Το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών αποφάσισε την Παρασκευή (20/2) να ακυρώσει τους δασμούς έκτακτης ανάγκης που είχε επιβάλει ο Πρόεδρος Donald Trump, καταφέροντας ισχυρό πλήγμα στον βασικό πυλώνα της οικονομικής του πολιτικής και θέτοντας σαφή όρια στη χρήση προεδρικών εξουσιών έκτακτης ανάγκης για την αναδιαμόρφωση του παγκόσμιου εμπορίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το TIME, με απόφαση 6-3, που ξεπέρασε τις παραδοσιακές ιδεολογικές γραμμές, οι δικαστές έκριναν ότι ο Trump δεν διέθετε τη νόμιμη εξουσία να επιβάλει εκτεταμένους φόρους εισαγωγών επικαλούμενος εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η απόφαση ακυρώνει άμεσα ένα ευρύ φάσμα δασμών που είχαν επιβληθεί πέρυσι σχεδόν σε όλες τις εισαγωγές, συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων «ανταποδοτικών» δασμών σε δεκάδες χώρες και πρόσθετων επιβαρύνσεων που συνδέθηκαν με την κρίση της φαιντανύλης.
Η απόφαση συντάχθηκε από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου John Roberts, με τη στήριξη των τριών φιλελεύθερων δικαστών αλλά και δύο δικαστών που είχαν διοριστεί από τον Trump, των Neil Gorsuch και Amy Coney Barrett. Πρόκειται για μια σπάνια θεσμική αποδοκιμασία προς τον Trump από ένα δικαστήριο του οποίου τη συντηρητική πλειοψηφία 6-3 συνέβαλε ο ίδιος να διαμορφωθεί.
Η απόφαση δεν περιορίζει μόνο μια πολιτική που ο Trump παρουσίαζε ως εργαλείο ενίσχυσης της αμερικανικής διαπραγματευτικής ισχύος, αλλά δημιουργεί και σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν θα μπορεί πλέον να εισπράττει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια από δασμούς βάσει του νόμου International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) — νομοθεσία του 1977 που προοριζόταν για πραγματικές εθνικές κρίσεις. Παράλληλα, αναμένεται κύμα αγωγών από επιχειρήσεις που θα διεκδικήσουν επιστροφές για δασμούς που ήδη κατέβαλαν.
Δεκάδες εταιρείες αναμένεται να απαιτήσουν επιστροφές, ανοίγοντας τον δρόμο για πολύπλοκες δικαστικές διαμάχες δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού, οι δασμοί είχαν αποφέρει περίπου 89 δισεκατομμύρια δολάρια, έσοδα που η κυβέρνηση υπολόγιζε για τη χρηματοδότηση φορολογικών μειώσεων.
Στο σκεπτικό της απόφασης, η πλειοψηφία υπογράμμισε ότι το Σύνταγμα των ΗΠΑ αναθέτει την εξουσία επιβολής φόρων και δασμών στο Κογκρέσο, ενώ το IEEPA — που ιστορικά χρησιμοποιείται για πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και κυρώσεις — δεν παρέχει σαφή εξουσιοδότηση στον Πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς αόριστης έκτασης και διάρκειας.
«Ο Πρόεδρος διεκδικεί την εξαιρετική εξουσία να επιβάλλει μονομερώς δασμούς απεριόριστου ύψους, διάρκειας και εύρους», έγραψε ο Roberts, τονίζοντας ότι απαιτείται ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο.
«Καταλήγουμε ότι το IEEPA δεν εξουσιοδοτεί τον πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς», πρόσθεσε.
Διαφωνία εξέφρασαν οι δικαστές Clarence Thomas, Samuel Alito και Brett Kavanaugh.
Η υπόθεση επικεντρώθηκε στην ανακοίνωση της 2ας Απριλίου, όταν ο Trump παρουσίασε τους λεγόμενους δασμούς «Liberation Day»: βασικό δασμό 10% στις περισσότερες εισαγωγές, υψηλότερους συντελεστές για χώρες χωρίς εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και πρόσθετες επιβαρύνσεις σε προϊόντα από Κίνα, Μεξικό και Καναδά.
Η κυβέρνηση Trump υποστήριξε ότι τα επίμονα εμπορικά ελλείμματα και η διακίνηση φαιντανύλης αποτελούσαν εθνικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που δικαιολογούσαν την ενεργοποίηση του IEEPA.
