Όταν ένας άνθρωπος που αγαπάμε περνά μια δύσκολη περίοδο, η πρώτη μας παρόρμηση είναι συνήθως να βρούμε τις σωστές λέξεις. Να τον παρηγορήσουμε, να του δώσουμε κουράγιο, να του δείξουμε ότι είμαστε εκεί. Μόνο που κάποιες από τις πιο συνηθισμένες φράσεις παρηγοριάς μπορούν, χωρίς να το θέλουμε, να κάνουν το ακριβώς αντίθετο.
Το «μην κλαις», το «πρέπει να είσαι δυνατός» ή ακόμη και το καλοπροαίρετο «πες μου αν χρειαστείς κάτι» μπορεί να φορτώσουν έναν ήδη πιεσμένο άνθρωπο με ακόμη μία υποχρέωση: να συγκρατήσει όσα αισθάνεται, να δείξει ότι αντέχει ή να βρει μόνος του τον τρόπο να ζητήσει βοήθεια.
Η ψυχολόγος και ειδική στις ανθρώπινες σχέσεις Marisa G. Franco εξηγεί ότι οι δύσκολες περίοδοι είναι συχνά καθοριστικές για μια φιλία. Είναι οι στιγμές κατά τις οποίες ο άλλος δεν χρειάζεται απαραίτητα λύσεις ή συμβουλές, αλλά την αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να είναι μόνος όταν βίωνει κάτι δύσκολο.
Συνήθως το λέμε επειδή εμείς οι ίδιοι δυσκολευόμαστε να βλέπουμε τον άλλο να πονά. Όμως το κλάμα, είναι μια φυσιολογική, ενστικτώδης αντίδραση, ακριβώς όπως το γέλιο, και μπορεί να αποβεί πολύ λυτρωτικό.
Η ιδέα ότι τα συναισθήματα εξαφανίζονται όταν δεν τα εκφράζουμε, είναι αρκετά κοντόφθαλμη και βλαπτική. Η δυνατότητα να μιλήσει κάποιος για αυτό που βιώνει και να εκφράσει τη θλίψη του μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της προσαρμογής σε μια απώλεια ή άλλη δύσκολη εμπειρία.
Έρευνα σε ανθρώπους που είχαν χάσει τον ή τη σύζυγό τους έχει συνδέσει τη μικρότερη συζήτηση γύρω από την απώλεια με χειρότερη κατάσταση υγείας τον επόμενο χρόνο. Αν λοιπόν ένας φίλος αρχίσει να κλαίει, δεν χρειάζεται να βιαστούμε να τον σταματήσουμε. Αντιθέτως, μπορούμε να του δώσουμε χώρο να εκφραστεί λέγοντας: «Άφησέ το να βγει. Είμαι εδώ».
Ή ακόμη και να μη μιλήσουμε καθόλου. Μερικές φορές, μια αγκαλιά ή η ήρεμη παρουσία μας λέει περισσότερα.
Είναι ίσως μία από τις πιο διαδεδομένες φράσεις σε περιόδους απώλειας, ασθένειας, χωρισμού ή μεγάλης ανατροπής.
Το πρόβλημα βρίσκεται στη λέξη «πρέπει».
Ένας άνθρωπος που ήδη προσπαθεί να διαχειριστεί μια δύσκολη κατάσταση μπορεί να ακούσει πίσω από αυτή τη φράση ένα επιπλέον μήνυμα: ότι δεν επιτρέπεται να καταρρεύσει, να φοβηθεί, να θυμώσει ή να παραδεχτεί ότι δεν αντέχει άλλο.
Η ουσιαστική στήριξη δεν απαιτεί από τον άλλο να παρουσιάσει μια πιο «εύπεπτη» εκδοχή του πόνου του. Πολύ περισσότερο θα βοηθήσει να πούμε: «Είναι απολύτως κατανοητό να αισθάνεσαι έτσι» ή «Δεν χρειάζεται να αυτολογοκριθείς για να φανείς δυνατός μπροστά σε κανέναν».
Η αποδοχή του συναισθήματος δεν σημαίνει ότι ενθαρρύνουμε την απόγνωση, σίγουρα όμως δείχνει ότι δεν απαιτούμε από κάποιον να προσποιηθεί ότι είναι καλά για να αισθανθούμε εμείς πιο άνετα.
Ακούγεται υποστηρικτικό. Πολύ συχνά, όμως, δεν οδηγεί πουθενά.
Όταν κάποιος πενθεί, βρίσκεται σε μεγάλη πίεση ή έχει εξαντληθεί ψυχικά, ακόμη και το να αποφασίσει τι ακριβώς χρειάζεται μπορεί να είναι δύσκολο. Και μετά πρέπει να κάνει και κάτι ακόμη: να πάρει την πρωτοβουλία, να τηλεφωνήσει και να ζητήσει βοήθεια.
Με άλλα λόγια, το «πες μου αν χρειαστείς κάτι» μεταφέρει ένα μέρος της ευθύνης της φροντίδας πίσω στον άνθρωπο που ήδη δυσκολεύεται.
