Η προσγείωση ελικοπτέρου στο Σαρακήνικο της Μήλου, η οποία τέθηκε υπό εξέταση από επιτροπή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ), δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε ως μια απλή τουριστική εικόνα ούτε ως απόδειξη παρανομίας πριν ολοκληρωθεί ο έλεγχος.
Το ζητούμενο είναι να αποσαφηνιστεί αν πληρούνταν οι αεροπορικές, επιχειρησιακές, περιβαλλοντικές και χωρικές προϋποθέσεις. Και κυρίως, αν το ισχύον πλαίσιο επαρκεί ώστε ένας εμβληματικός φυσικός προορισμός να μη μετατραπεί, σταδιακά και χωρίς έλεγχο, σε άτυπη υποδομή εξυπηρέτησης τουρισμού υψηλού εισοδήματος.
Το γεγονός ότι η υπόθεση παραπέμφθηκε για εξέταση στην αρμόδια επιτροπή της ΑΠΑ δεν συνιστά διαπίστωση παράβασης ή απόδοση ευθύνης. Είναι, όμως, η σωστή αφετηρία για να ελεγχθούν τα πραγματικά δεδομένα.
Η δημόσια συζήτηση συχνά ξεκινά από μια απλουστευτική παραδοχή: ότι ένα ελικόπτερο επιτρέπεται να προσγειωθεί μόνο σε αδειοδοτημένο ελικοδρόμιο. Το ισχύον πλαίσιο είναι πιο σύνθετο.
Το Προεδρικό Διάταγμα 19/2009 προβλέπει και τα «πεδία προσγείωσης ελικοπτέρων», δηλαδή χώρους που χρησιμοποιούνται προσωρινά ή εκτάκτως για μη τακτικές πτήσεις. Η διάταξη δεν δίνει λευκή επιταγή για προσγείωση σε οποιοδήποτε σημείο. Θέτει, μεταξύ άλλων, προϋποθέσεις ασφάλειας, ενώ προβλέπει ότι ο χειριστής και ο εκμεταλλευόμενος του ελικοπτέρου έχουν αλληλέγγυα ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων στις προσγειώσεις και απογειώσεις από τέτοια πεδία. Το Π.Δ. 19/2009 είναι ο βασικός εθνικός κανονισμός για τα ελικοδρόμια και τα πεδία προσγείωσης.
Σε αυτό προστίθεται το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τις αεροπορικές επιχειρήσεις. Η ίδια η ΑΠΑ υπενθυμίζει ότι οι επιχειρήσεις ελικοπτέρων διέπονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 965/2012 και το εθνικό δίκαιο, με ιδιαίτερη έμφαση στην καταλληλότητα του χώρου, στη διαχείριση κινδύνων και στην επιχειρησιακή προετοιμασία. Η σχετική οδηγία ασφάλειας της ΑΠΑ αναφέρει ρητά την ανάγκη συμμόρφωσης με το άρθρο 12 του Π.Δ. 19/2009 και με τις διαδικασίες του εγχειριδίου αεροναυτικών πληροφοριών της Ελλάδας.
Άρα, το πρώτο νομικό ερώτημα δεν είναι απλώς «υπήρχε ελικοδρόμιο;». Είναι αν ο συγκεκριμένος χώρος μπορούσε, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες και για τη συγκεκριμένη πτήση, να θεωρηθεί κατάλληλο και ασφαλές πεδίο προσγείωσης.
Ο πιλότος έχει κρίσιμο ρόλο στην τελική επιχειρησιακή απόφαση. Πρέπει να αξιολογήσει εμπόδια, άνεμο, κλίση και επιφάνεια εδάφους, παρουσία ανθρώπων, δυνατότητα ασφαλούς προσέγγισης και αποχώρησης, αλλά και τις επιπτώσεις του ισχυρού καθοδικού ρεύματος των στροφείων.
Όμως η ευθύνη δεν είναι ατομική υπόθεση του χειριστή. Σε εμπορική πτήση, ο αερομεταφορέας οφείλει να λειτουργεί με εγκεκριμένες διαδικασίες και σύστημα διαχείρισης ασφάλειας. Η ΑΠΑ έχει επισημάνει ότι η «εμπορική πίεση» –η πίεση να εξυπηρετηθεί ένας πελάτης ή ένας προορισμός– πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος από τις εταιρείες και τα πληρώματα.
