Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1988 υποχώρησε η αποψίλωση του Αμαζονίου στη Βραζιλία, καταγράφοντας μείωση σχεδόν 42% μέσα σε έναν χρόνο. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες απειλές, καθώς οι δασικές πυρκαγιές έχουν τριπλασιαστεί από τις αρχές Οκτωβρίου, ενώ το φαινόμενο Ελ Νίνιο και οι επικείμενες προεδρικές εκλογές δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον του μεγαλύτερου τροπικού δάσους στον κόσμο.
Σύμφωνα με τα επίσημα δορυφορικά στοιχεία που ανακοίνωσε η κυβέρνηση της Βραζιλίας και αναμεταδίδει το Euronews Earth, από τον Αύγουστο του 2025 έως τον Ιούλιο του 2026 χάθηκαν 3.335 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους, έναντι 5.731 τετραγωνικών χιλιομέτρων την προηγούμενη περίοδο. Πρόκειται για μείωση 41,8%, τη μεγαλύτερη επιτυχία ως προς τον περιορισμό της αποψίλωσης από την έναρξη των σχετικών καταγραφών.
Η εξέλιξη αποδίδεται στις πολιτικές προστασίας των δασών που επανέφερε η κυβέρνηση του προέδρου Luiz Inácio Lula da Silva, μετά την αύξηση της αποψίλωσης κατά περίπου 60% επί προεδρίας Jair Bolsonaro (2019–2022), περίοδο κατά την οποία καταστράφηκαν περισσότερα από 45.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, από το 2023 η αποψίλωση έχει περιοριστεί συνολικά κατά 71%.
Βασικό εργαλείο αποτέλεσε η επανενεργοποίηση του Σχεδίου Δράσης για την Πρόληψη και τον Έλεγχο της Αποψίλωσης στον Αμαζόνιο (PPCDAm), το οποίο είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά το 2004 και είχε ανασταλεί επί Bolsonaro.
Το σχέδιο επικεντρώνεται στην ενίσχυση της επιτήρησης και των ελέγχων, στην προώθηση της βιώσιμης οικονομικής δραστηριότητας, στη διαχείριση προστατευόμενων περιοχών και στη χρήση κανονιστικών και οικονομικών κινήτρων.
Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνονται η επαναφορά κυρώσεων για την παράνομη αποψίλωση που εντοπίζεται μέσω δορυφόρων, η πρόταση αποκλεισμού ακινήτων με παράνομη αποψίλωση από την τραπεζική χρηματοδότηση και η ενίσχυση δήμων που περιορίζουν την απώλεια δασών. Παράλληλα, χρηματοδοτήθηκαν δράσεις κατά του περιβαλλοντικού εγκλήματος και επιδοτούμενα δάνεια για βιώσιμες επιχειρήσεις.
Ο Márcio Astrini, εκτελεστικός γραμματέας του βραζιλιάνικου Παρατηρητηρίου για το Κλίμα, υποστήριξε ότι τα αποτελέσματα αποδεικνύουν πως η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να συνυπάρχει με την οικονομική ανάπτυξη, επισημαίνοντας ότι η αγροτική παραγωγή και οι εξαγωγές καταγράφουν ρεκόρ την ώρα που η αποψίλωση μειώνεται.
Παρά τη μείωση της αποψίλωσης, περίπου το 40% του Αμαζονίου επηρεάζεται από υποβάθμιση που συνδέεται με πυρκαγιές, υλοτομία και ξηρασία, φαινόμενα που τα τελευταία χρόνια έχουν προκαλέσει μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση από την πλήρη απομάκρυνση της δασικής κάλυψης.
Η πιθανή ισχυρή εκδήλωση του Ελ Νίνιο το 2026 και το 2027 ενδέχεται να επιδεινώσει την κατάσταση, προκαλώντας υψηλότερες θερμοκρασίες και ξηρότερες συνθήκες που ευνοούν την εξάπλωση των πυρκαγιών.
Παρότι οι εστίες φωτιάς βρίσκονταν κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα νωρίτερα μέσα στο έτος, ο αριθμός τους έχει τριπλασιαστεί από τις 4 Οκτωβρίου, ημερομηνία διεξαγωγής του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών.
