Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των data centers έχει δημιουργήσει ένα διπλό ερώτημα για τις υποδομές: πόση ηλεκτρική ενέργεια χρειάζονται τα νέα ψηφιακά κέντρα και πόσο νερό καταναλώνουν για την ψύξη τους;
Μια νέα προσέγγιση, που εξετάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προτείνει να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούνται αυτά τα έργα. Αντί η θερμότητα που παράγεται από τους servers να αποβάλλεται στο περιβάλλον, θα μπορούσε να αξιοποιείται για την επεξεργασία νερού, ακόμη και για αφαλάτωση ή για διαδικασίες δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Η προοπτική αυτή δεν σημαίνει ότι κάθε data center μπορεί αυτομάτως να μετατραπεί σε μονάδα παραγωγής νερού. Δείχνει όμως ότι οι ψηφιακές υποδομές μπορούν να σχεδιάζονται ως μέρος ενός ευρύτερου ενεργειακού και υδατικού συστήματος — ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν πίεση στα δίκτυα ηλεκτρισμού και στους υδάτινους πόρους.
Τα data centers καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας όχι μόνο για την υπολογιστική ισχύ, αλλά και για να διατηρούν τον εξοπλισμό σε ασφαλείς θερμοκρασίες. Η λειτουργία αυτή παράγει θερμότητα χαμηλής ή μέσης θερμοκρασίας, η οποία συνήθως δεν αξιοποιείται.
Σύμφωνα με ανάλυση που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η θερμότητα αυτή μπορεί να κυμαίνεται περίπου μεταξύ 30 και 70 βαθμών Κελσίου. Το επίπεδο αυτό συχνά δεν αρκεί από μόνο του για όλες τις βιομηχανικές χρήσεις, μπορεί όμως να συνδυαστεί με κατάλληλες τεχνολογίες για τηλεθέρμανση, ψύξη μέσω απορρόφησης, επεξεργασία νερού ή δέσμευση άνθρακα.
Στην περίπτωση της αφαλάτωσης, η θερμική ενέργεια μπορεί να αξιοποιηθεί σε διεργασίες που διαχωρίζουν το νερό από τα άλατα. Έτσι, ένα μέρος του ενεργειακού αποτυπώματος της ψηφιακής υποδομής ενδέχεται να επιστρέφει ως χρήσιμος πόρος στην τοπική οικονομία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η αξιοποίηση απορριπτόμενης θερμότητας για θερμική αφαλάτωση θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις, να ενισχύσει την παραγωγή καθαρού νερού.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς τα data centers εξελίσσονται σε κρίσιμη υποδομή της οικονομίας. Υποστηρίζουν υπηρεσίες cloud, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρονικές συναλλαγές, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες.
Ωστόσο, η εγκατάστασή τους δημιουργεί απαιτήσεις για αξιόπιστη ηλεκτροδότηση, γρήγορες συνδέσεις με το δίκτυο, επάρκεια νερού και αποτελεσματικά συστήματα ψύξης. Αυτός είναι ο λόγος που η επιλογή τοποθεσίας παύει να είναι μόνο ζήτημα ακινήτου ή τηλεπικοινωνιακής συνδεσιμότητας.
Μια περιοχή με ισχυρό ηλεκτρικό δίκτυο, διαθέσιμες ανανεώσιμες πηγές, υποδομές νερού και γειτνίαση με βιομηχανικές ή αστικές χρήσεις θερμότητας μπορεί να έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Αντίθετα, ένα data center που σχεδιάζεται αποκομμένο από τις υπόλοιπες υποδομές ενδέχεται να αυξήσει την πίεση σε ενέργεια και νερό, χωρίς να επιστρέφει πολλαπλά οφέλη στην τοπική κοινωνία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει ένα πλαίσιο για την πιο βιώσιμη ενσωμάτωση των data centers στο ενεργειακό σύστημα, με έμφαση στην ενεργειακή επίδοση, στην αξιοποίηση θερμότητας, στις ευέλικτες συνδέσεις και στον καλύτερο σχεδιασμό του δικτύου.
Για την Ελλάδα, η σύνδεση data centers, νερού και ενέργειας αποκτά ενδιαφέρον σε δύο επίπεδα.
Το πρώτο αφορά τις περιοχές όπου αναπτύσσονται νέες ψηφιακές υποδομές και όπου απαιτείται προσεκτικός ενεργειακός σχεδιασμός. Η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης θερμότητας μπορεί να ενισχύσει τη συνολική αποδοτικότητα ενός έργου, εφόσον υπάρχει κοντινή ζήτηση για ζεστό νερό, τηλεθέρμανση, ψύξη ή βιομηχανική χρήση.
Το δεύτερο αφορά τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές, όπου η λειψυδρία και η αφαλάτωση αποτελούν διαχρονική πρόκληση. Η θερμική αφαλάτωση δεν είναι μία λύση που εφαρμόζεται χωρίς κόστος ή χωρίς πρόσθετη τεχνολογία. Όμως η αξιοποίηση θερμότητας που ήδη παράγεται μπορεί να αλλάξει τους όρους μιας μελέτης βιωσιμότητας.
Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να τοποθετηθεί ένα data center δίπλα σε κάθε μονάδα αφαλάτωσης. Είναι να σχεδιαστούν νέα έργα με κοινή λογική υποδομών: δίκτυο, ενέργεια, νερό, γη και ψηφιακή συνδεσιμότητα να αξιολογούνται από την αρχή ως ένα ενιαίο σύστημα.
Η αξιοποίηση της θερμότητας των data centers προϋποθέτει σωστή χωροθέτηση, δίκτυα μεταφοράς θερμότητας, επενδυτικό κίνητρο και σταθερή ζήτηση από τους τελικούς χρήστες. Χρειάζεται επίσης σαφής αποτύπωση του ενεργειακού και υδατικού αποτυπώματος κάθε εγκατάστασης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η απλή ανάκτηση θερμότητας για κτίρια μπορεί να είναι πιο άμεση από τη χρήση της σε αφαλάτωση. Σε άλλες, η γεωγραφική απόσταση ή η εποχικότητα της ζήτησης περιορίζουν τη χρησιμότητα της λύσης. Γι’ αυτό και κάθε έργο πρέπει να εξετάζεται με βάση τα τοπικά δεδομένα και όχι ως γενική συνταγή.
Παρόλα αυτά, η κατεύθυνση είναι σαφής: όσο οι ψηφιακές υποδομές επεκτείνονται, η κοινωνική τους άδεια λειτουργίας θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από το τι επιστρέφουν στις περιοχές όπου εγκαθίστανται.
Περισσότερες ειδήσεις
