Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν συνδέεται μόνο με την άνοδο των ενοικίων και το αυξημένο κόστος κατοικίας, αλλά και με ένα βαθύτερο διαρθρωτικό πρόβλημα, την έλλειψη διαφάνειας και την απουσία ολοκληρωμένης καταγραφής της ακίνητης περιουσίας, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα. Τα ευρήματα νέας έρευνας της BluPeak Estate Analytics αποτυπώνουν μια αγορά που λειτουργεί με σημαντικές στρεβλώσεις, ενώ παράλληλα αναδεικνύουν την ανάγκη για πλήρη χαρτογράφηση των ακινήτων και καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας.
Η έρευνα εξετάζει τις ηλικιακές ομάδες 25 έως 35 ετών και 36 έως 55 ετών, δείχνοντας ότι το στεγαστικό πρόβλημα επηρεάζει πλέον μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Αν και οι νεότεροι εμφανίζονται σαφώς πιο πιεσμένοι, το ζήτημα της στέγασης αγγίζει πλέον και μεγαλύτερες ηλικίες, ενώ κοινός παρονομαστής για όλους είναι η χαμηλή εμπιστοσύνη στη λειτουργία της αγοράς κατοικίας.
Στην ηλικιακή ομάδα 25-35 ετών, σχεδόν οι μισοί νέοι ζουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία. Συγκεκριμένα, το 47% δηλώνει ότι κατοικεί σε ενοίκιο, ενώ το 27% ζει σε ιδιόκτητη κατοικία. Παράλληλα, ένα σημαντικό 19% εξακολουθεί να διαμένει με την οικογένειά του, ποσοστό που αυξάνεται στο 36% μεταξύ όσων σπουδάζουν.
Το κόστος κατοικίας αποδεικνύεται ιδιαίτερα υψηλό για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 37% των νέων δαπανά λιγότερο από το 25% του εισοδήματός του για στέγαση, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό, 43%, κατευθύνει από το 25% έως το 40% των μηνιαίων αποδοχών του σε ενοίκιο και άλλες στεγαστικές δαπάνες. Συνολικά, περίπου οκτώ στους δέκα νέους διαθέτουν έως και το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη.
Παράλληλα, ένα 14% δηλώνει ότι δαπανά από το 41% έως το 55% του εισοδήματος, ποσοστό που αυξάνεται σημαντικά μεταξύ των φοιτητών και σπουδαστών, ενώ ένα ακόμη 6% αναφέρει ότι διαθέτει πάνω από το μισό του εισοδήματός του για στεγαστικές ανάγκες. Κατά μέσο όρο, οι νέοι κατευθύνουν περίπου το 32% του εισοδήματός τους στη στέγαση, ποσοστό που προσεγγίζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που καταγράφει η Eurostat.
Το κόστος κατοικίας αποδεικνύεται ιδιαίτερα υψηλό για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 37% των νέων δαπανά λιγότερο από το 25% του εισοδήματός του για στέγαση, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό, 43%, κατευθύνει από το 25% έως το 40% των μηνιαίων αποδοχών του σε ενοίκιο και άλλες στεγαστικές δαπάνες. Συνολικά, περίπου οκτώ στους δέκα νέους διαθέτουν έως και το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη.
Παράλληλα, ένα 14% δηλώνει ότι δαπανά από το 41% έως το 55% του εισοδήματος, ποσοστό που αυξάνεται σημαντικά μεταξύ των φοιτητών και σπουδαστών, ενώ ένα ακόμη 6% αναφέρει ότι διαθέτει πάνω από το μισό του εισοδήματός του για στεγαστικές ανάγκες. Κατά μέσο όρο, οι νέοι κατευθύνουν περίπου το 32% του εισοδήματός τους στη στέγαση, ποσοστό που προσεγγίζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που καταγράφει η Eurostat.
Στην ηλικιακή ομάδα 36-55 ετών, η εικόνα εμφανίζεται πιο σταθερή, κυρίως λόγω υψηλότερων ποσοστών ιδιοκατοίκησης. Πάνω από το ένα τρίτο των ερωτηθέντων δηλώνει ότι κατοικεί σε ιδιόκτητη κατοικία χωρίς δάνειο, ενώ σημαντικό ποσοστό διαθέτει ιδιόκτητο σπίτι με στεγαστικό δάνειο. Ωστόσο, το κόστος στέγασης εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική δαπάνη για τα νοικοκυριά. Κατά μέσο όρο, περίπου το 34% του καθαρού μηνιαίου εισοδήματος κατευθύνεται στη στέγαση, ενώ η μέση μηνιαία δαπάνη υπολογίζεται περίπου στα 443 ευρώ.
Η έρευνα αναδεικνύει και έντονες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις. Όσοι κατοικούν στην επαρχία εμφανίζονται λιγότερο πιεσμένοι σε σχέση με όσους ζουν στα μεγάλα αστικά κέντρα, κυρίως λόγω υψηλότερων ποσοστών ιδιοκατοίκησης και χαμηλότερων ενοικίων.
