Τα χαρακτηριστικά λευκά ίχνη που αφήνουν πίσω τους τα αεροπλάνα μπορεί να φαίνονται ακίνδυνα, όμως ορισμένα από αυτά παραμένουν για ώρες στην ατμόσφαιρα και συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Τώρα, η Cathay Pacific και η Google δοκιμάζουν έναν σχετικά απλό τρόπο για να περιορίσουν το φαινόμενο: μικρές αλλαγές στο ύψος πτήσης, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Στο πλαίσιο δοκιμής που ξεκίνησε στα τέλη του 2025, περισσότερες από 80 πτήσεις της Cathay Pacific ακολούθησαν προσαρμοσμένες πορείες ώστε να αποφεύγουν τις λεπτές ζώνες υγρού αέρα στις οποίες τα καυσαέρια των αεροσκαφών παγώνουν και δημιουργούν επίμονα ίχνη συμπύκνωσης.
Σύμφωνα με την Google, η πρακτική αυτή περιόρισε κατά περίπου 40% την επίδραση στην υπερθέρμανση που θα προκαλούσαν διαφορετικά τα συγκεκριμένα ίχνη, βάσει ανάλυσης δορυφορικών δεδομένων.
Η δοκιμή επικεντρώθηκε σε πτήσεις πολύ μεγάλων αποστάσεων, διάρκειας άνω των 16 ωρών, αποτελώντας την πρώτη εφαρμογή της συγκεκριμένης τεχνικής σε ταξίδια τέτοιας διάρκειας.
Ιδιαίτερα σημαντική αποδείχθηκε η αεροπορική σύνδεση Χονγκ Κονγκ – Σιγκαπούρη, όπου τα επίμονα ίχνη συμπύκνωσης εμφανίζονται συχνά. Η συγκεκριμένη διαδρομή αντιστοιχούσε σε περισσότερο από το μισό της συνολικής εκτιμώμενης μείωσης της κλιματικής επίδρασης που καταγράφηκε στη δοκιμή.
Οι προβλέψεις για τις περιοχές που έπρεπε να αποφεύγονται μεταφέρονταν απευθείας στους πιλότους μέσω του ηλεκτρονικού φακέλου πτήσης και της σύνδεσης στο διαδίκτυο κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Η λογική είναι σχετικά απλή: τα αεροσκάφη αλλάζουν προσωρινά ύψος, συνήθως κατά μερικές χιλιάδες πόδια, ώστε να μην περνούν από ατμοσφαιρικές ζώνες στις οποίες είναι πιθανότερο να σχηματιστούν επίμονα ίχνη.
Το ενδιαφέρον γύρω από τα ίχνη συμπύκνωσης οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η επίδρασή τους δεν κατανέμεται ομοιόμορφα.
Έρευνες που έχουν συγκεντρωθεί από το Resources for the Future δείχνουν ότι μόλις το 2% έως 3% των πτήσεων ευθύνεται για περίπου το 80% της υπερθέρμανσης που προκαλείται από τα επίμονα ίχνη συμπύκνωσης.
Σε πτήσεις πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό, περίπου 38% των αεροσκαφών δημιουργούν ίχνη που συμβάλλουν στην υπερθέρμανση, ενώ το 48% δεν σχηματίζει ίχνη με διάρκεια. Ένα ακόμη 14% δημιουργεί ίχνη που, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, έχουν τελικά ψυκτική επίδραση.
Αυτό σημαίνει ότι, αντί να αλλάξει συνολικά ο τρόπος εκτέλεσης όλων των πτήσεων, οι αεροπορικές εταιρείες μπορούν να επικεντρωθούν στις σχετικά λίγες περιπτώσεις που προκαλούν το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Το βασικό μειονέκτημα είναι ότι μια αλλαγή από το ιδανικό ύψος πτήσης μπορεί να οδηγήσει σε ελαφρώς μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμου και, κατά συνέπεια, σε περισσότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Ωστόσο, προηγούμενες δοκιμές της Google με την American Airlines έδειξαν ότι η επιβάρυνση μπορεί να είναι περιορισμένη.
