Σε πεδίο έντονων διπλωματικών αντιπαραθέσεων, οικονομικών πιέσεων και συζητήσεων για τις στρατηγικές εξαρτήσεις της Ευρώπης εξελίσσεται η άτυπη Σύνοδος Κορυφής στο Δουβλίνο, με την Ουκρανία να ανατρέπει τον αρχικό σχεδιασμό για μια συνάντηση αφιερωμένη αποκλειστικά στην τεχνητή νοημοσύνη, όπως μεταδίδει το POLITICO.
Την ώρα που οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν κοινό εκπρόσωπο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, η χρηματοδότηση του Κιέβου πυροδοτεί νέα σύγκρουση για τον κοινοτικό προϋπολογισμό, ενώ το παγκόσμιο τεχνολογικό πρόβλημα της Microsoft φέρνει στο προσκήνιο τις ίδιες ακριβώς εξαρτήσεις από τις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να απαλλαγεί.
Στη σημερινή συνάντηση των ηγετών των 27 κρατών-μελών, υπό τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου António Costa, διασταυρώνονται τρεις κρίσιμες προκλήσεις: η θέση της Ευρώπης στη νέα διπλωματική διαδικασία για τον τερματισμό του πολέμου, η εξεύρεση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας και η προσπάθεια της ΕΕ να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η ένταση ενισχύεται από τις τελευταίες επαφές των Αμερικανών απεσταλμένων Steve Witkoff και Jared Kushner με τη ρωσική και την ουκρανική ηγεσία, οι οποίες δημιουργούν προοπτική άμεσης ευρωπαϊκής συμμετοχής στον επόμενο γύρο των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη και με ποια εντολή.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen προετοιμάζει νέες προτάσεις για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας το 2027 και το 22ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με ορίζοντα την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής της 26ης και 27ης Νοεμβρίου.
Η διπλωματική κινητικότητα επιταχύνθηκε μετά τις επαφές που πραγματοποιήθηκαν στο Αμπού Ντάμπι μεταξύ εκπροσώπων της Ουκρανίας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ, καθώς και τη συνάντηση των Witkoff και Kushner με τον Vladimir Putin στη Μόσχα. Το βράδυ της Πέμπτης (12/11), οι δύο Αμερικανοί απεσταλμένοι συναντήθηκαν με τον Ουκρανό πρόεδρο Volodymyr Zelenskyy σε στρατιωτική εγκατάσταση κοντά στο Δουβλίνο, σε μια συνάντηση που προστέθηκε εκτάκτως στο ήδη πυκνό διπλωματικό πρόγραμμα.
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο Kushner, η επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων πρόκειται να διευρυνθεί ώστε να συμμετέχουν και ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να εξεταστούν όχι μόνο τα εδαφικά ζητήματα μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, αλλά και οι ευρύτερες ρυθμίσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια μετά τον πόλεμο. Ο Zelenskyy επιβεβαίωσε την προοπτική ευρωπαϊκής συμμετοχής, αν και η Μόσχα έχει εμφανιστεί περισσότερο επιφυλακτική ως προς το εύρος και τους όρους αυτής της διεύρυνσης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο κορυφαία θεσμικά πρόσωπα, ο António Costa και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Kaja Kallas, οι οποίοι θεωρούν ότι τα ευρωπαϊκά όργανα πρέπει να έχουν κεντρικό ρόλο στις συνομιλίες. Η Kallas εμφανίστηκε ιδιαίτερα αποφασιστική προσερχόμενη στη Σύνοδο, υπενθυμίζοντας ότι τα κράτη-μέλη είχαν ήδη συμφωνήσει πως εκείνη εκπροσωπεί την Ευρώπη σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
«Γνωρίζω ότι οι Ρώσοι δεν με θέλουν. Έχουμε όμως εμείς λόγο για το ποιος εκπροσωπεί τη Ρωσία; Όχι», σχολίασε, απορρίπτοντας εμμέσως το επιχείρημα ότι η στάση της απέναντι στη Μόσχα θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο. Από την άλλη πλευρά, ο Costa συγκεντρώνει τη στήριξη ηγετών που θεωρούν πως ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου διαθέτει την απαραίτητη θεσμική νομιμοποίηση για μια τέτοια αποστολή.
