Τα τελευταία χρόνια, αναπτύσσεται ένας έντονος προβληματισμός σχετικά με τον τρόπο που το περιβάλλον αλλοιώνεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, ωστόσο, δεν είναι λίγοι αυτοί που σκέφτονται το αντίστροφο, πώς δηλαδή η φύση αξιοποιείται ως πρότυπο για την επίλυση σύγχρονων τεχνολογικών προκλήσεων.
Η προστασία της βιοποικιλότητας και η αποκατάσταση της πρόσβασης των νέων στον ζωντανό κόσμο δεν είναι μόνο περιβαλλοντικοί στόχοι, αλλά εφόδια απαραίτητα για τη διαφύλαξη της μελλοντικής εφευρετικότητας της ανθρωπότητας.
Επιστήμονες έχουν αντλήσει πληροφορίες και πρότυπα από την πανίδα του πλανήτη μας προκειμένου να δώσουν λύση σε αρκετά κρίσιμα ερωτήματα. Μερικά από αυτά; Ο Ιάπωνας μηχανικός, Eiji Nakatsu, άντλησε έμπνευση από ένα ψαροπούλι και από το ράμφος του, καθώς επανασχεδίαζε το διάσημο σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας της Ιαπωνίας, το Shinkansen, για να μειώσει τον θόρυβο της σήραγγας και να βελτιώσει την αεροδυναμική. Οι παρεμβάσεις του έκαναν το τρένο 10% πιο γρήγορο και 15% πιο ενεργειακά αποδοτικό.
Το Velcro εμφανίστηκε όταν ένας μηχανικός εξέτασε τους σπόρους κολλιτσίδας που ήταν κολλημένοι στο τρίχωμα του σκύλου του. Τα πτερύγια της φάλαινας έχουν αναδιαμορφώσει τα πτερύγια των ανεμογεννητριών για να ενισχύσουν την απόδοση, ενώ το δηλητήριο ενός σαλιγκαριού οδήγησε σε ένα παυσίπονο 1.000 φορές πιο ισχυρό από τη μορφίνη. Ακόμη και το αίμα του πετάλου ενός καβουριού παραμένει απαραίτητο για τον έλεγχο της στειρότητας των εμβολίων και του ιατρικού εξοπλισμού παγκοσμίως.
Αυτό το φαινόμενο έχει ονομαστεί από τους επιστήμονες ως βιομίμηση (Biomimicry), δηλαδή πρακτική της μάθησης και της μίμησης των σχεδίων, των διαδικασιών και των συστημάτων της φύσης για την επίλυση ανθρώπινων προκλήσεων.
Ποτέ όμως δεν παύουν να υπάρχουν τα δυσάρεστα νέα και οι κίνδυνοι. Επιστήμονες χτυπούν το καμπανάκι, τονίζοντας ότι περίπου ένα εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση τις επόμενες δεκαετίας, ενώ προς το παρόν, έχουμε χάσει το 73% των πληθυσμών της άγριας ζωής των σπονδυλωτών που υπήρχαν μέχρι και το 1970.
Κάθε είδος που χάνεται δεν είναι απλώς μια οικολογική τραγωδία, αλλά μια σιωπηλή ήττα της φύσης. Μια ερώτηση που η ανθρωπότητα δεν θα καταφέρει ποτέ να κάνει στη φύση, γιατί ο οργανισμός που κρατούσε την απάντηση δεν υπάρχει πια.
Εδώ είναι που η κρίση βαθαίνει σε κάτι πιο προσωπικό, πιο γενεαλογικό και τελικά πιο αποτρέψιμο. Έρευνες δείχνουν σταθερά ότι οι νέοι περνούν αρκετές ώρες της ημέρας τους ασχολούμενοι με οθόνες, συνήθεια που κορυφώθηκε από την εποχή Covid κι έπειτα. Συγκεκριμένα, σπαταλούν 50% λιγότερο χρόνο στην εξοχή και στην επαφή τους με τη φύση απ’ ότι οι συνομήλικοί τους στη δεκαετία του ’70.
Μόλις το 27% των νέων περνούν δημιουργικό χρόνο έξω από το σπίτι τους, τη στιγμή που οι σημερινοί 50άρηδες στην αντίστοιχη ηλικία περνούσαν το 80% του ελεύθερου χρόνου τους εκεί.
Η έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά σήμερα περνούν 50% λιγότερο χρόνο σε μη δομημένο υπαίθριο παιχνίδι από ό,τι τα παιδιά τη δεκαετία του 1970. Μόνο το 27% των παιδιών παίζουν τακτικά έξω από το σπίτι τους, μια απότομη μείωση από το 80% των baby boomers που ανέφεραν τακτικό παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους κατά την παιδική τους ηλικία. Ένα παιδί λοιπόν, του οποίου η σχέση με τη φύση διακόπτεται εξαιτίας των οθονών, θα χάσει την επαφή του με τη φύση και δεν θα καταλάβει την πραγματική της αξία.