Οι αρχές της Βραζιλίας διερευνούν το ενδεχόμενο ορισμένες πυρκαγιές να προκλήθηκαν σκόπιμα για πολιτικούς λόγους, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αποσαφηνιστεί ποιοι ευθύνονται.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος João Paulo Capobianco ανέφερε ότι κατά τις εναέριες επιθεωρήσεις εντοπίστηκαν εστίες φωτιάς σε γεωμετρικούς σχηματισμούς μέσα σε προστατευόμενες περιοχές, στοιχείο που δημιουργεί υποψίες για εμπρησμούς.
Την ίδια ώρα, επιστήμονες της NASA προειδοποιούν ότι οι συνήθεις δορυφορικές καταγραφές ενδέχεται να υποεκτιμούν την έκταση των πυρκαγιών. Προκαταρκτική ανάλυση στην περιοχή Santarém εντόπισε περίπου 40% περισσότερες εστίες από όσες εμφανίζονταν στα τυπικά δεδομένα ενεργών πυρκαγιών.
Ο καπνός έχει ήδη προκαλέσει προβλήματα στην πόλη Manaus, όπου σχολεία ανέστειλαν τη λειτουργία τους και οι κάτοικοι κλήθηκαν να χρησιμοποιούν προστατευτικές μάσκες.
Το μέλλον της προστασίας του Αμαζονίου συνδέεται και με τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών της 25ης Οκτωβρίου, στον οποίο αναμετρώνται ο σημερινός πρόεδρος Lula da Silva και ο γερουσιαστής Flávio Bolsonaro, γιος του πρώην προέδρου.
Στον πρώτο γύρο, ο Flávio Bolsonaro συγκέντρωσε 47% των ψήφων, έναντι 45% του Lula.
Οι δύο υποψήφιοι έχουν παρουσιάσει διαφορετικές δεσμεύσεις για την προστασία των δασών. Ο Bolsonaro έχει υποσχεθεί τον τερματισμό της παράνομης αποψίλωσης έως το 2029, ενώ ο Lula θέτει ως στόχο τη μηδενική καθαρή αποψίλωση έως το 2030, με την αποκατάσταση δασικών εκτάσεων να αντισταθμίζει όλες τις απώλειες.
Η Cristiane Mazzetti της Greenpeace Βραζιλίας προειδοποίησε ότι οι υφιστάμενες πολιτικές προστασίας ενδέχεται να αποδυναμωθούν, ανάλογα με το εκλογικό αποτέλεσμα και τη σύνθεση του νέου Κογκρέσου.
Από την πλευρά της, η πρώην υπουργός Περιβάλλοντος Marina Silva χαρακτήρισε τη μείωση της αποψίλωσης «ιστορικό επίτευγμα», εκφράζοντας ανησυχία για πιθανή ανατροπή της περιβαλλοντικής πολιτικής.
Η προεκλογική εκστρατεία του Flávio Bolsonaro απορρίπτει τις επικρίσεις, υποστηρίζοντας ότι ο υποψήφιος τάσσεται υπέρ της προστασίας των δασών και των ποταμών. Ο ίδιος έχει ζητήσει τον εκσυγχρονισμό της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, πρόταση που οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος αντιμετωπίζουν με επιφυλάξεις.
Το διακύβευμα υπερβαίνει τα σύνορα της Βραζιλίας, καθώς ο Αμαζόνιος αποθηκεύει τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και συμβάλλει στη ρύθμιση των καιρικών συνθηκών πολύ πέρα από τη Νότια Αμερική.
Περισσότερες ειδήσεις
El Niño: Φόβοι για πολικό χειμώνα στην Ευρώπη μετά το καυτό καλοκαίρι – Τι προβλέπουν οι επιστήμονες
Δεν είναι μόνο οι καύσωνες – Γιατί οι ειδικοί φοβούνται το νέο El Niño
COP30: Μπορεί το νέο ταμείο «Tropical Forests Forever» να φρενάρει την αποψίλωση των δασών;
Από superfood σε… οικολογικό εφιάλτη — Ποιος θα «σώσει» τον Αμαζόνιο από τη σόγια;