Η έρευνα οφείλει να εξετάσει, μεταξύ άλλων, το είδος της πτήσης, την επιχειρησιακή προετοιμασία, τα στοιχεία του χώρου, την ενημέρωση των επιβατών, ενδεχόμενες άδειες ή συνεννοήσεις και το αν υπήρξαν συνθήκες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο λουόμενους ή επισκέπτες.
Η πιο ουσιαστική νομική διάσταση αφορά τη διαφορά ανάμεσα σε μία μεμονωμένη προσγείωση και σε έναν χώρο που χρησιμοποιείται επαναλαμβανόμενα ως άτυπο ελικοδρόμιο.
Ένα αδειοδοτημένο ελικοδρόμιο δεν είναι απλώς ένα ελεύθερο κομμάτι γης. Απαιτεί πιστοποιητικό καταλληλότητας, άδεια ίδρυσης και λειτουργίας, επιχειρησιακά στοιχεία, κανόνες πυρασφάλειας και συγκεκριμένες περιβαλλοντικές προϋποθέσεις. Το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών περιγράφει την αδειοδοτική διαδικασία και τις απαιτήσεις της.
Για μόνιμες εγκαταστάσεις, η περιβαλλοντική αδειοδότηση εξετάζει επίσης χρήσεις γης, δασικές και αρχαιολογικές παραμέτρους, καθώς και τη συμβατότητα με τα χαρακτηριστικά της περιοχής. Αν, επομένως, μια τοποθεσία χρησιμοποιείται κατ’ επανάληψη ή οργανώνεται στην πράξη για προσγειώσεις, το ζήτημα δεν είναι μόνο η ασφάλεια μιας μεμονωμένης πτήσης. Αφορά ενδεχόμενη δημιουργία λειτουργίας με μόνιμα χαρακτηριστικά, η οποία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διαδικασία αδειοδότησης.
Η ιδιαιτερότητα του περιστατικού ενισχύεται από τον χαρακτήρα του Σαρακήνικου. Πρόκειται για ένα τοπίο μεγάλης γεωλογικής, αισθητικής και τουριστικής αξίας, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για τη χωρική οργάνωση και την πίεση που δέχεται η Μήλος.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει αναγνωρίσει ότι η Μήλος διαθέτει εκτεταμένες περιοχές Natura 2000 και ότι ο πολεοδομικός σχεδιασμός του νησιού έχει αντιμετωπίσει ουσιώδη ζητήματα ως προς την προστασία αρχαιολογικών χώρων και γης υψηλής παραγωγικότητας. Στις διευκρινίσεις του για το Σαρακήνικο, το ΥΠΕΝ επισημαίνει ακριβώς την ανάγκη ουσιαστικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης πριν από τις αποφάσεις χωρικού σχεδιασμού.
Δεν προκύπτει αυτομάτως ότι κάθε προσγείωση στο Σαρακήνικο συνιστά περιβαλλοντική παράβαση. Η νομική αξιολόγηση εξαρτάται από την ακριβή θέση, το καθεστώς προστασίας, τη συχνότητα της χρήσης, τυχόν οχλήσεις και τις ειδικές απαγορεύσεις που ισχύουν στην περιοχή. Αλλά αυτή ακριβώς είναι η ουσία: σε έναν ευαίσθητο τόπο, η απουσία μιας ρητής απαγόρευσης δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως απουσία υποχρέωσης προσοχής.
Η ΑΠΑ πρέπει να ολοκληρώσει τον έλεγχό της και να δημοσιοποιήσει, στον βαθμό που επιτρέπεται, τα συμπεράσματά της. Αυτό θα έχει αξία όχι μόνο για το συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά και για όλους τους νησιωτικούς προορισμούς όπου η χρήση ιδιωτικών ή εμπορικών ελικοπτέρων αυξάνεται.
Η προσβασιμότητα δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Μπορεί να εξυπηρετεί επείγουσες μεταφορές, υγεία, πολιτική προστασία και νόμιμες τουριστικές υπηρεσίες. Όταν, όμως, δεν συνδέεται με διαφανείς κανόνες, τροφοδοτεί την αίσθηση ότι η αξία ενός φυσικού τοπίου εξαρτάται από το ποιος έχει τη δυνατότητα να φτάσει σε αυτόν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο.
Περισσότερες ειδήσεις
Αιολικά και πυρκαγιές: Η συζήτηση πρέπει να φύγει από τους μύθους και να πάει στις υποδομές
AEGEAN: Έσπασε για πρώτη φορά το «φράγμα» των 2 εκατ. επιβατών σε έναν μήνα
