Κάθε φορά που ο Υπουργός Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών, Robert F. Kennedy Jr., μιλά για θέματα υγείας, η ιατρική κοινότητα φαίνεται να κρατάει… μικρό καλάθι. Από αμφισβητούμενες δηλώσεις για τα εμβόλια μέχρι θεωρίες χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, το παρελθόν του έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Ωστόσο, η πρόσφατη προσπάθεια του αμερικανικού υπουργείου Υγείας να αναθεωρήσει τις εθνικές διατροφικές οδηγίες έχει ανοίξει έναν πιο σοβαρό διάλογο. Ορισμένες προτάσεις βρίσκουν υποστήριξη από ειδικούς, άλλες χαρακτηρίζονται υπερβολικές ή και επιστημονικά αδύναμες.
Η προσπάθεια αναθεώρησης των εθνικών διατροφικών οδηγιών στις ΗΠΑ δεν αφορά μόνο την αμερικανική πραγματικότητα, αλλά αγγίζει ένα πρόβλημα που διαπερνά ολόκληρο τον δυτικό κόσμο: την εκτόξευση της παχυσαρκίας, την κυριαρχία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και την επιβάρυνση των συστημάτων υγείας από χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται άμεσα με τον τρόπο ζωής.
Στις ΗΠΑ, επτά στους δέκα ενήλικες είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Στην Ευρώπη – και στη Βρετανία ειδικότερα – τα ποσοστά κινούνται σε παρόμοια επίπεδα, ενώ και στην Ελλάδα η εικόνα επιδεινώνεται σταθερά, ιδίως στις μικρότερες ηλικίες. Παράλληλα, πάνω από το 60% της καθημερινής διατροφής προέρχεται πλέον από τυποποιημένα, βιομηχανοποιημένα προϊόντα, με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι και κορεσμένα λιπαρά.
Στο νέο πλαίσιο οδηγιών, η αμερικανική πλευρά τοποθετεί στο επίκεντρο την αυξημένη κατανάλωση πρωτεΐνης, κυρίως από ζωικές πηγές όπως κρέας, αυγά και πλήρη γαλακτοκομικά, προτείνοντας ποσότητες σχεδόν διπλάσιες από τις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Πολλοί διατροφολόγοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις, επισημαίνοντας ότι η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου και καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Για τις μεσογειακές χώρες, όπου η πρωτεΐνη προέρχεται παραδοσιακά από όσπρια, ψάρια και ξηρούς καρπούς, η προσέγγιση αυτή μοιάζει να αγνοεί δεκαετίες επιστημονικών δεδομένων.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην καθημερινή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, με σύσταση για πέντε μερίδες ημερησίως.
Σε αυτό το σημείο, οι αμερικανικές οδηγίες συγκλίνουν με τις ευρωπαϊκές πρακτικές και ουσιαστικά επιβεβαιώνουν όσα ήδη γνωρίζουμε: τα φρέσκα, εποχικά φυτικά τρόφιμα αποτελούν τη βάση κάθε ισορροπημένης διατροφής και μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα δημητριακά ολικής άλεσης, με προτροπή για αντικατάσταση των λευκών, επεξεργασμένων υδατανθράκων.
Αν και η κατεύθυνση θεωρείται σωστή, ειδικοί σημειώνουν ότι ο όρος «ολικής άλεσης» δεν είναι πάντα σαφής για τον καταναλωτή.
Στην ελληνική διατροφική κουλτούρα, τρόφιμα όπως το κριθάρι, τα όσπρια, το ψωμί ολικής και τα ανεπεξέργαστα δημητριακά αποτελούν ήδη μέρος της καθημερινότητας, χωρίς την ανάγκη περίπλοκων διατροφικών «πυραμίδων».
Κοινός τόπος φαίνεται να υπάρχει στην απομάκρυνση από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Οι νέες οδηγίες συστήνουν περιορισμό των έτοιμων γευμάτων, των σνακ, των αναψυκτικών και των βιομηχανικών γλυκών.
Ωστόσο, αρκετοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο όρος «υπερεπεξεργασμένο» είναι συχνά γενικός και μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση. Η ουσία, πάντως, παραμένει απλή: λιγότερα συσκευασμένα προϊόντα, περισσότερο μαγείρεμα στο σπίτι με βασικές πρώτες ύλες.
Αμφιλεγόμενη είναι η στάση απέναντι στα λιπαρά, καθώς οι οδηγίες δείχνουν να «χαλαρώνουν» τη δαιμονοποίηση των κορεσμένων λιπών, επιτρέποντας ακόμα και βούτυρο ή ζωικά λίπη στη μαγειρική.
Πολλοί διατροφολόγοι θεωρούν την προσέγγιση αυτή αντιφατική, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη διεθνή βιβλιογραφία που προκρίνει τα ακόρεστα λιπαρά.
Η μεσογειακή διατροφή έχει ήδη δώσει μια ξεκάθαρη απάντηση: το ελαιόλαδο παραμένει το πιο ασφαλές και τεκμηριωμένο λίπος για καθημερινή χρήση.
Οι οδηγίες επαναλαμβάνουν την ανάγκη για περιορισμό της ζάχαρης και του αλκοόλ, στοιχείο που ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ευρωπαϊκές συστάσεις, καθώς τα «κενά» θερμιδικά φορτία συνδέονται με μεταβολικά νοσήματα, αύξηση βάρους και επιβάρυνση της καρδιαγγειακής υγείας.
Συνολικά, οι αμερικανικές αλλαγές κινούνται σε μια πιο ρεαλιστική κατεύθυνση σε ό,τι αφορά τη μείωση των πρόχειρων τροφίμων και την επιστροφή στα φυσικά προϊόντα.
Ταυτόχρονα, όμως, ορισμένες επιλογές – όπως η υπερβολική έμφαση στη ζωική πρωτεΐνη και στα κορεσμένα λιπαρά – δημιουργούν εύλογα ερωτήματα.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, ίσως το ουσιαστικό δίδαγμα να μην είναι η υιοθέτηση ενός νέου μοντέλου, αλλά η επανασυμφιλίωση με την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή.
Μια δίατια πλούσια σε όσπρια, λαχανικά, ψάρια, φρούτα, ελαιόλαδο και μέτρο στο κρέας, παραμένει ένα από τα πιο τεκμηριωμένα πρότυπα υγείας παγκοσμίως. Και ενδεχομένως, πολύ πριν τις «νέες πυραμίδες» και τις διατροφικές τάσεις, η απάντηση να βρίσκεται ήδη στο οικογενειακό τραπέζι.
Περισσότερες ειδήσεις
Η μεγάλη επιστροφή του Pumpkin Spice Latte — Νοσταλγία, αρώματα και… 50 γραμμάρια ζάχαρη
Ένα φλιτζάνι τσάι την ημέρα… Καθαρίζει το νερό σου από μόλυβδο!
Σοκ: Το «βρώμικο μυστικό» πίσω από τα M&Ms και τα Doritos — Γιατι τα φτηνά σνακ «καίνε» τον πλανήτη