Ωστόσο, κανένας πρόεδρος πριν από τον Trump δεν είχε χρησιμοποιήσει τον συγκεκριμένο νόμο για επιβολή δασμών. Αν και το IEEPA επιτρέπει ρύθμιση οικονομικών συναλλαγών σε περίπτωση «ασυνήθιστης και εξαιρετικής απειλής», δεν αναφέρει ρητά δασμούς — κάτι που τόσο κατώτερα δικαστήρια όσο και το Ανώτατο Δικαστήριο θεώρησαν καθοριστικό.
Κατά τη διάρκεια των ακροάσεων, η δικαστής Elena Kagan επισήμανε ότι, παρότι ο νόμος επιτρέπει πολλές έκτακτες ενέργειες, «απλώς δεν περιλαμβάνει αυτή που ζητάτε». Ο Neil Gorsuch εξέφρασε ανησυχία ότι μια τόσο ευρεία εξουσία θα ισοδυναμούσε με εγκατάλειψη της αρμοδιότητας του Κογκρέσου στο εξωτερικό εμπόριο, ενώ η Sonia Sotomayor χαρακτήρισε τους δασμούς «ακριβώς αυτό που είναι — χρήματα που προέρχονται από Αμερικανούς πολίτες».
Η συλλογιστική του δικαστηρίου ευθυγραμμίζεται με τη λεγόμενη “major questions doctrine”, σύμφωνα με την οποία απαιτείται σαφής κοινοβουλευτική εξουσιοδότηση για κυβερνητικές ενέργειες με τεράστιες οικονομικές και πολιτικές συνέπειες.
Ο Trump αντιμετωπίζει διαχρονικά τους δασμούς τόσο ως οικονομικό όπλο όσο και ως διπλωματικό μοχλό πίεσης. Κατά τις θητείες του, τους χρησιμοποίησε για την προστασία αμερικανικών βιομηχανιών, την άσκηση πίεσης σε εμπορικούς εταίρους και τη δημιουργία δημοσιονομικών εσόδων.
Παρά την αυξανόμενη αντίθεση της κοινής γνώμης — ιδιαίτερα από μικρές επιχειρήσεις που αντιμετώπισαν αυξημένο κόστος — ο Trump υποστήριξε ότι ο περιορισμός των εξουσιών του θα άφηνε τη χώρα «ανυπεράσπιστη».
Σε συνέντευξή του στο TIME τον Οκτώβριο, δήλωσε ότι «οι δασμοί είναι πολύ σημαντικό εργαλείο για την άμυνα και την εθνική ασφάλεια», ισχυριζόμενος ακόμη ότι απέτρεψε πόλεμο μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν μέσω απειλής επιβολής δασμών 250% — ισχυρισμός που αμφισβητήθηκε από τις δύο χώρες.
Ο ίδιος χαρακτήρισε την υπόθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο ως «μία από τις σημαντικότερες στην ιστορία των ΗΠΑ».
Η απόφαση δεν ακυρώνει όλους τους δασμούς του Trump. Παραμένουν σε ισχύ όσοι επιβλήθηκαν βάσει άλλων νόμων, όπως οι δασμοί σε χάλυβα, αλουμίνιο και αυτοκίνητα που στηρίχθηκαν σε λόγους εθνικής ασφάλειας μέσω του Section 232 του Trade Expansion Act του 1962.
Ωστόσο, η απόφαση αποδομεί το πιο φιλόδοξο τμήμα της εμπορικής πολιτικής του, περιορίζοντας σημαντικά τις επιλογές της κυβέρνησης.
Η κυβέρνηση θα μπορούσε να επιβάλει προσωρινούς δασμούς μέσω άλλων διατάξεων, αλλά αυτοί έχουν χρονικούς και ποσοτικούς περιορισμούς — συνήθως έως 15% και για διάστημα έως 150 ημερών — και απαιτούν τεκμηριωμένα οικονομικά στοιχεία που μπορούν να αμφισβητηθούν δικαστικά.
Εναλλακτικά, θα μπορούσαν να ξεκινήσουν νέες έρευνες για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές βάσει του Section 301, διαδικασία που διαρκεί μήνες ή και περισσότερο, ή να ζητηθεί νέα νομοθεσία από το Κογκρέσο — σενάριο που θεωρείται πολιτικά δύσκολο λόγω της οριακής ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας.
Η απόφαση για τους δασμούς αποτελεί τη σημαντικότερη νομική ήττα του Trump μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο και έρχεται ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο ετοιμάζεται να αποφανθεί και για άλλες αμφιλεγόμενες πρωτοβουλίες του.
Περισσότερες ειδήσεις
