Οι καταιγίδες γίνονται ισχυρότερες, πιο επικίνδυνες και δυσκολότερα προβλέψιμες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, με τις υψηλότερες θερμοκρασίες να ενισχύουν τόσο την ένταση των ανέμων όσο και τις βροχοπτώσεις. Την ίδια ώρα, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 56η θέση παγκοσμίως στον συνολικό δείκτη κινδύνου από φυσικές καταστροφές, σύμφωνα με το WorldRiskReport 2026.
Οι καταιγίδες προκαλούν μεγαλύτερες οικονομικές ζημιές από οποιοδήποτε άλλο ακραίο φυσικό φαινόμενο, ενώ βρίσκονται στην τρίτη θέση ως προς τους θανάτους, μετά τους σεισμούς και τις ακραίες υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες.
Η φετινή έκθεση της γερμανικής συμμαχίας Bündnis Entwicklung Hilft και του Institute for International Law of Peace and Armed Conflict (IFHV) του Πανεπιστημίου Ruhr του Bochum επικεντρώνεται στις καταιγίδες, εξετάζοντας όχι μόνο τη φυσική έκθεση κάθε χώρας, αλλά και την ικανότητα των κοινωνιών να ανταποκριθούν και να προσαρμοστούν.
Όπως εξηγεί η κλιματολόγος και συνιδρύτρια του World Weather Attribution Friederike Otto, παρατηρείται αύξηση του ποσοστού των ισχυρότερων καταιγίδων, με βασικό παράγοντα την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων.
Τα αέρια του θερμοκηπίου θερμαίνουν τόσο την ατμόσφαιρα όσο και τους ωκεανούς. Όταν ένας τροπικός κυκλώνας αναπτύσσεται σε θερμότερες συνθήκες, έχει στη διάθεσή του περισσότερη ενέργεια, γεγονός που μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα των ανέμων και την ένταση των βροχοπτώσεων.
Παράλληλα, οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών κάνουν συχνότερη την ταχεία ενίσχυση των καταιγίδων, ακόμη και λίγο πριν φτάσουν στις ακτές, περιορίζοντας τον διαθέσιμο χρόνο για την έκδοση προειδοποιήσεων και την οργανωμένη απομάκρυνση των κατοίκων.
Οι τροπικοί κυκλώνες εμφανίζονται επίσης σε περιοχές που στο παρελθόν θεωρούνταν λιγότερο εκτεθειμένες και μετατοπίζονται προς τους πόλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε ο τυφώνας Ophelia το 2017, ο οποίος έφτασε έως την Ιβηρική Χερσόνησο και την Ιρλανδία.
Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στους ισχυρούς ανέμους.
Η άνοδος της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας αυξάνει τον κίνδυνο για παράκτιες πλημμύρες, διάβρωση και κατολισθήσεις, ενώ οι θερμότερες αέριες μάζες μπορούν να συγκρατούν περισσότερη υγρασία, με αποτέλεσμα εντονότερες βροχοπτώσεις.
Αυτό αφορά και τα συστήματα καταιγίδων που εκτείνονται από τις συνηθισμένες καταιγίδες έως τις μεγάλης διάρκειας υπερκυτταρικές καταιγίδες.
Στην Ευρώπη οι τροπικοί κυκλώνες παραμένουν σπάνιοι, όμως οι εξωτροπικοί κυκλώνες είναι συχνότεροι. Σύμφωνα με την Otto, ειδικά στη Βόρεια Ευρώπη καταγράφεται αύξηση αυτών των φαινομένων, συμβάλλοντας σε σημαντικά πιο υγρούς χειμώνες.
Ο νέος Storm Risk Index του WorldRiskReport αξιολογεί συνολικά 193 χώρες.
Μόλις δέκα συγκεντρώνουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας έκθεσης στις καταιγίδες:
Φιλιππίνες, Μεξικό, Μαδαγασκάρη, Μαυρίκιος, Ιαπωνία, Κίνα, Μικρονησία, ΗΠΑ, Νότια Κορέα και Αυστραλία.
Στην Ευρώπη, μόνο δύο χώρες βρίσκονται στην πρώτη εκατοντάδα του ειδικού δείκτη που συνδυάζει τη φυσική έκθεση στις καταιγίδες με την κοινωνική ευαλωτότητα: η Πορτογαλία στην 69η θέση και η Ουκρανία στην 96η.
