Στο επίκεντρο νέας αντιπαράθεσης για τη χρήση των λεγόμενων «αιώνιων χημικών» (PFAS) βρίσκεται η Tefal, καθώς τρεις περιβαλλοντικές οργανώσεις απηύθυναν νομική προειδοποίηση στη μητρική της εταιρεία, Groupe SEB, ζητώντας να σταματήσει τη χρήση των συγκεκριμένων ουσιών στα αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη. Η εταιρεία έχει περιθώριο τριών μηνών να δεσμευτεί δημόσια για τη σταδιακή κατάργησή τους, διαφορετικά ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με δικαστική προσφυγή.
Η υπόθεση αναδεικνύεται σε μια κρίσιμη περίοδο για την ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει νέους περιορισμούς για τα PFAS το 2027, την ώρα που η βιομηχανία επιδιώκει εξαιρέσεις από τις επικείμενες απαγορεύσεις.
Οι οργανώσεις ClientEarth, Générations Futures και Notre Affaire à Tous χαρακτηρίζουν την προσέγγιση της Groupe SEB απέναντι στις συγκεκριμένες χημικές ουσίες «παρωχημένη και ανεπαρκή», υποστηρίζοντας ότι δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της γαλλικής νομοθεσίας για την εταιρική ευθύνη.
Όπως δήλωσε στο Euronews Earth η Hélène Duguy, δικηγόρος περιβαλλοντικού δικαίου της ClientEarth, η ευθύνη δεν περιορίζεται στους παραγωγούς PFAS, αλλά αφορά και τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν αυτές τις ουσίες στα προϊόντα τους.
Από την πλευρά της, η Groupe SEB ανέφερε ότι θα εξετάσει το περιεχόμενο της νομικής προειδοποίησης και θα απαντήσει, εφόσον χρειαστεί, σύμφωνα με τον νόμο.
Η επίσημη νομική προειδοποίηση αποτελεί διαδικαστικό βήμα που δεν οδηγεί αυτομάτως σε δικαστική διαμάχη. Ωστόσο, σύμφωνα με την ClientEarth, οι οργανώσεις μπορούν να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη εάν η Groupe SEB δεν δεσμευτεί δημόσια, εντός τριών μηνών, για τη σταδιακή εγκατάλειψη των PFAS.
Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκεται το PTFE (πολυτετραφθοροαιθυλένιο), μια ουσία της οικογένειας PFAS που χρησιμοποιείται σε αντικολλητικές επιστρώσεις.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το τελευταίο σχέδιο δέουσας επιμέλειας της Groupe SEB, το οποίο απαιτείται βάσει της γαλλικής νομοθεσίας, χαρακτηρίζει το PTFE «ασφαλές», χωρίς να αναγνωρίζει επαρκώς τους πιθανούς κινδύνους του ή να προβλέπει τα κατάλληλα μέτρα περιορισμού τους.
Η Groupe SEB, πάντως, υποστηρίζει ότι ασκεί τις δραστηριότητές της σε πλήρη συμμόρφωση με τους ισχύοντες γαλλικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς, υπό την τακτική εποπτεία των αρμόδιων αρχών.
Το PTFE, γνωστό και από την εμπορική ονομασία Teflon, χρησιμοποιείται σε πλήθος προϊόντων χάρη στις ιδιότητές του να απωθεί το νερό, τα λίπη και τους λεκέδες.
Σε αντίθεση με άλλες ουσίες της οικογένειας PFAS, όπως το PFOS, που θεωρείται δυνητικά καρκινογόνο, και το PFOA, που έχει χαρακτηριστεί καρκινογόνο, το PTFE δεν έχει συνδεθεί με την εμφάνιση καρκίνου.
Ωστόσο, η χρήση του έχει ήδη προκαλέσει νομικές αντιδράσεις. Τον Ιούλιο του 2025, τρεις γαλλικές περιβαλλοντικές οργανώσεις προσέφυγαν κατά της Groupe SEB για παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές. Η προσφυγή αφορούσε διαφημιστική εκστρατεία της Tefal, στην οποία οι αντικολλητικές επιστρώσεις παρουσιάζονταν ως «ασφαλείς», χωρίς, κατά τις οργανώσεις, να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που συνδέονται με το PTFE.
Ο Hans Peter Arp, καθηγητής περιβαλλοντικής χημείας στο Norwegian University of Science and Technology, διευκρινίζει ότι το PTFE δεν θεωρείται τοξικό από μόνο του. Ωστόσο, η παραγωγή και η απόρριψή του ενδέχεται να οδηγήσουν στην απελευθέρωση τοξικών PFAS.
Ειδικότερα, η αποτέφρωση προϊόντων που περιέχουν PTFE μπορεί να απελευθερώσει επικίνδυνες χημικές ουσίες στο περιβάλλον.
Όπως εξηγεί ο επιστήμονας, ένα τέτοιο προϊόν μπορεί να μη μολύνει άμεσα το σπίτι όπου χρησιμοποιείται, αλλά η παραγωγή του ενδέχεται να έχει επιβαρύνει την περιοχή του εργοστασίου, ενώ η μελλοντική απόρριψή του μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στους χώρους διαχείρισης αποβλήτων.
Για την Hélène Duguy, αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα που δεν αντιμετωπίζει επαρκώς η Groupe SEB: οι κίνδυνοι πρέπει να εξετάζονται σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, χρήσης και απόρριψης ενός προϊόντος, και όχι μόνο κατά τη χρήση του από τον καταναλωτή.
