρακτήρα του νησιού, ενώ παράλληλα τίθεται ζήτημα ενίσχυσης της κοινωνικής κατοικίας και δημιουργίας κοινόχρηστων χώρων. Η διατήρηση του κυκλαδίτικου τοπίου αποτελεί κεντρική προτεραιότητα.
Στη Μήλο έχουν ανακύψει ζητήματα με επενδύσεις που είχαν αδειοδοτηθεί, αλλά στην πορεία ήρθαν αντιμέτωπα με την αντίθεση τοπικών αρχών. Η υπόθεση της επέκτασης του White Coast, συμφερόντων της Prodea Investments, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Κατά του έργου έχουν προσφύγει ο δήμος, φορείς και ιδιώτες, ενώ το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει ήδη εκδώσει προσωρινή διαταγή αναστολής των εργασιών μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης.
Το έργο αφορά ξενοδοχειακή μονάδα που, μετά την επέκταση, θα φτάσει τα 117 δωμάτια, γεγονός που έχει εντείνει τις αντιδράσεις για την κλίμακά του.
Παράλληλα, ανεστάλησαν εργασίες και σε άλλη επένδυση στην περιοχή Πάχαινα – Άγιος Κωνσταντίνος, μετά από αιτήσεις ακύρωσης και αναστολής της οικοδομικής άδειας. Το project αφορά ξενοδοχείο πέντε αστέρων, με εγκαταστάσεις που εκτείνονται σε δεκάδες στρέμματα και περιλαμβάνουν πολλαπλά κτίρια και πισίνες, εγείροντας ανησυχίες για αλλοίωση του τοπίου.
Πέρα από τα επιμέρους έργα, η ένταση στη Μήλο συνδέεται και με τον τρόπο λήψης αποφάσεων. Η δημοτική αρχή κάνει λόγο για σοβαρό έλλειμμα ενημέρωσης και ουσιαστικής συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας.
Όπως επισημαίνεται, κρίσιμα σχέδια εκπονούνται χωρίς επαρκή διαβούλευση, ενώ τα χρονικά περιθώρια που δίνονται για την αξιολόγηση εκτενών κειμένων –που φτάνουν εκατοντάδες σελίδες– θεωρούνται ανεπαρκή. Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι ο ρόλος των δημοτικών συμβουλίων έχει περιοριστεί σημαντικά, ακόμη και σε ζητήματα που αφορούν άμεσα τον χωροταξικό σχεδιασμό.
Ιδιαίτερη ενόχληση προκαλεί και το γεγονός ότι προτάσεις του δήμου για περιορισμό της δόμησης δεν εγκρίθηκαν, με το επιχείρημα ότι η Μήλος χαρακτηρίζεται ως «γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας», κάτι που η τοπική πλευρά αμφισβητεί έντονα.
Το αυξανόμενο επενδυτικό ενδιαφέρον για τη Μήλο συνδέεται άμεσα με τον κορεσμό πιο ώριμων τουριστικών προορισμών, όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη και η Πάρος.
Η μεταφορά αυτού του ενδιαφέροντος σε λιγότερο ανεπτυγμένα νησιά δημιουργεί νέες πιέσεις, καθώς τα μοντέλα μεγάλων επενδύσεων δεν είναι εύκολα συμβατά με τη μικρή κλίμακα και τις περιορισμένες υποδομές τους.
Ένα ακόμη κρίσιμο μέτωπο αφορά τις περιοχές Natura. Σύμφωνα με τις τοπικές αρχές, οι σχεδιασμοί που προωθούνται φαίνεται να ευνοούν μεγάλες τουριστικές αναπτύξεις, περιορίζοντας άλλες χρήσεις, ακόμη και την κατοικία.
Το ζήτημα αυτό εντείνει τις ανησυχίες, καθώς συνδέεται άμεσα με την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και με το δικαίωμα των κατοίκων να παραμείνουν και να δραστηριοποιούνται στον τόπο τους.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι οι Κυκλάδες βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Η οικονομική δυναμική που δημιουργεί ο τουρισμός είναι ισχυρή, όμως συνοδεύεται από αυξανόμενες εντάσεις και διλήμματα. Το βασικό διακύβευμα δεν είναι η ανάπτυξη αυτή καθαυτή, αλλά η μορφή που θα λάβει. Αν θα πρόκειται για ένα μοντέλο που θα εξαντλήσει τους πόρους και θα αλλοιώσει τον χαρακτήρα των νησιών ή για μια ισορροπημένη προσέγγιση που θα διασφαλίζει τη βιωσιμότητα, τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και τη διατήρηση της μοναδικής κυκλαδίτικης ταυτότητας.
Περισσότερες ειδήσεις
Στεγαστική Κρίση στην Ελλάδα: Το Ψηφιακό Μητρώο Ακινήτων η βάση για στοχευμένες παρεμβάσεις