Αντίθετα, στα μεγάλα αστικά κέντρα η εξάρτηση από την αγορά ενοικίου είναι μεγαλύτερη και οι τιμές σημαντικά υψηλότερες, γεγονός που οδηγεί σε μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση των νοικοκυριών. Η διαφοροποίηση αυτή αποτυπώνεται και στο αίσθημα ασφάλειας για τη στέγαση, το οποίο εμφανίζεται υψηλότερο σε περιοχές της περιφέρειας και των προαστίων σε σχέση με τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Πέρα από το κόστος, τα στοιχεία της έρευνας αποκαλύπτουν και μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στη λειτουργία της αγοράς ακινήτων. Στην ηλικιακή ομάδα 25-35 ετών το 71% θεωρεί ότι η αγορά κατοικίας δεν είναι διαφανής, ενώ μόλις το 29% πιστεύει ότι λειτουργεί με επαρκή διαφάνεια.
Στην ηλικιακή ομάδα 36-55 ετών, η δυσπιστία είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το 79% εκτιμά ότι η αγορά δεν είναι διαφανής, γεγονός που αποτυπώνει μια γενικευμένη αίσθηση ότι η αγορά κατοικίας λειτουργεί χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου.
Παράλληλα, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα πολίτες θεωρούν ότι η έλλειψη ελέγχου επηρεάζει άμεσα τις τιμές των ακινήτων και των ενοικίων, ενισχύοντας την άνοδο του κόστους στέγασης. Η αντίληψη αυτή συνδέεται και με την εκτίμηση ότι οι αδήλωτες ή μερικώς δηλωμένες μισθώσεις αποτελούν συχνό φαινόμενο στην αγορά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πολίτες εμφανίζονται ιδιαίτερα θετικοί στην αξιοποίηση εργαλείων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη διαφάνεια της αγοράς. Σύμφωνα με την έρευνα, το 75% θεωρεί σημαντική την ψηφιακή καταγραφή όλων των ακινήτων, ενώ το 61%
πιστεύει ότι τέτοιου είδους εργαλεία μπορούν να προστατεύσουν τον πολίτη.
Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό υποστηρίζει τη δημιουργία ενός ενιαίου μητρώου ιδιοκτησίας ακινήτων, το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει τόσο στη διαφάνεια της αγοράς όσο και στη σταθεροποίηση των τιμών.
Στην ηλικιακή ομάδα 36-55 ετών, η δυσπιστία είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το 79% εκτιμά ότι η αγορά δεν είναι διαφανής, γεγονός που αποτυπώνει μια γενικευμένη αίσθηση ότι η αγορά κατοικίας λειτουργεί χωρίς επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου.
Παράλληλα, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα πολίτες θεωρούν ότι η έλλειψη ελέγχου επηρεάζει άμεσα τις τιμές των ακινήτων και των ενοικίων, ενισχύοντας την άνοδο του κόστους στέγασης. Η αντίληψη αυτή συνδέεται και με την εκτίμηση ότι οι αδήλωτες ή μερικώς δηλωμένες μισθώσεις αποτελούν συχνό φαινόμενο στην αγορά.
Κομβικής σημασίας για την αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος θεωρείται και η καταγραφή της δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Όπως επισημαίνει ο Βασίλης Ηλιόπουλος, Founder & CEO της BluPeak Estate Analytics, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική στεγαστική πολιτική χωρίς πλήρη εικόνα των ακινήτων που διαθέτουν το Δημόσιο και οι δήμοι.
Σύμφωνα με τον ίδιο, σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει ολοκληρωμένη καταγραφή της δημόσιας ακίνητης περιουσίας, ενώ τα στοιχεία είναι συχνά διάσπαρτα σε διαφορετικές υπηρεσίες ή παραμένουν σε φυσικά αρχεία χωρίς ενιαία ψηφιακή αποτύπωση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην είναι σαφές πόσα ακίνητα υπάρχουν, ποια είναι αξιοποιήσιμα και ποια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στεγαστικές πολιτικές ή κοινωνικές ανάγκες.
Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, ακίνητα ή εκτάσεις δεν είναι πλήρως καταγεγραμμένα ή δεν έχουν ενταχθεί σε ενιαίο σύστημα διαχείρισης, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά τη δυνατότητα αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας.
Όπως τονίζει ο ίδιος, η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού μητρώου ακινήτων αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε να υπάρξει σαφής εικόνα της αγοράς και να σχεδιαστούν αποτελεσματικές πολιτικές στέγασης.
Χωρίς πλήρη καταγραφή της ακίνητης περιουσίας, δημόσιας και ιδιωτικής, δεν μπορεί να υπάρξει αξιόπιστη εικόνα της προσφοράς κατοικιών, ούτε να σχεδιαστούν παρεμβάσεις που θα αντιμετωπίσουν ουσιαστικά τη στεγαστική κρίση.
Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι το στεγαστικό πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τους νέους. Παρότι οι ηλικίες 25-35 ετών εμφανίζονται πιο πιεσμένες, και τα νοικοκυριά 36-55 ετών επηρεάζονται σημαντικά, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε μεταβατική φάση ζωής.
Κοινός παρονομαστής για όλες τις ηλικίες είναι η ανάγκη για περισσότερη διαφάνεια, καλύτερη καταγραφή των ακινήτων και ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις. Χωρίς αυτά τα εργαλεία, όπως δείχνουν τα στοιχεία της έρευνας της BluPeak Estate Analytics, η αγορά κατοικίας δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει με όρους ισορροπίας και προσιτότητας για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Περισσότερες ειδήσεις
Πρόγραμμα «Μετεγκατάσταση»: Το στεγαστικό δεν λύνεται με επιδόματα
