Μπορεί το στρώμα να είναι πανάκριβο, τα σεντόνια άψογα και το δωμάτιο απολύτως ήσυχο, όμως η πρώτη νύχτα σε ένα ξενοδοχείο συχνά δεν είναι και η πιο ξεκούραστη. Δεν πρόκειται απλώς για την ταλαιπωρία του ταξιδιού ή για ένα άβολο μαξιλάρι: οι επιστήμονες έχουν καταγράψει εδώ και χρόνια το λεγόμενο «φαινόμενο της πρώτης νύχτας», κατά το οποίο ο εγκέφαλος παραμένει περισσότερο σε επιφυλακή όταν κοιμόμαστε σε ένα άγνωστο περιβάλλον.
Το αποτέλεσμα είναι αρκετά γνώριμο στους ταξιδιώτες: δυσκολότερος ύπνος, περισσότερες αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα και η αίσθηση ότι, ακόμη κι αν κοιμηθήκαμε αρκετές ώρες, δεν ξεκουραστήκαμε πραγματικά.
Το καλό νέο είναι ότι το φαινόμενο συνήθως υποχωρεί γρήγορα και υπάρχουν μερικά απλά πράγματα που μπορούν να κάνουν την πρώτη νύχτα μακριά από το σπίτι αισθητά ευκολότερη.
Όπως εξηγεί η Anna Wick, ερευνήτρια ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Freiburg στην Ελβετία, θεωρείται ότι πρόκειται για έναν εξελικτικό μηχανισμό προσαρμογής: όταν βρισκόμαστε σε ένα άγνωστο περιβάλλον, ο εγκέφαλος διατηρεί έναν μεγαλύτερο βαθμό επαγρύπνησης.
Με απλά λόγια, το σώμα μπορεί να γνωρίζει ότι βρίσκεται σε ένα ασφαλές δωμάτιο ξενοδοχείου, όμως ο εγκέφαλος φαίνεται να αντιμετωπίζει το νέο περιβάλλον με μεγαλύτερη καχυποψία.
Ο Ahmad Mayeli, καθηγητής Ψυχιατρικής και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Pittsburgh, αναφέρει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι παρουσιάζουν σε κάποιον βαθμό το συγκεκριμένο φαινόμενο, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβάνονται.
Κατά μέσο όρο, σε ένα νέο περιβάλλον μπορεί να κοιμηθούν 20 έως 30 λεπτά λιγότερο.
Παράλληλα, έρευνά του έδειξε αυξημένη δραστηριότητα στον μετωπιαίο λοβό κατά τη διάρκεια του ύπνου, κάτι που υποδηλώνει μεγαλύτερη εγρήγορση. Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ο ύπνος διαρκεί λιγότερο, αλλά και ότι μπορεί να είναι λιγότερο βαθύς.
Η πιθανότερη εξήγηση βρίσκεται βαθιά στην εξελικτική ιστορία του ανθρώπου.
Ένα νέο μέρος σήμαινε κάποτε και πιθανό κίνδυνο. Η διατήρηση ενός μέρους του εγκεφάλου σε μεγαλύτερη επιφυλακή μπορούσε, επομένως, να αποτελεί πλεονέκτημα επιβίωσης.
Όπως το θέτει χαρακτηριστικά ο Mayeli, για τον εγκέφαλο δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν πρόκειται για ένα σύγχρονο ξενοδοχείο ή για ένα άγνωστο σημείο στην άγρια φύση: ο μηχανισμός επαγρύπνησης παραμένει.
Το φαινόμενο φαίνεται επίσης να επηρεάζεται από την ηλικία. Είναι πιο έντονο σε παιδιά, εφήβους και μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες, ενώ οι άνθρωποι γύρω στα 20 εμφανίζονται λιγότερο ευάλωτοι.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, πάντως, η επίδρασή του μειώνεται σημαντικά μετά την πρώτη νύχτα.
Υπάρχουν και πολύ πιο πρακτικοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να κοιμηθούμε άσχημα σε ένα ταξίδι.
Η ίδια η μετακίνηση μπορεί να επιβαρύνει τον ύπνο, ακόμη κι αν δεν έχουμε αλλάξει ζώνη ώρας. Παράλληλα, στο δωμάτιο μπορεί να υπάρχουν μικρές ενοχλήσεις που στο σπίτι δεν αντιμετωπίζουμε: ένα λαμπάκι που αναβοσβήνει, διαφορετική θερμοκρασία, θόρυβοι από τον διάδρομο ή ένα άγνωστο στρώμα.