Η αντιπαράθεση εξελίσσεται ενώ οι ευρωπαϊκές αρχές εξετάζουν εκτεταμένους περιορισμούς στη χρήση των PFAS σε καταναλωτικά προϊόντα καθημερινής χρήσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί να περιορίσει τις συγκεκριμένες χημικές ουσίες, προβλέποντας ωστόσο εξαιρέσεις για κρίσιμους τομείς, όπως η άμυνα και η υγειονομική περίθαλψη.
Παράλληλα, εκπρόσωποι της βιομηχανίας επιδιώκουν να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερες εξαιρέσεις. Ο Simon Terwagne, εκπρόσωπος συμφερόντων της συμβουλευτικής εταιρείας Forward Global, η οποία εκπροσωπεί επιχειρήσεις της χημικής βιομηχανίας, δήλωσε στο AFP ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη υπόθεση με την οποία έχει ασχοληθεί τα τελευταία πέντε χρόνια.
Όπως υποστήριξε, η μείωση της έκθεσης στα PFAS είναι εύλογος στόχος, αλλά πρέπει να επιτευχθεί με μετρημένο και αναλογικό τρόπο.
Η επίσημη ευρωπαϊκή πρόταση αναμένεται στις αρχές του 2027, καθώς η Κομισιόν αναμένει την τελική έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA), η οποία προγραμματίζεται για τον Δεκέμβριο του 2026. Ήδη από τον Μάρτιο του 2026, ο ECHA είχε προειδοποιήσει ότι τα PFAS δημιουργούν αυξανόμενους κινδύνους για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, εισηγούμενος ευρεία απαγόρευση της χρήσης τους στην ΕΕ, με ορισμένες εξαιρέσεις όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις.
Στην περίπτωση των μαγειρικών σκευών, υπάρχουν ήδη υλικά που δεν περιέχουν PFAS, όπως ο χυτοσίδηρος, ο οποίος χρησιμοποιείται στην κατασκευή τηγανιών και άλλων ειδών κουζίνας. Η ίδια η Groupe SEB κατασκευάζει ήδη ορισμένα αντίστοιχα προϊόντα.
Για τον λόγο αυτό, η ClientEarth υποστηρίζει ότι η εταιρεία θα μπορούσε να ξεκινήσει τον σχεδιασμό της μετάβασης σε λύσεις χωρίς PFAS, με παράλληλη πρόβλεψη για την προσαρμογή των δραστηριοτήτων και των εργαζομένων της. Στις αρχές του 2026, η Γαλλία απαγόρευσε την πώληση, παραγωγή και εισαγωγή ορισμένων προϊόντων που περιέχουν PFAS και για τα οποία υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις.
Ωστόσο, τα αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη, τα οποία περιλαμβάνονταν αρχικά στο σχέδιο νόμου, εξαιρέθηκαν τελικά, έπειτα από αυτό που δημοσιεύματα περιέγραψαν ως έντονες πιέσεις της γαλλικής Tefal.
Τα PFAS αναπτύχθηκαν από τη χημική βιομηχανία κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα και σήμερα χρησιμοποιούνται σε πολλά προϊόντα, από αδιάβροχα ρούχα και συσκευασίες τροφίμων μέχρι προϊόντα εμμηνορροϊκής υγιεινής.
Η ιδιαίτερα μεγάλη ανθεκτικότητά τους στη διάσπαση καθιστά δύσκολη την απομάκρυνσή τους από το περιβάλλον, ενώ ορισμένες ουσίες της συγκεκριμένης οικογένειας συνδέονται με σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Μεγάλες επιχειρήσεις, όπως οι 3M και DuPont, γνώριζαν επί χρόνια κινδύνους που σχετίζονται με αυτές τις ουσίες, χωρίς να τους δημοσιοποιούν.
Σύμφωνα με τη διασυνοριακή δημοσιογραφική έρευνα The Forever Pollution Project, το 2023 εκτιμήθηκε ότι περίπου 23.000 τοποθεσίες στην Ευρώπη είχαν επιβαρυνθεί από PFAS. Νωρίτερα μέσα στο 2026 τέθηκαν επίσης σε εφαρμογή νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις για την παρακολούθηση των PFAS στο πόσιμο νερό.
Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ελέγχουν τις συγκεντρώσεις των ουσιών και να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα αποτελέσματα. Εφόσον διαπιστώνονται υπερβάσεις των ορίων, οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση των επιπέδων τους, την προστασία της δημόσιας υγείας και την ενημέρωση των πολιτών. Παράλληλα, η ClientEarth είχε καταθέσει νωρίτερα φέτος προσφυγή για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά του Βελγίου, καταγγέλλοντας την ανεπαρκή αντιμετώπιση της εκτεταμένης ρύπανσης από PFAS στη χώρα.
Παρότι οι νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις για το πόσιμο νερό θεωρούνται θετική εξέλιξη, ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση της ρύπανσης μετά την εκδήλωσή της δεν υποκαθιστά την πρόληψη, μέσω περιορισμών στην παραγωγή, την εμπορία και την απελευθέρωση των συγκεκριμένων ουσιών.
Περισσότερες ειδήσεις
Τα μικροπλαστικά καταστρέφουν τις ορμόνες – Πώς μπορείς να προστατευτείς
