Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, όπως και κάθε άλλη «γιορτή» που συνδέεται με τις σχέσεις μας με άλλους ανθρώπου (βλέπε Ημέρα της Μητέρας, του Πατέρα κ.οκ.) συχνά έρχεται με μια αόρατη λίστα προσδοκιών. Για κάποιους είναι γιορτή έρωτα, για άλλους μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι οι σχέσεις -ερωτικές, φιλικές, οικογενειακές- δεν είναι πάντα τόσο απλές. Είτε μοιράζεστε τη ζωή σας με κάποιον είτε πορεύεστε μόνοι, το ερώτημα είναι κοινό: πόση εγγύτητα τελικά χρειαζόμαστε μέσα σε μια σχέση και πότε η ανάγκη για σύνδεση μετατρέπεται σε εξάρτηση;

Στις καθημερινές συζητήσεις, η συνεξάρτηση αντιμετωπίζεται σχεδόν σαν διάγνωση. Όρια, αποστασιοποίηση, αυτονομία: αυτά είναι τα νέα «ευαγγέλια» των σχέσεων. Κι όμως, μια πιο ψύχραιμη ματιά προτείνει ότι ίσως έχουμε δαιμονοποιήσει κάτι βαθιά ανθρώπινο: την ανάγκη να στηριζόμαστε ο ένας στον άλλον.

Τι σημαίνει όμως “συνεξάρτηση”;
Με απλά λόγια, είναι όταν δύο άνθρωποι μπλέκουν τόσο πολύ συναισθηματικά, ώστε η διάθεση, η αυτοεκτίμηση και η αίσθηση αξίας του ενός εξαρτώνται υπερβολικά από τον άλλον. Όταν για παράδειγμα νιώθεις καλά μόνο αν ο σύντροφός σου είναι καλά, όταν φοβάσαι να διαφωνήσεις μήπως τον χάσεις, ή όταν η σχέση γίνεται το μοναδικό σου στήριγμα και χάνεις σταδιακά τη δική σου ταυτότητα.

Στο νέο της βιβλίο The Balancing Act, η ψυχοθεραπεύτρια και ειδικός στις σχέσεις Nedra Glover Tawwab επιχειρεί να διαχωρίσει τη μη υγιή εξάρτηση από την υγιή αλληλεξάρτηση και να δείξει πώς μπορούμε να ακουμπάμε σε κάποιον χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Οι σχέσεις δεν μαθαίνονται στη θεωρία

Συχνά ακούμε ότι «πρέπει πρώτα να μάθεις να είσαι μόνος». Ωστόσο, πολλές δεξιότητες σχέσης δεν καλλιεργούνται στην απομόνωση.

«Το τι σου αρέσει, τι όχι, πώς διαφωνείς, πώς θέτεις όρια, όλα αυτά μαθαίνονται μέσα στις σχέσεις», επισημαίνει η Tawwab. Η αυτογνωσία είναι σημαντική, όμως, αν δεν δοκιμάσεις, δε θα μάθεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος οφείλει να βιαστεί να ερωτευτεί. Κάθε μορφή σχέσης, από μια φιλία μέχρι μια επαγγελματική συνεργασία, προσφέρεται ως πεδίο μάθησης. Αν, για παράδειγμα, μάθεις να διαχειρίζεσαι την καχυποψία σου στη δουλειά, αυτή η δεξιότητα μεταφέρεται και στην προσωπική ζωή.

«Εξάρτηση» δεν σημαίνει αδυναμία

Η λέξη «συνεξάρτηση» έχει αποκτήσει αρνητική φόρτιση. Ακόμη και η έννοια της «συγχώνευσης ορίων» παρουσιάζεται συχνά ως κάτι που πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία.

Κι όμως, στα πρώτα στάδια μιας σχέσης η έντονη εγγύτητα μπορεί να είναι φυσική και σε πολλές περιπτώσεις, πολύ όμορφη. Το πρόβλημα προκύπτει, όταν η ταύτιση γίνεται μόνιμη κατάσταση και η προσωπική ταυτότητα διαλύεται μέσα στη σχέση.

Η Tawwab υπογραμμίζει ότι ζούμε σε μια κουλτούρα που εξυψώνει την αυτονομία σε βαθμό υπερβολής. Στην πραγματικότητα, κανείς δεν είναι απολύτως αυτάρκης. Από τα ρούχα που φοράμε μέχρι τα τρόφιμα που αγοράζουμε, η καθημερινότητά μας βασίζεται σε άλλους ανθρώπους.