Η αναζήτηση κοινής ευρωπαϊκής φωνής περιπλέκεται από τη στάση της Γαλλίας και της Γερμανίας, οι οποίες εξακολουθούν να δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στο σχήμα E3, με τη συμμετοχή του Παρισιού, του Βερολίνου και του Λονδίνου.
Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz υπερασπίστηκε τη λειτουργία αυτού του σχήματος, υποστηρίζοντας ότι έχει ήδη αποδειχθεί αποτελεσματικό και ότι συνεργάζεται επίσης με την Πολωνία και την Ιταλία.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni έχει ζητήσει από την πλευρά της να ξεκαθαρίσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο εκπροσώπησης, προειδοποιώντας ότι η πολλαπλότητα των διπλωματικών σχημάτων μπορεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία της Ευρώπης.
Πέρα από την επιλογή προσώπου, το ουσιαστικό ερώτημα αφορά το εύρος της εντολής του: εάν θα εκπροσωπεί αποκλειστικά τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, εάν θα διαπραγματεύεται εξ ονόματος των 27 ή εάν θα λειτουργεί παράλληλα με τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Εσθονός υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο θα επιτευχθεί συμφωνία στη σημερινή συνεδρίαση, επισημαίνοντας ότι ένα τόσο σοβαρό ζήτημα δεν προσφέρεται για μεμονωμένες πρωτοβουλίες.
Πιο διαλλακτικός εμφανίστηκε ο Σουηδός πρωθυπουργός Ulf Kristersson, σύμφωνα με τον οποίο το περιεχόμενο της ευρωπαϊκής θέσης έχει μεγαλύτερη σημασία από την ακριβή σύνθεση της αντιπροσωπείας.
Προς το παρόν, δεν έχει ανακοινωθεί συμφωνία για έναν κοινό Ευρωπαίο διαπραγματευτή, ενώ το ζήτημα ενδέχεται να παραπεμφθεί στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής.
Η διαμάχη για την εκπροσώπηση συνδέεται με την προσπάθεια της Ρωσίας να εντάξει στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μια συνολική αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας. Η Kallas προειδοποίησε ότι μια τέτοια συζήτηση, προτού επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός, θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή από την άμεση ανάγκη τερματισμού των εχθροπραξιών.
Η ίδια ζήτησε η Ευρώπη να διατηρήσει ισχυρή διαπραγματευτική στάση απέναντι στις ρωσικές απαιτήσεις, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα δεν μπορεί να καθορίζει μονομερώς τους όρους ασφαλείας της υπόλοιπης ηπείρου.
Το ζήτημα είχε αναδειχθεί ήδη κατά τη χθεσινή Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, στην οποία συμμετείχαν περίπου 50 ηγέτες. Στο περιθώριο των εργασιών, 43 χώρες συνυπέγραψαν διακήρυξη για βασικές αρχές της μελλοντικής ευρωπαϊκής ασφάλειας, με έμφαση στη συμμετοχή των Ευρωπαίων στις αποφάσεις που τους αφορούν και στην ανάγκη αξιόπιστων εγγυήσεων για την Ουκρανία.
Παράλληλα, ο Zelenskyy πραγματοποίησε πολυμερή συνάντηση με περίπου 20 εταίρους της χώρας του. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας, οι ενεργειακές υποδομές, η κατασκευή καταφυγίων και η οικονομική ανθεκτικότητα. Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη στον ενεργειακό τομέα, καθώς οι συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις επιβαρύνουν τις ουκρανικές υποδομές ηλεκτροδότησης, την ώρα που το Κίεβο αντιμετωπίζει ελλείψεις σε μέσα αεράμυνας.
