Σε εφαρμογή τίθεται από σήμερα, 12 Αυγούστου 2026, ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις συσκευασίες και τα απόβλητα συσκευασίας, ανοίγοντας έναν πολυετή κύκλο αλλαγών που θα επηρεάσει από τα κουτιά των ηλεκτρονικών αγορών και τις συσκευασίες τροφίμων έως τα ξενοδοχεία και την εστίαση. Στόχος είναι να περιοριστεί η συνεχής αύξηση των αποβλήτων, να μειωθούν οι περιττές συσκευασίες και να ενισχυθούν η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση. Οι επιμέρους υποχρεώσεις, πάντως, τίθενται σε ισχύ σταδιακά και αρκετές από τις πιο ορατές αλλαγές για τους καταναλωτές προβλέπονται για τα επόμενα χρόνια.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2025/40 αντικαθιστά την ευρωπαϊκή οδηγία του 1994 και, ως κανονισμός πλέον, εφαρμόζεται άμεσα στα κράτη-μέλη χωρίς να απαιτείται μεταφορά του στο εθνικό δίκαιο. Καλύπτει κάθε είδος συσκευασίας, ανεξάρτητα από το υλικό ή την προέλευσή της, από τη βιομηχανία και το λιανεμπόριο μέχρι τα νοικοκυριά.
Η παρέμβαση της ΕΕ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι συσκευασίες αυξάνονται ταχύτερα από τον πληθυσμό και την οικονομία της Ευρώπης, με τις ηλεκτρονικές αγορές, τις παραδόσεις στο σπίτι και την κατανάλωση εκτός σπιτιού να έχουν ενισχύσει σημαντικά τη χρήση τους.
Το 2021 κάθε Ευρωπαίος παρήγαγε κατά μέσο όρο πάνω από 188 κιλά αποβλήτων συσκευασίας, δηλαδή περίπου μισό κιλό την ημέρα. Συνολικά, τα κράτη-μέλη παρήγαγαν 84 εκατ. τόνους, ποσότητα αυξημένη κατά 24% σε σχέση με το 2010. Χωρίς πρόσθετα μέτρα, εκτιμάται ότι τα απόβλητα συσκευασίας θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά ακόμη 19% έως το 2030.
Οι συσκευασίες αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των αστικών στερεών αποβλήτων. Πρώτο υλικό σε όγκο είναι το χαρτί και το χαρτόνι, με 34 εκατ. τόνους το 2021, ενώ περίπου το 50% του χαρτιού που χρησιμοποιείται στην ΕΕ προορίζεται για συσκευασίες. Παράλληλα, περίπου το μισό των θαλάσσιων απορριμμάτων αποτελείται από υλικά συσκευασίας.
Βασική αρχή του νέου πλαισίου είναι ότι η καλύτερη συσκευασία, από περιβαλλοντική άποψη, είναι εκείνη που μπορεί εξαρχής να αποφευχθεί. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, προτεραιότητα δίνεται στην επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση.
Η ΕΕ θέτει στόχους μείωσης των αποβλήτων συσκευασίας ανά κάτοικο, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2018:
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει επίσης να περιορίσουν το υλικό που χρησιμοποιούν. Στο στόχαστρο μπαίνουν πρακτικές όπως οι διπλές επενδύσεις, οι ψεύτικοι πάτοι και τα υπερβολικά μεγάλα κουτιά για μικρά προϊόντα. Στις ηλεκτρονικές αγορές, για παράδειγμα, στόχος είναι να μειωθεί ο κενός χώρος μέσα στα δέματα ώστε να μεταφέρονται μικρότερες και ελαφρύτερες συσκευασίες.
Από τις αλλαγές που θα γίνουν περισσότερο αντιληπτές από τους πολίτες είναι οι περιορισμοί σε συγκεκριμένες κατηγορίες πλαστικών συσκευασιών μίας χρήσης. Οι σχετικές απαγορεύσεις προβλέπεται να εφαρμοστούν από το 2030 και αφορούν περιπτώσεις στις οποίες η συσκευασία κρίνεται περιττή ή υπάρχουν βιώσιμες εναλλακτικές.
Μεταξύ άλλων, στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται περιορισμοί για:
Παράλληλα, στα καταστήματα εστίασης και στις υπηρεσίες παράδοσης φαγητού προβλέπεται ενίσχυση των επαναχρησιμοποιούμενων δοχείων, ώστε ο καταναλωτής να έχει σχετική επιλογή χωρίς υψηλότερη τιμή.
Κεντρική επιδίωξη είναι όλες οι συσκευασίες που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά να είναι ανακυκλώσιμες με οικονομικά βιώσιμο τρόπο έως το 2030.
Οι υφιστάμενοι στόχοι ανακύκλωσης προβλέπουν έως το 2030 ποσοστό 70% για το σύνολο των συσκευασιών, 85% για χαρτί και χαρτόνι, 75% για γυαλί, 55% για πλαστικό και 30% για ξύλο.
Από την 1η Ιανουαρίου 2030, οι πλαστικές συσκευασίες θα πρέπει επίσης, ανάλογα με την κατηγορία τους, να περιέχουν ελάχιστα ποσοστά ανακυκλωμένου πλαστικού.
Αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο ο καταναλωτής θα αναγνωρίζει πού πρέπει να καταλήγει κάθε συσκευασία. Οι νέες απαιτήσεις προβλέπουν σαφέστερη σήμανση των υλικών και οδηγίες για τον σωστό κάδο απόρριψης, ώστε να περιοριστούν τα λάθη στη διαλογή.
Παράλληλα, έως το 2029 τα κράτη-μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν χωριστή συλλογή τουλάχιστον 90% των πλαστικών φιαλών μίας χρήσης και των μεταλλικών δοχείων ποτών. Όπου το ποσοστό αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με άλλον τρόπο, θα πρέπει να λειτουργούν συστήματα εγγυοδοσίας και επιστροφής συσκευασιών.
Το πλαίσιο προβλέπει ακόμη μέτρα για τον περιορισμό επικίνδυνων ουσιών στις συσκευασίες, μεταξύ των οποίων όρια για τις υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) σε συσκευασίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
Η αλλαγή αφορά μια αγορά μεγάλης οικονομικής κλίμακας: ο ευρωπαϊκός κλάδος παραγωγής και διαχείρισης συσκευασιών υπολογίζεται ότι πραγματοποιεί συνολικό κύκλο εργασιών περίπου 370 δισ. ευρώ. Το στοίχημα πλέον είναι αυτός ο τεράστιος όγκος υλικών να παραμένει περισσότερο στην οικονομία ως πόρος και λιγότερο στους κάδους, στις χωματερές και στο φυσικό περιβάλλον.
Περισσότερες ειδήσεις
Πίνεις, επιστρέφεις, πληρώνεσαι — Η «επανάσταση» της Λισαβόνας στη zero-waste διασκέδαση
Ούρα, «μπάλα» και… κυκλική οικονομία: Μπορούν οι ποδοσφαιρόφιλοι να… σώσουν τον πλανήτη;
Πώς η κλιματική κρίση «χτυπά» τον χώρο εργασίας και την ψυχική μας υγεία