Η βιομίμηση απαιτεί ένα μοναδικό σύνολο δεξιοτήτων που αναπτύσσονται καλύτερα μέσω της επαφής με τη φύση. Ξεκινά με την ικανότητα να παρατηρείς κάποιες μικρές λεπτομέρειες, όπως πώς ένα ερπετό σκαρφαλώνει αβίαστα σε κάθετες επιφάνειες ή πώς ένα φύλλο λωτού απωθεί φυσικά το νερό. Απαιτεί επίσης αναγνώριση προτύπων, όπου γίνονται συνδέσεις μεταξύ βιολογικών συστημάτων και ανθρώπινων προκλήσεων, επιτρέποντας στις λύσεις της φύσης να εμπνεύσουν την καινοτομία.
Εξίσου σημαντική είναι η συστημική σκέψη, η κατανόηση ότι οι οργανισμοί δεν υπάρχουν μεμονωμένα αλλά λειτουργούν μέσα σε πολύπλοκες περιβαλλοντικές σχέσεις. Πάνω απ’ όλα, η βιομίμηση καθοδηγείται από την απορία και την περιέργεια, το ένστικτο να ρωτάς: «Πώς λειτουργεί αυτό;» και «Θα μπορούσαμε να το κάνουμε κι αυτό;»
Αυτές δεν είναι δεξιότητες που καλλιεργούνται μόνο μέσω σχολικών βιβλίων ή οθονών, αλλά και μέσω άμεσης, επαναλαμβανόμενης και μη δομημένης ενασχόλησης με τον φυσικό μας κόσμο.
Η λύση δεν βρίσκεται φυσικά στο να παραμερίσουμε την τεχνολογία, καθώς έχει γίνει μέρος της ζωής μας, προσφέροντας άπειρα οφέλη, αλλά στην κατανόηση ότι η φύση διατηρεί τον αναντικατάστατο ρόλο της ως το αρχικό εργαστήριο της ανθρώπινης σκέψης. Οφείλουμε λοιπόν να ενστερνιστούμε πλήρως τους παρακάτω κανόνες σαν… ευαγγέλιο.
Κάθε είδος που σώζουμε είναι μια βιβλιοθήκη πιθανών λύσεων που διατηρούνται. Η διατήρηση είναι ασφάλεια καινοτομίας και μπορεί να μας εξασφαλίσει έναν πλούτο γνώσεων, που θα ανοίξει πολλές πόρτες για ένα έργο ή μια έρευνα που θα κάνει τη ζωή μας ακόμα πιο εύκολη.
Τα σχολεία πρέπει να ενσωματώσουν τη μάθηση με βάση τη φύση ως δομικό χαρακτηριστικό, όχι περιστασιακές εκδρομές. Αυτό σημαίνει, τακτικό χρόνο μάθησης σε εξωτερικούς χώρους σε όλα τα σχολεία, ενσωμάτωση της βιομιμητικότητας και προετοιμασία των εκπαιδευτικών για τη διευκόλυνση της έρευνας που βασίζεται στη φύση.
Οι πολεοδόμοι πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στις πράσινες υποδομές, δίνοντας στα παιδιά πραγματική πρόσβαση στα συστήματα διαβίωσης. Οι γονείς οφείλουν να προτιμούν το δάσος από την οθόνη και να ψάχνουν μια πολιτιστική αλλαγή που εκτιμά το μη δομημένο υπαίθριο παιχνίδι ως απαραίτητο και όχι προαιρετικό.
Για πολλά παιδιά, το εμπόδιο δεν είναι οι οθόνες, αλλά μάλλον η απουσία ασφαλούς, προσβάσιμου χώρου πρασίνου. Η σύνδεση με τη φύση δεν πρέπει να είναι προνόμιο, αλλά δικαίωμα. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις ανησυχίες για την ασφάλεια, την έλλειψη κοντινής φύσης και τους οικονομικούς περιορισμούς.
Οι επικοινωνιολόγοι εν τέλει, πρέπει να βοηθήσουν τους ανθρώπους να κατανοήσουν ότι η προστασία της φύσης δεν αφορά μόνο τον άνθρακα ή κάποια απειλούμενα είδη. Πρόκειται για τη διατήρηση του σύμπαντος των ερωτημάτων που η φύση περιμένει ακόμα να απαντήσει και να μας δώσει νέες σελίδες που μπορούμε να προσθέσουμε στο… βιβλίο της ζωής.
Περισσότερες ειδήσεις
Πόσο καθαρές είναι οι ελληνικές παραλίες; Νέα ευρωπαϊκή έκθεση δίνει την απάντηση
Όταν η ακραία ζέστη γίνεται «απειλή» για… δύο ζωές: Τι προκαλούν οι καύσωνες στην εγκυμοσύνη
Καύσωνας έως 40°C στη Γαλλία – Το Παρίσι επιστρατεύει τα… κανάλια για δροσιά