Εκτός από το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη, οι ηγέτες καλούνται να απαντήσουν και στο πώς θα χρηματοδοτηθεί η Ουκρανία το επόμενο έτος.
Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισ. ευρώ το 2027, από τα οποία η ευρωπαϊκή συνεισφορά αναμένεται να ανέλθει σε περίπου 45 δισ. ευρώ. Ο Friedrich Merz έχει συνδέσει την εξεύρεση κοινής λύσης με τη διαπραγμάτευση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος θα καλύπτει την περίοδο 2028–2034.
Η γερμανική πλευρά έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί να προχωρήσουν συμφωνίες για μεγάλα δημοσιονομικά ζητήματα χωρίς προηγούμενη δέσμευση των κρατών-μελών για τη συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Η στάση αυτή έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις, κυρίως από χώρες που αρνούνται να αναλάβουν πρόσθετες οικονομικές υποχρεώσεις.
Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Robert Fico κατηγόρησε τον Merz για «εκβιασμό», υπενθυμίζοντας ότι η χώρα του διαθέτει το ίδιο δικαίωμα αρνησικυρίας με τη Γερμανία.
Η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ουγγαρία είχαν ήδη εξαιρεθεί από τη συμμετοχή στο προηγούμενο ευρωπαϊκό δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία και έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για νέα χρηματοδοτική συμμετοχή.
Αντίθετα, ο Αυστριακός καγκελάριος Christian Stocker υποστήριξε τη γερμανική πίεση, δηλώνοντας ότι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο προς μία κατεύθυνση.
Την ίδια στιγμή, πάντως, η Αυστρία και άλλες δημοσιονομικά αυστηρές χώρες ζητούν ουσιαστική μείωση του συνολικού ύψους του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η αντίφαση είναι εμφανής: οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να αυξήσουν τις δαπάνες για την ασφάλεια, την Ουκρανία και τις τεχνολογίες του μέλλοντος, ενώ αρκετές από αυτές επιμένουν σε αυστηρούς περιορισμούς των κοινοτικών πόρων.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ursula von der Leyen ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει πριν από την έκτακτη Σύνοδο της 26ης και 27ης Νοεμβρίου τόσο τις επιλογές χρηματοδότησης της Ουκρανίας όσο και το νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Πρόκειται για το 22ο πακέτο ευρωπαϊκών κυρώσεων, το οποίο βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, εξετάζονται πρόσθετοι περιορισμοί σε τράπεζες, κρυπτονομίσματα και σχετικές πλατφόρμες, καθώς και μέτρα για την αντιμετώπιση της παράκαμψης των υφιστάμενων κυρώσεων μέσω τρίτων χωρών.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκονται περιορισμοί στη συμμετοχή Ρώσων και Λευκορώσων αθλητών σε διεθνείς διοργανώσεις εντός της ΕΕ, αλλά και ενδεχόμενα μέτρα για τη χορήγηση θεωρήσεων εισόδου σε πρώην Ρώσους στρατιωτικούς.
Η προσπάθεια αναμένεται να αποδειχθεί δύσκολη, καθώς τα πακέτα κυρώσεων απαιτούν ομοφωνία και οι διαπραγματεύσεις των προηγούμενων μηνών έχουν αναδείξει σημαντικές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για τις επιπτώσεις τους σε ενεργειακά, χρηματοπιστωτικά και ναυτιλιακά συμφέροντα.
Παρά την κυριαρχία των γεωπολιτικών εξελίξεων, η σημερινή συνάντηση έχει και μια ιδιαίτερη τεχνολογική σημασία: αποτελεί την πρώτη ειδική στρατηγική συζήτηση των Ευρωπαίων ηγετών για την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο António Costa είχε σχεδιάσει τη Σύνοδο ως αφετηρία μιας συνολικής ευρωπαϊκής στρατηγικής απέναντι στην ταχύτατη ανάπτυξη της AI και την κυριαρχία των αμερικανικών και κινεζικών επιχειρήσεων.
