Ο σιδηρόδρομος επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ως μέσο χαμηλότερων εκπομπών, μεγαλύτερης ασφάλειας εφοδιασμού και καλύτερης συνδεσιμότητας. Όμως η συζήτηση για νέες γραμμές, ηλεκτροκίνηση και ταχύτερα δρομολόγια δεν αρκεί πλέον.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν όταν δοκιμάζονται από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Πλημμύρες, έντονες βροχοπτώσεις, κατολισθήσεις, ισχυροί άνεμοι, καύσωνες και πυρκαγιές δεν αποτελούν πια εξαιρετικές περιστάσεις. Επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα των γραμμών, την ασφάλεια των επιβατών, το κόστος συντήρησης και την αξιοπιστία μιας υποδομής που είναι κρίσιμη για μεταφορές επιβατών και εμπορευμάτων.
Η νέα πρόκληση δεν είναι απλώς να κατασκευάζονται περισσότερα έργα. Είναι να σχεδιάζονται από την αρχή για τις συνθήκες του κλίματος που έρχεται.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Σιδηροδρόμων κατέγραψε 13.469 περιστατικά ακραίων καιρικών φαινομένων στο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό σύστημα την περίοδο 2005–2024. Το 70% των διαχειριστών υποδομής που συμμετείχαν στην έρευνα αναφέρουν αυξανόμενες επιπτώσεις στα δίκτυά τους.
Οι πλημμύρες, οι έντονες βροχοπτώσεις, οι ανεμοθύελλες και οι κατολισθήσεις αναδεικνύονται ως οι πιο διαταρακτικοί κίνδυνοι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καύσωνες και οι πυρκαγιές έχουν μικρότερη σημασία. Υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επηρεάσουν τις γραμμές και τον εξοπλισμό, ενώ η φωτιά μπορεί να διακόψει τη λειτουργία, να προκαλέσει ζημιές σε συστήματα σηματοδότησης και να δυσκολέψει την πρόσβαση για αποκατάσταση.
Η ίδια ευρωπαϊκή έκθεση σημειώνει ότι οι καιρικές διαταραχές της δεκαετίας 2015–2024 αντιστοιχούν, σε σωρευτικό επίπεδο, σε απώλεια σιδηροδρομικής υπηρεσίας ίση με μία έως τρεις πλήρεις χρονιές λειτουργίας σε επίπεδο ΕΕ.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι αφηρημένη ευρωπαϊκή συζήτηση. Η έκθεση της ERA αναφέρει ότι οι ζημιές στην ελληνική γραμμή Αθήνας–Θεσσαλονίκης από τα ακραία φαινόμενα του 2023 εκτιμήθηκαν περίπου στα 450 εκατ. ευρώ.
Το μάθημα δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση μιας γραμμής μετά από μια φυσική καταστροφή. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα έργα, από τα αντιπλημμυρικά και τα έργα αποστράγγισης έως τη σταθεροποίηση πρανών, την παρακολούθηση γεφυρών και την ετοιμότητα των συστημάτων σηματοδότησης.
Μια σιδηροδρομική επένδυση που δεν υπολογίζει τον κλιματικό κίνδυνο μπορεί να φαίνεται φθηνότερη στο στάδιο της κατασκευής, αλλά να αποδειχθεί πολύ ακριβότερη σε βάθος χρόνου.
Η αλλαγή που προτείνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι μετάβαση από τη λογική της αντίδρασης σε μια στρατηγική πρόληψης. Αυτό σημαίνει ότι οι διαχειριστές υποδομών πρέπει να γνωρίζουν ποια τμήματα του δικτύου είναι πιο εκτεθειμένα, ποιο είδος κινδύνου αντιμετωπίζει κάθε περιοχή και ποια παρέμβαση έχει τη μεγαλύτερη αξία.
Η ERA προτείνει, μεταξύ άλλων, κοινή καταγραφή των περιστατικών που συνδέονται με καιρικά φαινόμενα, ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στις αξιολογήσεις ασφάλειας και ισχυρότερη συνεργασία για τη διαχείριση κρίσεων.
Η χρήση αισθητήρων, drones, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και προγνωστικών μοντέλων μπορεί να βοηθήσει στην παρακολούθηση κρίσιμων σημείων. Η τεχνολογία, όμως, δεν αντικαθιστά τη φυσική θωράκιση των υποδομών. Χρειάζεται να λειτουργεί συμπληρωματικά με έργα προστασίας και σταθερή συντήρηση.
Για τις επιχειρήσεις logistics, τη βιομηχανία, τον τουρισμό και τις τοπικές οικονομίες, η διακοπή μιας βασικής γραμμής μεταφράζεται σε καθυστερήσεις, αυξημένο κόστος και αβεβαιότητα. Η ανθεκτικότητα του σιδηροδρόμου δεν είναι επομένως μόνο θέμα δημόσιου έργου ή κλιματικής πολιτικής. Είναι ζήτημα ανταγωνιστικότητας.
Η ΕΕ διαθέτει 1,1 δισ. ευρώ μέσω των προσκλήσεων CEF Transport 2026 για τη δημιουργία και τον εκσυγχρονισμό ευρωπαϊκών υποδομών μεταφορών, με έμφαση και σε έξυπνα, ανθεκτικά δίκτυα. Το επενδυτικό κριτήριο αλλάζει: δεν αρκεί μια γραμμή να είναι σύγχρονη την ημέρα που παραδίδεται. Πρέπει να διατηρεί τη λειτουργικότητά της για δεκαετίες, σε ένα περιβάλλον όπου τα ακραία φαινόμενα θα είναι συχνότερα και πιο έντονα.
Περισσότερες ειδήσεις
Σαρακήνικο: Η προσγείωση ενός ελικοπτέρου και το όριο ανάμεσα στην πτήση, το τοπίο και τον νόμο
Αιολικά και πυρκαγιές: Η συζήτηση πρέπει να φύγει από τους μύθους και να πάει στις υποδομές
