Σε παρατεταμένο αδιέξοδο παραμένουν οι ΗΠΑ και το Ιράν, σχεδόν εννέα μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, με τις δύο πλευρές να εκτιμούν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους και τις προοπτικές διπλωματικής συμφωνίας να απομακρύνονται.
Σύμφωνα με το Reuters, πρώην Αμερικανοί διαπραγματευτές, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και πηγές από τον Περσικό Κόλπο προειδοποιούν ότι οι εχθροπραξίες ενδέχεται να επαναληφθούν προτού καταστεί εφικτή μια διπλωματική διέξοδος.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump έχει επιλέξει να διατηρήσει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη, αποφεύγοντας προς το παρόν νέους εκτεταμένους βομβαρδισμούς. Η αμερικανική κυβέρνηση εκτιμά ότι μια νέα στρατιωτική επιχείρηση δεν θα άλλαζε ουσιαστικά την κατάσταση, ενώ θα μπορούσε να προκαλέσει ιρανικά αντίποινα κατά ενεργειακών υποδομών στις χώρες του Κόλπου.
Αντίθετα, η Ουάσιγκτον στηρίζεται στον ναυτικό αποκλεισμό και στην επιδείνωση της ιρανικής οικονομίας, προσδοκώντας ότι η Τεχεράνη θα αναγκαστεί να παραχωρήσει έδαφος στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Η ιρανική ηγεσία, ωστόσο, εμφανίζεται ενισχυμένη από τις εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών του Trump και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu, απαιτώντας από τις ΗΠΑ να κάνουν το πρώτο βήμα για την επίλυση της κρίσης.
Η Τεχεράνη δηλώνει ανοιχτή στη διπλωματία και είχε προγραμματίσει επαφές με διαμεσολαβητές από το Ομάν και το Κατάρ την Τρίτη (17/11), επιμένοντας ωστόσο ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει υπό αμερικανική πίεση.
«Ο Trump δεν έχει καλές επιλογές και οι Ιρανοί δεν έχουν καλές επιλογές», δήλωσε ο Dennis Ross, πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, εξηγώντας ότι οι δύο πλευρές θέτουν αμοιβαία ασύμβατους όρους για τον τερματισμό του πολέμου.
Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος, ο οποίος ενημερώθηκε από τις υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας του, εκτίμησε ότι η αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία είχε το αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.
Κατά την εκτίμησή του, οι επιθέσεις ενίσχυσαν το Ιράν, συσπείρωσαν την εξουσία γύρω από τους πλέον σκληροπυρηνικούς παράγοντες και επιδείνωσαν το πυρηνικό ζήτημα, αντί να το επιλύσουν.
Παράλληλα, δύο δυτικές πηγές ανέφεραν ότι, σύμφωνα με πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών, σημαντικό μέρος των ιρανικών αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού ενδέχεται να βρίσκεται θαμμένο βαθιά στο υπόγειο συγκρότημα Pickaxe Mountain, κοντά στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της Natanz.
Ένας από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους προειδοποίησε ότι το Ιράν έχει πλέον ισχυρό κίνητρο να επιδιώξει ένα μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα, προκειμένου να αποτρέψει μελλοντική αμερικανική στρατιωτική επέμβαση.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου και έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα επιτρέψει την επιστροφή των διεθνών επιθεωρητών όσο συνεχίζεται ο πόλεμος.
Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Aaron David Miller περιγράφει τέσσερις επιλογές για την Ουάσιγκτον: στρατιωτική κλιμάκωση, διαπραγμάτευση, υποχώρηση ή οικονομική ασφυξία.
Προς το παρόν, η κυβέρνηση Trump έχει επιλέξει την τελευταία, χωρίς να αποκλείει την επιστροφή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις πριν οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Ιανουάριο.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η οικονομική εκστρατεία έχει πλήξει τόσο σοβαρά το Ιράν, ώστε δεν υπάρχει ανάγκη διεξαγωγής νέων μεγάλων στρατιωτικών επιχειρήσεων, διευκρινίζοντας ότι ο πρόεδρος διατηρεί όλες τις επιλογές στη διάθεσή του.
Στο ίδιο πνεύμα, ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio ανέφερε στους ομολόγους του της G7, στο Παρίσι την προηγούμενη εβδομάδα, ότι οι ΗΠΑ δεν είναι υποχρεωμένες να επιλέξουν ανάμεσα σε έναν νέο πόλεμο και μια δυσμενή συμφωνία.
Όπως εξήγησε, υπάρχει μια «τρίτη επιλογή» που προβλέπει τη διατήρηση της οικονομικής πίεσης, μέχρι η Τεχεράνη να προχωρήσει στις απαραίτητες παραχωρήσεις.
Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι ο Trump θα μπορούσε να αλλάξει στάση ανά πάσα στιγμή, καθώς η σημερινή σχετική αποκλιμάκωση αντιμετωπίζεται ως προσωρινό περιθώριο για τη διπλωματία.
Στην περιοχή βρίσκονται πλέον τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα, ενώ οι χώρες του Κόλπου έχουν προειδοποιήσει την Ουάσιγκτον ότι νέοι βομβαρδισμοί στο Ιράν θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίποινα στις δικές τους υποδομές.
Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, Jasem Al-Budaiwi, δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι τα κράτη-μέλη έχουν δεχθεί περισσότερους από 7.000 ιρανικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη διάρκεια του πολέμου.
«Οι ΗΠΑ χτυπούν το Ιράν, αλλά το Ιράν δεν χτυπά άμεσα την Αμερική. Χτυπά τον Κόλπο», επισήμανε η Ebtesam Al-Ketbi, πρόεδρος του Emirates Policy Center, τονίζοντας ότι οι χώρες της περιοχής δεν διαθέτουν ουσιαστικά μέσα πίεσης προς την Τεχεράνη.
Το βασικό εμπόδιο στις έμμεσες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν παραμένει η σειρά με την οποία θα εφαρμοστούν τα μέτρα αποκλιμάκωσης.
Σύμφωνα με τις πηγές του Reuters, η Τεχεράνη απαιτεί την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών της στοιχείων και την αποκατάσταση των πετρελαϊκών εξαγωγών της, πριν αρχίσουν οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, ζητά τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα και αναγνωρισμένο ρόλο στη διαχείριση της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα άνοιγε ξανά τα Στενά και θα δεσμευόταν μόνο να συζητήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα σε μεταγενέστερο στάδιο.
Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, ζητά αμοιβαία και ταυτόχρονα βήματα, με επαληθεύσιμες δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα από την αρχή της διαδικασίας.
Ο πρωθυπουργός του Κατάρ ενημέρωσε τις χώρες της G7 στο Παρίσι, έπειτα από συνομιλίες με τον Trump, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει συγκεκριμένη λύση. Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, η διαμεσολάβηση παραμένει ενεργή, αλλά οι διαφορές εξακολουθούν να είναι σημαντικές.
Οι Ευρωπαίοι θεωρούν απαραίτητο να ενταχθεί το πυρηνικό ζήτημα στην πρώτη φάση των συνομιλιών και απορρίπτουν το ιρανικό αίτημα να προηγηθεί η άρση του αποκλεισμού και των κυρώσεων και να ακολουθήσει η επιστροφή των επιθεωρητών.
Μία πιθανή διέξοδος, κατά τους ίδιους, θα ήταν οι δύο πλευρές να προχωρήσουν σε παραχωρήσεις προς τρίτες χώρες, κυρίως τα κράτη του Κόλπου, ώστε η Τεχεράνη να μπορέσει να παρουσιάσει έναν συμβιβασμό ως ανταπόκριση σε περιφερειακά και όχι αμερικανικά αιτήματα.
Στο εσωτερικό του Ιράν, πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ελάχιστοι διαθέτουν πλέον το πολιτικό περιθώριο να συμφωνήσουν σε συμβιβασμό.
Ευρωπαίος αξιωματούχος ανέφερε ότι ένας σκληρός πυρήνας αξιωματικών των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι θεωρούν ότι έχουν κερδίσει τον πόλεμο, δεν ενδιαφέρεται για διαπραγματεύσεις. Η στάση αυτή καθιστά ιδιαίτερα δύσκολο το έργο του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Abbas Araqchi.
Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Alan Eyre, ο οποίος είχε συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, σημείωσε ότι οι σκληροπυρηνικοί έχουν δει το πολιτικό κόστος που υπέστη ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου, Mohammad Baqer Qalibaf, λόγω της σύνδεσής του με προηγούμενη προσωρινή συμφωνία.
«Όλοι φοβούνται μήπως θεωρηθούν οι πιο μετριοπαθείς μεταξύ των σκληροπυρηνικών», ανέφερε.
Κατά τον Eyre, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός μπορεί τελικά να επιβάλει μια απόφαση πριν το πετύχει η διπλωματία.
«Εάν οι ΗΠΑ δεν άρουν τον αποκλεισμό, το Ιράν κάποια στιγμή θα προχωρήσει σε κλιμάκωση, επειδή δεν θα μπορεί να αντέξει», προειδοποίησε.
Περισσότερες ειδήσεις
Σύνοδος Putin, Trump και Xi στην Κίνα: Στο τραπέζι τα πυρηνικά, στη «σκιά» η Ουκρανία
Στενά του Ορμούζ: Νέα επίθεση σε τάνκερ – Πυρκαγιά στο μηχανοστάσιο και διάσωση πληρώματος