Μια σημαντική ανάσα για το παγκόσμιο κλίμα έδωσε ο Αμαζόνιος το 2025, καθώς οι δασικές πυρκαγιές στη βραζιλιάνικη πλευρά του μεγαλύτερου τροπικού δάσους της Γης υποχώρησαν στο χαμηλότερο επίπεδο από τότε που ξεκίνησαν οι καταγραφές, το 1985. Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η πιθανή εμφάνιση ενός ισχυρού El Niño μέσα στο 2026 θα μπορούσε να ανατρέψει τη θετική αυτή εξέλιξη, αυξάνοντας ξανά τον κίνδυνο εκτεταμένων πυρκαγιών.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του δικτύου περιβαλλοντικής παρακολούθησης MapBiomas, μέσω δορυφορικών δεδομένων διαπιστώθηκε ότι το 2025 κάηκαν περίπου 3,1 εκατομμύρια εκτάρια, η μικρότερη έκταση των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών.
Η υποχώρηση των πυρκαγιών συνδέεται άμεσα με τη σημαντική μείωση της αποψίλωσης των δασών. Όσο λιγότερες εκτάσεις αποψιλώνονται, τόσο περιορίζεται και η διαθέσιμη καύσιμη ύλη που τροφοδοτεί τις πυρκαγιές.
Το 2024 είχε εξελιχθεί σε μία από τις χειρότερες χρονιές για τον Αμαζόνιο, καθώς η πρωτοφανής ξηρασία επέτρεψε την ανεξέλεγκτη εξάπλωση πυρκαγιών, οι περισσότερες από τις οποίες προκλήθηκαν από ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως για την εκχέρσωση εκτάσεων προς αγροτική χρήση.
Οι ειδικοί αποδίδουν τη θεαματική βελτίωση σε έναν συνδυασμό παραγόντων:
Όπως σημειώνει η συντονίστρια της έκθεσης Ane Alencar, ο φόβος επανάληψης μιας αντίστοιχης καταστροφικής χρονιάς λειτούργησε αποτρεπτικά, οδηγώντας σε ταχύτερο εντοπισμό και έλεγχο νέων εστιών.
Παρά τη θετική εικόνα, οι επιστήμονες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί για το δεύτερο εξάμηνο του 2026.
Η NOAA έχει εκτιμήσει ότι υπάρχει 62% πιθανότητα να αναπτυχθεί φαινόμενο El Niño μέσα στο καλοκαίρι, ενώ περίπου μία στις τρεις πιθανότητες αφορά ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο, το οποίο αρκετοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν ανεπίσημα ως «super El Niño».
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να προκαλέσει:
Το El Niño αποτελεί φυσικό κλιματικό φαινόμενο που μεταβάλλει τη θερμοκρασία των υδάτων στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό και επηρεάζει τα καιρικά μοτίβα σε παγκόσμια κλίμακα, ενισχύοντας συχνά τις υψηλές θερμοκρασίες και τα ακραία φαινόμενα.
Ο Αμαζόνιος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς «απορροφητές» διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Η προστασία του αποτελεί βασικό στοιχείο της περιβαλλοντικής πολιτικής του προέδρου της Βραζιλίας Luiz Inácio Lula da Silva, ο οποίος έχει δεσμευθεί για μηδενική αποψίλωση έως το 2030.
Μετά την ανάληψη της εξουσίας το 2022, οι ρυθμοί αποψίλωσης μειώθηκαν σημαντικά, ενώ τα στοιχεία του πρώτου τριμήνου του 2026 δείχνουν ότι βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας.
Παράλληλα, πάντως, η κυβέρνηση του Lula συνεχίζει να δέχεται έντονη κριτική από περιβαλλοντικές οργανώσεις για τη στήριξη σχεδίων υπεράκτιας εξόρυξης πετρελαίου κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου, τα οποία θεωρούνται ασύμβατα με τους στόχους προστασίας του οικοσυστήματος.
