Διαβάζετε βιβλία συχνά; Παίζετε επιτραπέζια παιχνίδια, επισκέπτεστε μουσεία ή προσπαθείτε να μάθετε μια νέα γλώσσα;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε υπάρχουν καλά νέα για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου σας. Νέα μελέτη Αμερικανών ειδικών για τη νόσο Alzheimer δείχνει ότι η συμμετοχή σε πνευματικά και νοητικά απαιτητικές δραστηριότητες μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά την εμφάνιση γνωστικής έκπτωσης και Alzheimer — ακόμη και σε ανθρώπους άνω των 80 ετών.
Οι ερευνητές ανέπτυξαν μάλιστα ένα ερωτηματολόγιο που αξιολογεί το επίπεδο πνευματικής δραστηριότητας ενός ανθρώπου, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις παιδικές εμπειρίες όσο και τις συνήθειες της ενήλικης ζωής.
Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι οι λεγόμενες «διανοητικές δραστηριότητες» ενισχύουν την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου, ακόμη και όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για άνοια, όπως μειωμένη αιμάτωση ή συσσώρευση πρωτεϊνικών πλακών που καταστρέφουν νευρικά κύτταρα.
Η ερευνήτρια Zammit παρομοιάζει τον εγκέφαλο με ένα οδικό δίκτυο:
«Οι νοητικά διεγερτικές δραστηριότητες βοηθούν τον εγκέφαλο να δημιουργεί πιο αποδοτικές “διαδρομές”. Ακόμη κι αν ένας δρόμος μπλοκαριστεί, υπάρχουν εναλλακτικές οδοί που επιτρέπουν στον εγκέφαλο να συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά.»
Με άλλα λόγια, δεν αποτρέπουν απαραίτητα την ασθένεια, αλλά μπορούν να καθυστερήσουν την εμφάνισή της για χρόνια.
Ιδιαίτερα ισχυρή προστασία παρατηρήθηκε σε άτομα που είχαν επαφή με τέτοιες δραστηριότητες από την παιδική ηλικία — όπως ανάγνωση βιβλίων ή επισκέψεις σε βιβλιοθήκες. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα οφέλη εμφανίζονται σε κάθε ηλικία.
«Δεν είναι ποτέ αργά», επισημαίνει η Zammit. «Πρόκειται για συμπεριφορές που μπορεί να υιοθετήσει κανείς σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής.»
Η ανάγνωση, είτε πρόκειται για βιβλία, εφημερίδες ή περιοδικά, ενεργοποιεί πολλαπλές λειτουργίες του εγκεφάλου και ενισχύει το λεγόμενο γνωστικό απόθεμα.
Η Joyce Shaffer από το University of Washington εξηγεί ότι ακόμη και η ανάγνωση θεμάτων που ήδη μας ενδιαφέρουν είναι ωφέλιμη, όμως η μεγαλύτερη ενίσχυση έρχεται όταν εκτιθέμεθα σε νέα ή πιο απαιτητικά γνωστικά αντικείμενα.
Η επαφή με καινούρια πληροφορία ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις.
Η εκμάθηση ξένων γλωσσών θεωρείται από τις πιο ισχυρές νοητικές ασκήσεις.
Μελέτη που ανέλυσε δεδομένα άνω των 80.000 ανθρώπων έδειξε ότι όσοι μιλούν περισσότερες από μία γλώσσες είχαν έως και 50% μικρότερη πιθανότητα επιταχυνόμενης βιολογικής γήρανσης σε σύγκριση με μονογλωσσικούς συμμετέχοντες.
Ο Ronald Petersen από τη Mayo Clinic εξηγεί ότι η εκμάθηση γλώσσας απαιτεί ταυτόχρονη ενεργοποίηση πολλών εγκεφαλικών δικτύων — προσοχής, μνήμης και γλωσσικής επεξεργασίας — ενισχύοντας συνολικά τη λειτουργία τους.
Η μουσική αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές μορφές εγκεφαλικής διέγερσης σε όλες τις ηλικίες.
Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και άτομα με προχωρημένη γνωστική έκπτωση παρουσιάζουν βελτίωση στην επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση μετά από ακρόαση μουσικής.
Αντίστοιχα, η επίσκεψη σε μουσεία ή γκαλερί ενεργοποιεί μνήμες, συναισθήματα και διαδικασίες σύνδεσης εμπειριών, ενισχύοντας τη δημιουργία νέων νευρωνικών διαδρομών.
Όπως εξηγούν οι ειδικοί, ο εγκέφαλος προσπαθεί συνεχώς να συνδέσει όσα βλέπουμε με παλαιότερες εμπειρίες — μια διαδικασία ιδιαίτερα διεγερτική για τη γνωστική λειτουργία.
Περισσότερες ειδήσεις
Μιλώντας… για μακροζωία: Γιατί οι πολύγλωσσοι γερνούν πιο αργά
Διάβασμα: Μια «ριζοσπαστική» πράξη αυτοφροντίδας, σε έναν ωκεανό οθονών
Ρύπανση και Αλτσχάιμερ — Μελέτη σε 28 εκατ. άτομα δείχνει αυξημένο κίνδυνο
