Τσιγάρο, ναργιλές, θερμαινόμενος καπνός, ηλεκτρονικό τσιγάρο ή σακουλάκια νικοτίνης: οι μορφές αλλάζουν και μαζί τους μεταβάλλεται ο βαθμός κινδύνου. Ο κοινός παρονομαστής, ωστόσο, παραμένει η νικοτίνη, η οποία επιβαρύνει άμεσα την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο εισέρχεται στον οργανισμό.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μεγάλης επιστημονικής ανασκόπησης που δημοσιεύθηκε στο Nature Reviews Cardiology. Οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα για τους βιολογικούς μηχανισμούς, τους δείκτες αγγειακής βλάβης, καθώς και ευρήματα από προκλινικές και κλινικές έρευνες, προκειμένου να αποτυπώσουν την πλήρη διαδρομή από την έκθεση στη νικοτίνη έως την αθηροσκλήρωση, το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο.
Η ανασκόπηση δεν υποστηρίζει ότι όλα τα προϊόντα είναι εξίσου επικίνδυνα. Επιβεβαιώνει, όμως, ότι το «λιγότερο βλαβερό» δεν ταυτίζεται με το «ασφαλές».
Στην κορυφή της κλίμακας βρίσκονται τα συμβατικά τσιγάρα και ο ναργιλές, καθώς η καύση απελευθερώνει πλήθος τοξικών χημικών ουσιών, λεπτά σωματίδια και μονοξείδιο του άνθρακα. Πρόκειται για τις μορφές με την ισχυρότερη και πλέον τεκμηριωμένη σύνδεση με το έμφραγμα, το εγκεφαλικό επεισόδιο, την καρδιακή ανεπάρκεια και τον πρόωρο καρδιαγγειακό θάνατο.
Ακολουθούν τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού, τα οποία δεν καίνε τον καπνό αλλά εξακολουθούν να εκθέτουν τον χρήστη σε νικοτίνη και άλλες επιβλαβείς ουσίες.
Χαμηλότερα στην κλίμακα κατατάσσονται τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στη συνέχεια τα προϊόντα νικοτίνης που χρησιμοποιούνται από το στόμα, όπως ο καπνός μάσησης και τα σακουλάκια νικοτίνης. Στο τέλος της κατάταξης βρίσκεται η πλήρης αποχή, η μόνη επιλογή χωρίς κίνδυνο που συνδέεται με τη νικοτίνη.
Με απλά λόγια, η απομάκρυνση της καύσης μειώνει σημαντικά μέρος της βλάβης, αλλά δεν εξουδετερώνει τις επιδράσεις της ίδιας της ουσίας στο καρδιαγγειακό σύστημα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, παράλληλα, ότι για το ηλεκτρονικό τσιγάρο και τα νεότερα προϊόντα νικοτίνης από το στόμα δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή μακροχρόνια δεδομένα σχετικά με εμφράγματα, εγκεφαλικά και θανάτους. Υπάρχουν, ωστόσο, σαφείς ενδείξεις δυσμενών μεταβολών στη λειτουργία των αγγείων, στη φλεγμονή και στη δυσκαμψία των αρτηριών.
Η νικοτίνη δεν δρα απλώς ως εθιστική ή διεγερτική ουσία. Σύμφωνα με την ανασκόπηση, προσβάλλει το τοίχωμα των αγγείων μέσω δύο διαφορετικών μηχανισμών.
Ο πρώτος αφορά το ενδοθήλιο, τη λεπτή στιβάδα κυττάρων που καλύπτει το εσωτερικό των αιμοφόρων αγγείων. Η νικοτίνη περιορίζει την παραγωγή προστακυκλίνης, μιας ουσίας που βοηθά τα αγγεία να χαλαρώνουν, ενώ αυξάνει την έκκριση ενδοθηλίνης-1, μιας ισχυρής ορμόνης που προκαλεί αγγειοσύσπαση.
Ο δεύτερος μηχανισμός αφορά τα λεία μυϊκά κύτταρα γύρω από τα αγγεία, τα οποία ρυθμίζουν τη διάμετρό τους. Η νικοτίνη διαταράσσει τη λειτουργία των διαύλων καλίου και την ισορροπία του ασβεστίου, ευνοώντας την περαιτέρω σύσπαση ακόμη και όταν το ενδοθήλιο δεν έχει υποστεί άμεση βλάβη.
Το αποτέλεσμα είναι ένα αγγειακό σύστημα που:
Παράλληλα, η νικοτίνη ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, επιβαρύνοντας την αρτηριακή πίεση και τη λειτουργία της καρδιάς. Προκαλεί επίσης οξειδωτικό στρες και ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, η οποία θεωρείται ένα από τα πρώτα στάδια στην πορεία προς την αθηροσκλήρωση, την υπέρταση και την καρδιακή ανεπάρκεια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Καρδιολογίας, περισσότεροι από 1 δισ. άνθρωποι κάπνιζαν παγκοσμίως το 2023.
Η άμεση χρήση καπνού συνδέθηκε με περίπου 5,81 εκατ. θανάτους, ενώ ακόμη 1,66 εκατ. μη καπνιστές έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της έκθεσης σε καπνό άλλων. Σχεδόν το 40% αυτών των θανάτων αποδίδεται σε καρδιαγγειακά νοσήματα.
Οι συντάκτες της ανασκόπησης ζητούν ενιαία αντιμετώπιση όλων των προϊόντων νικοτίνης, με αυστηρότερους κανόνες για τη φορολόγηση, τις γεύσεις, την προβολή και την πρόσβαση των ανηλίκων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ταχεία εξάπλωση των νεότερων προϊόντων στους νέους, καθώς η πρώιμη εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε πολυετή ή διά βίου έκθεση.
Τα ευρήματα δημοσιεύονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επανεξετάζει το πλαίσιο ελέγχου του καπνού. Η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του 2026, κατέληξε ότι οι ισχύοντες κανόνες δεν έχουν συμβαδίσει με την άνοδο του ηλεκτρονικού τσιγάρου, του θερμαινόμενου καπνού και των προϊόντων νικοτίνης από το στόμα.
Η Επιτροπή έχει προαναγγείλει πρόταση αναθεώρησης της σχετικής νομοθεσίας εντός του 2026, με έμφαση στη διάθεση, στην προώθηση και στην προστασία των νέων.
Περισσότερες ειδήσεις
Θαλάσσια μπάνια με… κανόνες: Οι «αστοχίες» που μπορεί να σας κοστίσουν έως και 4.000 ευρώ!
Τέλος στα τσιγάρα για τη «γενιά του 2009» – Ισόβιο μπλόκο στις μελλοντικές πωλήσεις σε ανήλικους
Συναγερμός για τα σακουλάκια νικοτίνης – Πόσο «επικίνδυνη» είναι η νέα μόδα