Η υγιής εκδοχή της εξάρτησης, λέει, σημαίνει να έχεις ένα δίκτυο στήριξης, να μπορείς να ζητήσεις βοήθεια και να αναγνωρίζεις πότε η ισορροπία διαταράσσεται ώστε να την επαναφέρεις.

Το να αρνείσαι να ανοιχτείς, να μη δέχεσαι στήριξη και να επιμένεις να τα κάνεις όλα μόνος, μπορεί να αποτελεί εξίσου μεγάλο εμπόδιο που να σε εμποδίζει από μια βαθύτερη σύνδεση.

Δεν είμαστε «καταδικασμένοι» από το παρελθόν μας

Συχνά η συζήτηση γύρω από τα στυλ προσκόλλησης παρουσιάζει τους ανθρώπους ως «αποφευκτικούς» ή «μη διαθέσιμους» με τρόπο σχεδόν μοιρολατρικό.

Ωστόσο, τα μοτίβα δεν είναι αμετάβλητα. «Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα στυλ προσκόλλησης ως δικαιολογία: “Έτσι είμαι και δεν αλλάζω“. Στην πραγματικότητα, μπορούν να αλλάξουν και να εκδηλώνονται διαφορετικά ανάλογα με το πρόσωπο που έχουμε απέναντί μας», σημειώνει η Tawwab.

Η κατανόηση αυτή επιτρέπει να επαναξιολογήσουμε τις αντιδράσεις μας: να νιώσουμε ασφαλείς ώστε να επιτρέψουμε την εγγύτητα ή, αντίθετα, να δώσουμε χώρο χωρίς να βιώνουμε απειλή.

Το ένστικτο δεν είναι πάντα αξιόπιστος οδηγός

Οι προηγούμενες εμπειρίες μας επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την οικειότητα. Μπορεί να θεωρούμε ότι ο σύντροφός μας είναι υπερβολικά δεμένος με την οικογένειά του, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται απλώς για μια δεμένη οικογένεια, κάτι που εμείς δεν έχουμε βιώσει.

Οι διαφορετικές προσδοκίες γύρω από την εγγύτητα συχνά φέρνουν δυσφορία, ιδίως στα πρώτα στάδια μιας σχέσης. Το αίσθημα αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη κινδύνου, μπορεί να είναι ένδειξη ότι ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα δικά μας όρια.

Καλύτερα μαζί ή μόνοι;

Σε μια εποχή που μας μαθαίνει να «μην έχουμε ανάγκη κανέναν», ίσως η πραγματική ελευθερία δεν βρίσκεται στην απομόνωση, αλλά στη συνειδητή επιλογή της σύνδεσης. Όχι στην άκριτη συγχώνευση, ούτε στην ψυχρή απόσταση, αλλά σε εκείνο το σημείο ισορροπίας όπου μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας και ταυτόχρονα να «ακουμπάμε» και σε κάποιον άλλον, κι εκείνος σε εμάς.

Η αγάπη άλλωστε, δεν είναι διαγωνισμός αυτάρκειας, αλλά άσκηση εμπιστοσύνης. Να δοκιμάζεις τα όριά σου, να επιτρέπεις λίγη ευαλωτότητα, να ρισκάρεις μια πιο αληθινή συζήτηση.

Ίσως, λοιπόν, η σημερινή μέρα, είτε τη γιορτάζεις είτε όχι, να είναι μια αφορμή να αναρωτηθούμε: Πού κρατιέμαι πίσω από φόβο; Πώς θα μπορούσα να ανοιχτώ λίγο περισσότερο;

Γιατί μέσα από τη σύνδεση δεν γνωρίζουμε μόνο τον άλλον. Γνωρίζουμε καλύτερα και τον ίδιο μας τον εαυτό.

Περισσότερες ειδήσεις

Μήπως δεν φταις εσύ που δεν έχεις σχέση; — Γιατί το dating μας κάνει να νιώθουμε ότι κάτι πάει λάθος με εμάς

Άγιος Βαλεντίνος: Η αγάπη δεν χρειάζεται ημερολόγιο — μήπως όμως καμιά φορά χρειάζεται μια αφορμή;

Stop the self-sabotage: Αν μιλούσες στους φίλους σου όπως μιλάς στον εαυτό σου, θα έμενε κανείς;