Η δημόσια συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη επικεντρώνεται, συνήθως, στις δυνατότητές της: πόσο αξιόπιστη είναι, αν λαμβάνει δίκαιες αποφάσεις ή αν λειτουργεί με διαφάνεια. Ωστόσο, το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα AIOLIA, που χρηματοδοτείται από το Horizon Europe, μετατοπίζει το επίκεντρο σε ένα διαφορετικό και ίσως πιο κρίσιμο ερώτημα: πώς η AI επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτονται, αποφασίζουν και συμπεριφέρονται οι άνθρωποι.

Σύμφωνα με τα ευρήματα του έργου, η επόμενη φάση της ηθικής της τεχνητής νοημοσύνης δεν αφορά μόνο τον έλεγχο των ίδιων των αλγορίθμων, αλλά και την κατανόηση των επιπτώσεων που έχουν στην ανθρώπινη κρίση, την εμπιστοσύνη, την αυτονομία και τελικά στην κοινωνία. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι όσο πιο εξελιγμένα γίνονται τα συστήματα AI, τόσο μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν τις ανθρώπινες αποφάσεις.

Η AI αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε

Σύμφωνα με πληροφορίες που αναμεταδίδει το Euractiv, η επικεφαλής έρευνας του CENTRIC και καθηγήτρια Ψηφιακής Επικοινωνίας και Ασφάλειας, Petra Saskia Bayerl, εξηγεί ότι το βασικό ερώτημα του AIOLIA είναι ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας για τον άνθρωπο.

Όπως επισημαίνει, η τεχνητή νοημοσύνη διαφέρει από προηγούμενες τεχνολογικές καινοτομίες, επειδή πλέον αναλαμβάνει λειτουργίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αποκλειστικά ανθρώπινες, όπως η αναγνώριση προτύπων, η υποστήριξη σύνθετων αποφάσεων και η εκτέλεση γνωστικών εργασιών.

Το έργο εξετάζει πώς αυτές οι δυνατότητες επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τη γνωστική λειτουργία και την εμπιστοσύνη των χρηστών, επιχειρώντας να μετατρέψει τις γενικές αρχές της ηθικής της AI σε πρακτικές οδηγίες εφαρμογής.

Έξι ευρωπαϊκές εφαρμογές και τέσσερις διεθνείς μελέτες

Το AIOLIA αξιολόγησε έξι ευρωπαϊκές περιπτώσεις χρήσης, που καλύπτουν:

• την υγειονομική περίθαλψη,
• την αυτοκινητοβιομηχανία,
• τη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού,
• την εθνική ασφάλεια,
• τους προσωπικούς ψηφιακούς βοηθούς,
• τη θεραπεία τραύματος και πένθους.

Παράλληλα, ανέπτυξε τέσσερις διεθνείς μελέτες περίπτωσης σε Καναδά, Κίνα, Νότια Κορέα και Ιαπωνία, ώστε να εξετάσει πώς μπορούν να εφαρμοστούν κοινές ηθικές αρχές σε διαφορετικά πολιτισμικά και κανονιστικά περιβάλλοντα.

Η εμπιστοσύνη εξαρτάται από το πλαίσιο χρήσης

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα του έργου είναι ότι οι ηθικές απαιτήσεις αλλάζουν ανάλογα με το περιβάλλον όπου χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη.

Στις επαγγελματικές εφαρμογές κυριαρχούν ζητήματα όπως η λογοδοσία, η διαφάνεια και η αμεροληψία, ενώ στις προσωπικές εφαρμογές μεγαλύτερη βαρύτητα δίνεται στην ασφάλεια, την ευημερία, την αυτονομία και τον έλεγχο του χρήστη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υγεία. Οι ασθενείς εμπιστεύονται παραδοσιακά τη διάγνωση ενός γιατρού, όμως όταν στην εξίσωση εισέρχεται ένα σύστημα AI, δημιουργούνται νέα ερωτήματα: μπορεί ο ασθενής να εμπιστευθεί την απόφαση ενός αλγορίθμου; Και μπορεί ο ίδιος ο γιατρός να βασιστεί στις προτάσεις του;

Από τη θεωρία στην πράξη

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η μεγαλύτερη συνεισφορά του AIOLIA δεν είναι η διατύπωση νέων αρχών ηθικής, αλλά η μετατροπή τους σε εφαρμόσιμες πρακτικές.

Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων περιλαμβάνονται:

• ανθρώπινη εποπτεία,
• συνεχής παρακολούθηση των συστημάτων,
• τεκμηρίωση των αποφάσεων,
• διαδικασίες εταιρικής διακυβέρνησης,
• μηχανισμοί υποβολής ενστάσεων,
• εκπαίδευση προσωπικού,
• τακτική αναθεώρηση πολιτικών.

Το έργο επισημαίνει ακόμη ότι η ευθύνη για την ασφαλή χρήση της AI δεν ανήκει αποκλειστικά στους προγραμματιστές, αλλά μοιράζεται μεταξύ επιχειρήσεων, δημόσιων αρχών, ερευνητών, χρηστών και κοινωνίας.

Πρέπει όλα να γίνουν AI;

Ένα ακόμη συμπέρασμα του AIOLIA είναι ότι η εποπτεία δεν πρέπει να ξεκινά όταν ένα σύστημα τεθεί σε λειτουργία, αλλά πολύ νωρίτερα.

Οι ερευνητές θεωρούν πως το πρώτο ερώτημα που πρέπει να τίθεται είναι αν υπάρχει πραγματικά ανάγκη χρήσης τεχνητής νοημοσύνης σε μια συγκεκριμένη διαδικασία. Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη εποπτεία δεν είναι ένα τελευταίο στάδιο ελέγχου, αλλά μια διαρκής διαδικασία που ξεκινά πριν ακόμη από την ανάπτυξη ενός συστήματος.

Η επόμενη μεγάλη πρόκληση

Το AIOLIA προειδοποιεί ότι οι μελλοντικές προκλήσεις δεν περιορίζονται μόνο σε ζητήματα αξιοπιστίας ή ασφάλειας, αλλά αφορούν και τη σταδιακή απώλεια δεξιοτήτων, την αυξανόμενη εξάρτηση από την AI και τη δημιουργία συναισθηματικών δεσμών ανάμεσα στους ανθρώπους και όλο και πιο ανθρωπόμορφα συστήματα.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η κοινωνία θα χρειαστεί να αποφασίσει ποια καθήκοντα μπορεί να αναθέτει στην τεχνητή νοημοσύνη και ποια πρέπει να παραμείνουν αποκλειστικά ανθρώπινη ευθύνη. Όπως σημειώνουν, ο καθορισμός αυτών των ορίων αποτελεί πλέον ευθύνη τόσο των νομοθετών όσο και της κοινωνίας συνολικά, καθώς η AI δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο που εργαζόμαστε ή λαμβάνουμε αποφάσεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την ηθική.

Περισσότερες ειδήσεις

Σάλος με το παιδικό «Πέππα: Το γουρουνάκι» — Ζητούν από παιδιά να παραχωρήσουν τη φωνή τους στην AI

Η Cate Blanchett βάζει «φρένο» στο AI – Το δωρεάν εργαλείο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν όλοι

Πόσα χρόνια ενημερώσεων έχει ακόμα το κινητό σου; Δες τι ισχύει για Apple, Samsung και Google smartphones