Στην πρώτη ενότητα συμμετέχει ο Arthur Mensch, διευθύνων σύμβουλος της γαλλικής Mistral AI, με αντικείμενο την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα, τη μείωση των εξαρτήσεων και τη δημιουργία ευρωπαϊκών δυνατοτήτων ανάπτυξης προηγμένων μοντέλων.
Η συζήτηση αφορά όχι μόνο την παραγωγή λογισμικού, αλλά και ολόκληρη την αλυσίδα υποδομών που απαιτείται για την τεχνητή νοημοσύνη: επεξεργαστές, υπολογιστική ισχύ, data centers, δίκτυα υψηλών ταχυτήτων, επενδυτικά κεφάλαια και επαρκή πρόσβαση σε προσιτή καθαρή ενέργεια.
Σημαντική παράμετρο αποτελεί το ευρωπαϊκό σχέδιο ανάπτυξης επτά μεγάλων AI gigafactories, το οποίο δεν έχει ακόμη προχωρήσει πλήρως, καθώς οι δημοσιονομικές διαφωνίες δυσχεραίνουν την εξεύρεση των απαιτούμενων χρηματοδοτικών πόρων.
Αντίστοιχα, προβληματισμός επικρατεί για την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού Chips Act, καθώς ο στόχος αύξησης του μεριδίου της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά ημιαγωγών στο 20% έως το 2030 αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες.
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola απέρριψε πάντως την αντίληψη ότι η Ευρώπη έχει ήδη χάσει την τεχνολογική κούρσα, επιμένοντας ότι διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό, βιομηχανική τεχνογνωσία και επιχειρήσεις ικανές να ανταγωνιστούν διεθνώς.
Στη δεύτερη ενότητα της συζήτησης προβλέπεται η παρέμβαση του Geoffrey Hinton, πρωτοπόρου της τεχνητής νοημοσύνης και βραβευμένου με Νόμπελ, ο οποίος έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει για τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης εξέλιξης προηγμένων συστημάτων.
Στην ατζέντα περιλαμβάνονται η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η ασφάλεια των παιδιών, οι επιπτώσεις στην απασχόληση, η συγκέντρωση ισχύος σε λίγες τεχνολογικές επιχειρήσεις και οι κίνδυνοι για τις δημοκρατικές διαδικασίες.
Μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική συγκυρία επιφύλαξε στη Σύνοδο η εκτεταμένη παγκόσμια δυσλειτουργία υπηρεσιών της Microsoft, η οποία ξεκίνησε την Πέμπτη και συνεχίζει να προκαλεί προβλήματα την Παρασκευή.
Η βλάβη επηρέασε υπηρεσίες του Microsoft 365, μεταξύ των οποίων το Outlook, λειτουργίες του Teams, το Exchange Online και δυνατότητες του Copilot, δημιουργώντας δυσχέρειες σε επιχειρήσεις, δημόσιες υπηρεσίες και οργανισμούς σε πολλές χώρες.
Οι αναφορές προβλημάτων στο Outlook έφτασαν περίπου τις 130.000 στην πλατφόρμα Downdetector κατά την κορύφωση της διαταραχής, χωρίς ο αριθμός αυτός να αποτυπώνει το σύνολο των χρηστών που επηρεάστηκαν.
Η Microsoft ανακοίνωσε ότι διερευνά προβλήματα στη λειτουργία της υποδομής της και προχωρά σε παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση των υπηρεσιών. Παρότι καταγράφηκαν πρώτες ενδείξεις βελτίωσης, η πλήρης αποκατάσταση δεν είχε επιβεβαιωθεί.
Η εταιρεία έχει διευκρινίσει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις κακόβουλης ενέργειας ή κυβερνοεπίθεσης.
Η διαταραχή επηρέασε ακόμη και την επικοινωνία στο περιθώριο της Συνόδου του Δουβλίνου, σύμφωνα με το POLITICO, με τους συμμετέχοντες να συνεχίζουν να χρησιμοποιούν εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας, όπως το WhatsApp.