Σε μελέτη του 2023 με 70 πτήσεις, τα ίχνη συμπύκνωσης μειώθηκαν κατά 54%, ενώ η κατανάλωση καυσίμου στις πτήσεις που άλλαξαν πορεία αυξήθηκε περίπου κατά 2%. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι, αν η πρακτική εφαρμοζόταν στο σύνολο του προγράμματος μιας αεροπορικής εταιρείας, η συνολική επιβάρυνση θα μπορούσε να περιοριστεί ακόμη και στο 0,3%.
Σε μεγαλύτερη δοκιμή πάνω από τον Ατλαντικό, από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 2025, εξετάστηκαν 112 πτήσεις και καταγράφηκε μείωση των ιχνών συμπύκνωσης κατά 62% σε σύγκριση με ομάδα αναφοράς, χωρίς να διαπιστωθεί στατιστικά σημαντική διαφορά στην κατανάλωση καυσίμου.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Google, η υπερθέρμανση που αποφεύγεται με την πρακτική αυτή είναι περίπου 20 φορές μεγαλύτερη από την πρόσθετη επιβάρυνση που προκαλεί η κατανάλωση επιπλέον καυσίμου.
Το ζήτημα έχει πάψει να αποτελεί αποκλειστικά πεδίο έρευνας. Από την 1η Ιανουαρίου 2025, οι αεροπορικές εταιρείες που υπάγονται στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών είναι υποχρεωμένες να παρακολουθούν και να αναφέρουν ανά πτήση τις επιπτώσεις που δεν σχετίζονται με το CO₂.
Σε αυτές περιλαμβάνονται τα επίμονα ίχνη συμπύκνωσης, καθώς και οι επιπτώσεις από τα οξείδια του αζώτου και την αιθάλη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι επιπτώσεις των αερομεταφορών πέρα από το διοξείδιο του άνθρακα αντιστοιχούν περίπου στα δύο τρίτα της συνολικής κλιματικής τους επίδρασης, ενώ τα ίχνη συμπύκνωσης από μόνα τους εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο.
Παράλληλα, στην Ευρώπη βρίσκεται σε εξέλιξη το πρόγραμμα Operation Blue Skies, προϋπολογισμού 5 εκατ. λιρών και διάρκειας 30 μηνών, το οποίο θα πραγματοποιήσει δοκιμές στον εναέριο χώρο του ανατολικού Βόρειου Ατλαντικού.
Η περιοχή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς εκτιμάται ότι εκεί παράγεται περίπου το 5% της παγκόσμιας επίδρασης από τα ίχνη συμπύκνωσης.
Η Cathay Pacific σχεδιάζει πλέον μια δεύτερη και μεγαλύτερη φάση δοκιμών, η οποία θα επεκταθεί στο ασιατικό δίκτυο και στις πτήσεις της πάνω από τον Ειρηνικό.
Για τις αεροπορικές εταιρείες, το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι η λύση δεν απαιτεί αντικατάσταση αεροσκαφών ούτε μεγάλες επενδύσεις σε νέα καύσιμα. Οι μικρές αλλαγές ύψους μπορούν να εφαρμοστούν σχετικά εύκολα σε σύγκριση με ακριβότερες επιλογές, όπως η ανανέωση του στόλου ή τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα.
Το βασικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο οι δορυφορικές μετρήσεις των ιχνών συμπύκνωσης είναι αρκετά ακριβείς ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο σε ερευνητικές δοκιμές, αλλά και ως επίσημος δείκτης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής κλιματικής νομοθεσίας.
Περισσότερες ειδήσεις
Τέλος το «κόλπο» του CO2: Η ΕΕ απαγορεύει σε 21 αεροπορικές να πωλούν το ψέμα της «ουδέτερης πτήσης»
Business class: Μπορεί η κατάργησή της να μειώσει τις εκπομπές CO₂ των πτήσεων;
