Η σύγκρουση γύρω από τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και τις συνέπειες των ακυρωτικών αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας περνά σε νέα φάση, με τέσσερις οικοδομικές επιχειρήσεις να παρεμβαίνουν υπέρ της διατήρησης σε ισχύ του Προεδρικού Διατάγματος 94/2025. Το διάταγμα, που εκδόθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αποτελεί το βασικό κανονιστικό εργαλείο για την εφαρμογή του λεγόμενου περιβαλλοντικού ισοδυνάμου και αμφισβητείται ευθέως από τον Δήμο Αλίμου και άλλους τρεις δήμους της Αττικής.
Η υπόθεση θα συζητηθεί στην Ολομέλεια του ΣτΕ στις 6 Μαρτίου 2026 και αφορά την αίτηση ακύρωσης που έχουν καταθέσει οι Δήμοι Αλίμου, Κηφισιάς, Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης και Φιλοθέης – Ψυχικού. Οι δήμοι ζητούν την ακύρωση του ΠΔ 94/2025, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει συνταγματικές και περιβαλλοντικές αρχές. Από την άλλη πλευρά, οι κατασκευαστικές εταιρείες ζητούν να παραμείνει σε ισχύ, θεωρώντας το μοναδικό διαθέσιμο πλαίσιο για τη διαχείριση των οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν νόμιμα με βάση τον ΝΟΚ και στη συνέχεια ακυρώθηκαν.
Την παρέμβαση έχουν καταθέσει οι εταιρείες Θέκλα Α.Ε., Πελαργός Κατασκευαστική Ο.Ε., Σαράντης Γεώργιος – Οικοδομική & Σία Ε.Ε. και W. Plus O.E., οι οποίες δραστηριοποιούνται στον Δήμο Αλίμου. Όλες είναι δικαιούχοι οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν την περίοδο 2022–2023, με αξιοποίηση των κινήτρων δόμησης που προέβλεπε τότε ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός. Δύο από τις άδειες αυτές έχουν ήδη ακυρωθεί με αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ, ενώ για τις υπόλοιπες δύο εκκρεμεί δικαστική κρίση, η οποία εκτιμάται ότι θα κινηθεί στο ίδιο νομικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουν οι εταιρείες στο γεγονός ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι οικοδομές είχαν ολοκληρωθεί ή βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο πριν από την έκδοση των ακυρωτικών αποφάσεων, χωρίς να έχει επιβληθεί αναστολή εργασιών. Όπως υποστηρίζουν, οι άδειες εκδόθηκαν νόμιμα, οι επενδύσεις υλοποιήθηκαν με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και οι μεταγενέστερες ακυρώσεις δεν σχετίζονται με παραβάσεις των ίδιων, αλλά με την κρίση περί αντισυνταγματικότητας των σχετικών διατάξεων του ΝΟΚ.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το Προεδρικό Διάταγμα 94/2025, το οποίο θεσπίστηκε για να ρυθμίσει τη «μεταβατική» κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ. Το διάταγμα δεν επαναφέρει αυτομάτως ακυρωμένες άδειες ούτε αναιρεί τη νομολογία του Δικαστηρίου. Αντίθετα, εισάγει έναν μηχανισμό διαχείρισης των συνεπειών, βασισμένο στα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων.
Μέσω αυτών των σχεδίων προβλέπεται η δυνατότητα επανέκδοσης οικοδομικών αδειών υπό αυστηρές προϋποθέσεις, μετά από περιβαλλοντικό προέλεγχο και, όπου απαιτείται, στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση. Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες και οι εργολάβοι καλούνται να καταβάλουν ειδικό τέλος περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, το οποίο αποδίδεται στους δήμους και προορίζεται αποκλειστικά για έργα πρασίνου και αστικής αναβάθμισης. Η λογική του μηχανισμού βασίζεται στην παραδοχή ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση έχει ήδη συντελεστεί και ότι αντί της κατεδάφισης μπορεί να επιλεγεί η αντιστάθμιση μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων στον αστικό χώρο.
Οι δήμοι, από την πλευρά τους, απορρίπτουν αυτή τη λογική. Υποστηρίζουν ότι το ΠΔ 94/2025 εισάγει πολεοδομικές ρυθμίσεις χωρίς προηγούμενο ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ότι δεν συνοδεύτηκε από στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση και ότι στην πράξη οδηγεί σε έμμεση «διάσωση» οικοδομικών αδειών που έχουν ακυρωθεί δικαστικά. Επιπλέον, θεωρούν ότι η καταβολή οικονομικού τέλους δεν μπορεί να αντισταθμίσει την αλλοίωση της φυσιογνωμίας και της πυκνότητας δόμησης σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Αντίθετα, οι οικοδομικές εταιρείες υποστηρίζουν ότι η ακύρωση του Προεδρικού Διατάγματος θα δημιουργήσει ένα πολεοδομικό και κοινωνικό αδιέξοδο, με ημιτελή ή κατεδαφιστέα κτίρια, ανασφάλεια δικαίου και σοβαρές επιπτώσεις τόσο στους ίδιους όσο και σε καλόπιστους αγοραστές ακινήτων. Κατά την άποψή τους, το ΠΔ 94/2025 αποτελεί μια αναγκαία μεταβατική λύση που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία του περιβάλλοντος και στη διαχείριση μιας κατάστασης που έχει ήδη δημιουργηθεί.
Η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας αναμένεται να κρίνει όχι μόνο τη συνταγματικότητα του συγκεκριμένου διατάγματος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η Πολιτεία θα αντιμετωπίσει συνολικά το «απόθεμα» των οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν με βάση τον ΝΟΚ. Πρόκειται για μια κρίση με ευρύτερες επιπτώσεις στον πολεοδομικό σχεδιασμό, την αγορά ακινήτων και το μοντέλο ανάπτυξης των ελληνικών πόλεων.
Οι δήμοι επιστρέφουν στο ΣτΕ με νέα προσφυγή για τα μπόνους δόμησης του ΝΟΚ