Η εναλλακτική είναι πολύ πιο πρακτική, μπορούμε να πρότεινουμε κάτι συγκεκριμένο. Για παράδειγμα είναι πολύ πιο χρήσιμο να προσφερθούμε να βοηθήσουμε σε συγκεκριμένες, πρακτικές υποχρεώσεις που γνωρίζουμε ότι μπορεί να τον δυσκολεύουν:
«Να περάσω να σου αφήσω φαγητό το βράδυ;»
«Θα πάω να ψωνίσω για μένα, θέλεις να σου φέρω μερικά πράγματα για το σπίτι από το σούπερ μάρκετ;»
«Θες να κρατήσω τα παιδιά για δύο ώρες;»
«Μπορώ να σε πάω εγώ στο ραντεβού σου αύριο / Να σε συνοδεύσω στον γιατρό».
Έρευνες σε ανθρώπους που βρίσκονταν στα πρώτα στάδια πένθους έχουν δείξει ότι η βοήθεια με απλές καθημερινές υποχρεώσεις συγκαταλέγεται στις μορφές στήριξης που θεωρούν ιδιαίτερα χρήσιμες.
Το ημερολόγιο μπορεί να δείχνει ότι έχουν περάσει τρεις μήνες, έξι μήνες ή ένας χρόνος. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος απέναντί μας οφείλει να βρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο.
Δεν υπάρχει μία ενιαία προθεσμία μέσα στην οποία όλοι πρέπει να έχουν «συνέλθει».
Έρευνες γύρω από την αντίδραση των ανθρώπων σε σοβαρά στρεσογόνα γεγονότα δείχνουν μεγάλες διαφορές στην πορεία του καθενός. Ορισμένοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν επίμονη ψυχική επιβάρυνση, ενώ άλλοι μπορεί αρχικά να φαίνονται καλά και να δυσκολευτούν περισσότερο αρκετό καιρό αργότερα.
Το «νόμιζα ότι θα το είχες ξεπεράσει μέχρι τώρα» μπορεί έτσι να προσθέσει στον πόνο και ένα δεύτερο βάρος: την αίσθηση ότι κάποιος αποτυγχάνει ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο υποφέρει.
Αντί να μετράμε τον χρόνο, μπορούμε να πούμε:
«Πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν».
Όταν δεν ξέρουμε τι να πούμε, είναι εύκολο να αρχίσουμε να αποφεύγουμε τον φίλο που δυσκολεύεται. Να μην τηλεφωνήσουμε επειδή «δεν θέλουμε να τον ενοχλήσουμε», να καθυστερούμε να απαντήσουμε ή να περιμένουμε να κάνει εκείνος την πρώτη κίνηση.
Για τον άνθρωπο που περνά την κρίση, όμως, αυτή η απόσταση μπορεί να βιωθεί ως εγκατάλειψη. Άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πένθος και άλλες σοβαρές δυσκολίες έχουν περιγράψει ότι γνωστοί και φίλοι άρχισαν να τους αποφεύγουν, να μην απαντούν στις κλήσεις τους ή ακόμη και να αλλάζουν δρόμο όταν τους συναντούν.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένας φαύλος κύκλος: ο άνθρωπος φοβάται ότι θα κουράσει τους άλλους, μιλά λιγότερο για όσα αισθάνεται και τελικά απομονώνεται ακόμη περισσότερο.
Και όμως, δεν χρειάζεται κάποιο τέλειο μήνυμα. Μπορούμε απλώς να τους δείξουμε ότι είμαστε εκεί και τους έχουμε στο μυαλό μας. Ένα λιτό μήνυμα όπως: «Σε σκέφτηκα σήμερα. Πώς είσαι;» μπορεί να έχει τεράστια σημασία.
Όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο που αγαπάμε να υποφέρει, μπορεί να αισθανθούμε ότι πρέπει να κάνουμε κάτι ώστε να τον κάνουμε να αισθανθεί καλύτερα. Αυτό όμως δεν είναι πάντοτε εφικτό και σίγουρα δεν αποτελεί δική μας ευθύνη.
Είναι αδύνατον να ακυρώσουμε μια απώλεια, έναν χωρισμό, μια ασθένεια ή μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας με μία εύστοχη συμβουλή. Μπορούμε όμως να είμαστε παρόντες, με όποιον τρόπο αντέχουμε.
Να τηλεφωνήσουμε ξανά. Να ρωτήσουμε και τη δεύτερη εβδομάδα, όχι μόνο την πρώτη. Να προσφέρουμε συγκεκριμένη βοήθεια. Να αντέξουμε τη σιωπή, τα δάκρυα και την αμηχανία χωρίς να προσπαθούμε αμέσως να τα εξαφανίσουμε.
Ένας άνθρωπος που περνά δύσκολα δεν χρειάζεται δεκανίκια ή κάποιον να του λύσει το πρόβλημα, γιατί αυτό απλώς, δεν είναι εφικτό. Όλοι όμως χρειαζόμαστε τους ανθρώπους μας, όχι για να μας τραβήξουν με το ζόρι έξω από το σκοτάδι, αλλά για να μείνουν πλάι μας όσο ακόμη βρισκόμαστε μέσα σε αυτό.
Περισσότερες ειδήσεις
Ανάμεσα σε κόσμο… και όμως μόνοι – Η αθέατη επίδραση της κοινωνικής αποσύνδεσης