Η ψυχολόγος Lisa Strauss, η οποία ειδικεύεται στη γνωσιακή-συμπεριφορική αντιμετώπιση των διαταραχών ύπνου, επισημαίνει ότι ρόλο μπορεί επίσης να παίζουν το στρες, οι εντάσεις στις προσωπικές σχέσεις ή η ίδια η αγωνία για το αν θα καταφέρουμε να κοιμηθούμε.
Ειδικά όσοι έχουν ήδη αυξημένο άγχος μπορεί να πέσουν εύκολα σε έναν φαύλο κύκλο: ανησυχούν ότι δεν θα κοιμηθούν και αυτή ακριβώς η ανησυχία τούς κρατά ξύπνιους.
Υπάρχει όμως και η αντίθετη περίπτωση. Κάποιοι κοιμούνται καλύτερα σε ένα ξενοδοχείο επειδή είναι εξαντλημένοι από το ταξίδι ή επειδή η αλλαγή περιβάλλοντος τους απομακρύνει προσωρινά από τις πιέσεις της καθημερινότητας.
Οι ειδικοί προτείνουν ορισμένες απλές κινήσεις που μπορούν να κάνουν το νέο περιβάλλον πιο φιλικό προς τον ύπνο.
Διατηρούμε όσο γίνεται το συνηθισμένο μας ωράριο. Η μεγάλη αλλαγή στις ώρες ύπνου και αφύπνισης δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την προσαρμογή.
Κρατάμε το δωμάτιο δροσερό και σκοτεινό. Κουρτίνες, μάσκα ύπνου ή η απενεργοποίηση μικρών φωτεινών συσκευών μπορούν να βοηθήσουν περισσότερο απ’ όσο φαίνεται.
Περιορίζουμε τις οθόνες πριν από τον ύπνο. Η συνήθεια είναι χρήσιμη γενικά, αλλά ακόμη περισσότερο όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται ήδη σε αυξημένη εγρήγορση λόγω του άγνωστου περιβάλλοντος.
Μεταφέρουμε κάτι οικείο από το σπίτι. Ένα αγαπημένο μαξιλάρι, μια μικρή κουβέρτα ή ακόμη και μια συνηθισμένη βραδινή συνήθεια μπορούν να κάνουν το δωμάτιο να μοιάζει λιγότερο ξένο.
Δεν πέφτουμε κατευθείαν για ύπνο. Λίγη ώρα χαλαρής ανάγνωσης ή μια άλλη ήρεμη δραστηριότητα πάνω στο κρεβάτι μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να εξοικειωθεί με τον χώρο.
Για όσους νιώθουν έντονη ανησυχία, η Strauss προτείνει επίσης τεχνικές χαλάρωσης και νοητικής μεταφοράς σε ένα οικείο, ασφαλές μέρος, όπως μια αγαπημένη παραλία ή μια διαδρομή στη φύση.
Για τους περισσότερους ταξιδιώτες, μία όχι και τόσο καλή νύχτα ύπνου δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Το σώμα μπορεί να αναπληρώσει σχετικά εύκολα μία μικρή απώλεια ύπνου.
Αν όμως την επόμενη ημέρα υπάρχει σημαντική επαγγελματική συνάντηση, εξέταση, γάμος ή άλλο γεγονός στο οποίο θέλουμε να είμαστε στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, οι ειδικοί έχουν μία ιδιαίτερα πρακτική συμβουλή: να φτάσουμε στον προορισμό μία ημέρα νωρίτερα.
Έτσι, η «δύσκολη» πρώτη νύχτα περνά χωρίς μεγάλη πίεση και, όταν πραγματικά χρειάζεται, ο εγκέφαλος έχει ήδη προλάβει να καταλάβει ότι το καινούργιο δωμάτιο δεν κρύβει καμία σαβάνα πίσω από τις κουρτίνες.
Περισσότερες ειδήσεις
Πίνεις πολλούς καφέδες; Έχεις περισσότερες πιθανότητες να τρακάρεις
Sleep tracking: Βοηθά ή μας αγχώνει περισσότερο; Οι παγίδες των «έξυπνων» συσκευών ύπνου
Νέα μελέτη αποκαλύπτει: Αυτή είναι η καλύτερη ώρα για ύπνο όσο μεγαλώνουμε