Ιδιαίτερα ευάλωτες θεωρούνται οι παράκτιες πόλεις και τα νησιά, καθώς βρίσκονται αντιμέτωπα ταυτόχρονα με ισχυρούς ανέμους, πλημμύρες και άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Διαφορετική εικόνα προκύπτει από τον ευρύτερο WorldRiskIndex, ο οποίος δεν εξετάζει μόνο τις καταιγίδες αλλά τον συνολικό κίνδυνο από φυσικά φαινόμενα και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Στην πρώτη εκατοντάδα βρίσκονται 13 ευρωπαϊκές χώρες, με την Τουρκία να καταλαμβάνει την υψηλότερη θέση στην Ευρώπη, στην 38η θέση.
Ακολουθούν μεταξύ άλλων:
Ο δείκτης συνδυάζει την έκθεση των πληθυσμών σε σεισμούς, τσουνάμι, πλημμύρες, κυκλώνες, ξηρασία και άνοδο της στάθμης της θάλασσας με την κοινωνική ευαλωτότητα και την ικανότητα αντιμετώπισης και προσαρμογής.
Η έκθεση τονίζει ότι η μελλοντική επίπτωση των καταιγίδων δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο ισχυρές θα γίνουν, αλλά και από το πόσο προετοιμασμένες είναι οι κοινωνίες.
Ανθεκτικές υποδομές, καλύτερες προβλέψεις, έγκαιρες προειδοποιήσεις και μέτρα για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες.
Ωστόσο, ένα σύστημα προειδοποίησης δεν αρκεί απλώς να εντοπίζει έναν κίνδυνο. Το μήνυμα πρέπει να είναι σαφές, προσβάσιμο και κατανοητό από όλους, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων με αναπηρίες ή ομάδων που χρειάζονται βοήθεια για να απομακρυνθούν από μια περιοχή.
Το WorldRiskReport προτείνει συστήματα που λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των ευάλωτων ομάδων, ακόμη και παράγοντες που συχνά παραβλέπονται, όπως η αχρωματοψία, η οποία μπορεί να δυσκολεύσει την ανάγνωση χαρτών κινδύνου.
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι πολλά υφιστάμενα συστήματα επικεντρώνονται κυρίως στην ταχύτητα του ανέμου, παρότι οι σοβαρότεροι κίνδυνοι για την ανθρώπινη ζωή μπορεί να προέρχονται από τις πλημμύρες και τις παράκτιες εξάρσεις της στάθμης της θάλασσας.
Για αυτό προτείνονται συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων, τα οποία συνδυάζουν δεδομένα για θερμοκρασία, ποσότητα και είδος βροχόπτωσης, ταχύτητα και κατεύθυνση ανέμου, πάγο, κεραυνούς και ανεμοστρόβιλους.
Σημαντική θεωρείται επίσης η προετοιμασία σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι κάτοικοι δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε κινητά τηλέφωνα, ραδιόφωνο ή άλλα μέσα ενημέρωσης.
Η ασφάλιση μπορεί επίσης να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες μιας καταστροφής. Στις πλουσιότερες χώρες καλύπτει περίπου το μισό των ζημιών από καταιγίδες, όμως σε πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες παραμένει απρόσιτη ή πολύ ακριβή, με αποτέλεσμα η ανοικοδόμηση να καθυστερεί και οι οικονομικές επιπτώσεις να διαρκούν για χρόνια.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η προσαρμογή έχει όρια. Όσο οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται, τόσο δυσκολότερο και ακριβότερο γίνεται για τις κοινωνίες να προστατευθούν από τα ακραία φαινόμενα.
Περισσότερες ειδήσεις
Μεσόγειος… «καζάνι» μετά το καυτό καλοκαίρι – Γιατί ο Σεπτέμβριος φέρνει φόβους για πλημμύρες
Τι είναι οι «θερμές κηλίδες» στον ωκεανό που κρύβονται πίσω από τους mega-τυφώνες
Πιο «άγριο» γίνεται το El Niño όσο θερμαίνεται ο πλανήτης – Αύξηση 36% στην έντασή του
