Γιατί σε ορισμένα μέρη του κόσμου οι άνθρωποι φαίνεται να ζουν περισσότερο και καλύτερα; Το ερώτημα αυτό απασχολεί την επιστημονική κοινότητα εδώ και δεκαετίες, τροφοδοτώντας τόσο σοβαρή έρευνα όσο και δημοφιλείς αφηγήσεις γύρω από τις λεγόμενες «μπλε ζώνες» – περιοχές δηλαδή όπου καταγράφεται ασυνήθιστα υψηλή συγκέντρωση ανθρώπων που ξεπερνούν τα 90 ή και τα 100 έτη ζωής.
Ο όρος «blue zones» καθιερώθηκε πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Τα τελευταία χρόνια όμως, η εγκυρότητά του αμφισβητήθηκε έντονα. Επικριτές υποστήριξαν ότι οι εντυπωσιακές ηλικίες οφείλονται σε ελλιπή αρχεία, διοικητικά λάθη ή ανακριβείς δηλώσεις ηλικίας, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές.
Μια νέα, εκτενής επιστημονική μελέτη επανεξετάζει τα δεδομένα από μηδενική βάση – και τα συμπεράσματά της είναι πιο σύνθετα, αλλά και πιο ενδιαφέροντα.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Gerontologist, επιβεβαιώνει ότι ορισμένες από τις κλασικές «μπλε ζώνες» όντως πληρούν αυστηρά επιστημονικά κριτήρια. Όχι μόνο διαθέτουν εξαιρετικά υψηλό ποσοστό υπερηλίκων, αλλά πολλοί από αυτούς διατηρούν αξιοσημείωτη υγεία, σωματική αντοχή και πνευματική διαύγεια ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι για να χαρακτηριστεί μια περιοχή «μπλε ζώνη», πρέπει:
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην καλή ποιότητα ζωής στα γηρατειά, σε μια εποχή όπου διεθνώς αυξάνονται τα χρόνια ζωής με χρόνια νοσήματα.
Σαρδηνία, Ιταλία
Στην ορεινή περιοχή Ολιαστρά, στην ανατολική-κεντρική Σαρδηνία, τα ποσοστά εκατοντάχρονων για γενιές που γεννήθηκαν μεταξύ 1880 και 1900 ήταν έως και πέντε φορές υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Εντυπωσιακό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τον παγκόσμιο κανόνα, άνδρες και γυναίκες φτάνουν τα 100 χρόνια ζωής σε σχεδόν ίσες αναλογίες. Οι ηλικίες επιβεβαιώθηκαν μέσω διασταύρωσης ληξιαρχικών, εκκλησιαστικών και οικογενειακών αρχείων.
Ικαρία, Ελλάδα
Η Ικαρία, ένα μικρό νησί του Αιγαίου με περίπου 8.000 κατοίκους, παραμένει μία από τις πιο ισχυρά τεκμηριωμένες «μπλε ζώνες» παγκοσμίως.
Όταν εντοπίστηκε αρχικά ως τέτοια το 2009, το ποσοστό κατοίκων άνω των 90 ετών ήταν περίπου τριπλάσιο του εθνικού μέσου όρου. Έρευνες κατέγραψαν εντυπωσιακά υψηλό αριθμό ενενηντάρηδων και εκατοντάχρονων, με χαμηλά ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων και άνοιας.
Οκινάουα, Ιαπωνία
Από τη δεκαετία του 1970 θεωρούνταν παγκόσμιο πρότυπο μακροζωίας. Ωστόσο, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι μόνο γενιές που γεννήθηκαν πριν το 1940 πληρούν πλέον τα κριτήρια. Η εκτεταμένη δυτικοποίηση, οι διατροφικές αλλαγές και οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί φαίνεται να έχουν επηρεάσει αρνητικά την υγεία των νεότερων κατοίκων.
Νικόγια, Κόστα Ρίκα
Η χερσόνησος Νικόγια παρουσίαζε υψηλά ποσοστά ανδρών που έφταναν τα 100 έτη, κυρίως σε γενιές πριν το 1930. Στις νεότερες γενιές, το φαινόμενο εξασθενεί. Παράλληλα, εντοπίζονται νέες εστίες μακροζωίας σε άλλες περιοχές της χώρας.
Ένα κοινό χαρακτηριστικό των κλασικών μπλε ζωνών είναι η σχετική απομόνωση. Νησιά, ορεινές ή δύσβατες περιοχές ανέπτυξαν ιδιαίτερα κοινωνικά και πολιτισμικά πρότυπα, συχνά με ισχυρούς δεσμούς κοινότητας, απλή διατροφή, καθημερινή φυσική δραστηριότητα και έντονη κοινωνική συνοχή.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι νέες, σύγχρονες «μπλε ζώνες» ενδέχεται να αναδύονται σε περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας και της Καραϊβικής, ωστόσο βρίσκονται ακόμη υπό διαδικασία επιστημονικής επιβεβαίωσης.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η μακροζωία δεν είναι μύθος, αλλά ούτε και τυχαίο φαινόμενο. Είναι το αποτέλεσμα ενός σύνθετου μίγματος τρόπου ζωής, κοινωνικής δομής και καθημερινών επιλογών – και σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει κάτι πολύ ουσιαστικό να πει.
Περισσότερες ειδήσεις
Μιλώντας… για μακροζωία: Γιατί οι πολύγλωσσοι γερνούν πιο αργά
Ηλικία και μνήμη: Τι αποκαλύπτει η επιστήμη για τη φθορά του εγκεφάλου στα δύο φύλα
Dr. Ferree: Αυτές είναι οι πέντε καθημερινές κινήσεις που «ξεκλειδώνουν» τη μακροζωία