Το περιστατικό προσέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία.
Η Ευρώπη επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από τις αμερικανικές τεχνολογικές πλατφόρμες, την ώρα που μια δυσλειτουργία σε μία από αυτές αποδεικνύεται ικανή να επηρεάσει υπηρεσίες και οργανισμούς σε παγκόσμια κλίμακα.
Η τεχνολογική διάσταση της Συνόδου δεν περιορίζεται στις υποδομές και την τεχνητή νοημοσύνη. Η παρουσία των Ευρωπαίων ηγετών στην Ιρλανδία αναζωπύρωσε τη συζήτηση για την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων προστασίας προσωπικών δεδομένων απέναντι στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, πολλές από τις οποίες έχουν σημαντική παρουσία στη χώρα.
Η ακαδημαϊκός και συγγραφέας Shoshana Zuboff, γνωστή για το έργο της σχετικά με τον καπιταλισμό της επιτήρησης, κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να ασκήσουν πίεση στην Ιρλανδία για αυστηρότερη εφαρμογή του GDPR.
Σε συνεργασία με τον ακτιβιστή ψηφιακών δικαιωμάτων Johnny Ryan, έχει επικρίνει τον τρόπο με τον οποίο η ιρλανδική εποπτική αρχή αντιμετωπίζει τις μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις.
Η ιρλανδική Αρχή Προστασίας Δεδομένων (DPC) απορρίπτει την κριτική, επισημαίνοντας ότι από την έναρξη ισχύος του GDPR το 2018 έχει επιβάλει πρόστιμα που υπερβαίνουν τα 4,4 δισ. ευρώ.
Έτσι, η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ευρύτερο περιεχόμενο, συνδέοντας την ανάγκη ευρωπαϊκής καινοτομίας με την εποπτεία των τεχνολογικών κολοσσών και την προστασία των πολιτών.
Στη Σύνοδο συμμετέχει και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος έχει ήδη τοποθετηθεί υπέρ της άμεσης συμμετοχής της Ευρώπης στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Κατά την άφιξή του στη χθεσινή Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ξεκαθάρισε ότι καμία μακροπρόθεσμη ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία και καμία νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας δεν μπορούν να διαμορφωθούν χωρίς την παρουσία της Ευρώπης.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η εκπροσώπηση πρέπει να περιλαμβάνει τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, ενδεχομένως με τη συμμετοχή ορισμένων μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών.
Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη κατάπαυσης του πυρός και στην ασφάλεια της εμπορικής ναυτιλίας στη Μαύρη Θάλασσα, ζητώντας τον τερματισμό των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων.
Στο πεδίο της οικονομίας και της τεχνολογίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα με τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ανάπτυξη στρατηγικών δυνατοτήτων εντός της ίδιας της Ευρώπης.
Στην κατεύθυνση αυτή αναφέρθηκε στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στις διαστημικές δυνατότητες και στην τεχνητή νοημοσύνη, επισημαίνοντας ότι η εξάρτηση από τρίτες χώρες αποτελεί ταυτόχρονα οικονομική και γεωπολιτική αδυναμία.
Στο περιθώριο της χθεσινής Συνόδου είχε επίσης συναντήσεις με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ilham Aliyev, την πρόεδρο της Μολδαβίας Maia Sandu και τον πρωθυπουργό του Καναδά Mark Carney.
Στις επαφές με το Αζερμπαϊτζάν και τη Μολδαβία συζητήθηκαν ζητήματα ενεργειακής συνεργασίας, αναδεικνύοντας τη σύνδεση της εξωτερικής πολιτικής με την ασφάλεια εφοδιασμού και τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών της Ευρώπης.
Περισσότερες ειδήσεις
Reuters: Ουκρανικά drones έπληξαν το 30% της ρωσικής δυναμικότητας διύλισης
