Με ένταση επανέρχεται στο προσκήνιο το ζήτημα των αυθαίρετων κατασκευών, αυτή τη φορά όχι μόνο ως πολεοδομικό πρόβλημα αλλά και ως κρίσιμο εμπόδιο για τη λειτουργία της κτηματαγοράς. Η λήξη της δυνατότητας υπαγωγής στην Κατηγορία 5 του Νόμος 4495/2017 έχει αφήσει ένα σημαντικό τμήμα της ακίνητης περιουσίας σε καθεστώς εκκρεμότητας, δημιουργώντας μια νέα γενιά «εγκλωβισμένων» ακινήτων.
Στην πράξη, πρόκειται για ακίνητα με μεγάλες πολεοδομικές παραβάσεις που δεν μπορούν πλέον να τακτοποιηθούν, παρότι εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της αγοράς. Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιότυπη συνθήκη, όπου ιδιοκτησίες υπάρχουν, αλλά δεν μπορούν να αξιοποιηθούν πλήρως, να μεταβιβαστούν με ευκολία ή να ενταχθούν σε επενδυτικά σχέδια. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο σε περιπτώσεις κληρονομιών και πλειστηριασμών, όπου οι νέοι ιδιοκτήτες καλούνται να διαχειριστούν αυθαιρεσίες που δεν δημιούργησαν, χωρίς να διαθέτουν πλέον το θεσμικό εργαλείο για να τις ρυθμίσουν.
Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλώς αποτέλεσμα μιας λήξης προθεσμίας. Αντανακλά ένα βαθύτερο δομικό κενό στην προσπάθεια διαχείρισης του αυθαίρετου δομημένου χώρου. Η διακοπή της δυνατότητας τακτοποίησης δεν οδήγησε στην εξάλειψη των αυθαιρέτων, αλλά στη μεταφορά τους σε μια «γκρίζα ζώνη» αβεβαιότητας. Έτσι, αντί να επιλυθεί το πρόβλημα, μετασχηματίστηκε σε παράγοντα αποσταθεροποίησης της αγοράς.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές, καθώς οι μεταβιβάσεις καθυστερούν ή ακυρώνονται, η αξία ακινήτων επηρεάζεται αρνητικά και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση καθίσταται δυσκολότερη. Ταυτόχρονα, δημιουργούνται συνθήκες άνισης λειτουργίας της αγοράς, καθώς ακίνητα χωρίς πολεοδομικές εκκρεμότητες κινούνται κανονικά, ενώ άλλα παραμένουν στάσιμα, εγκλωβισμένα σε ένα καθεστώς νομικής αβεβαιότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας επαναφέρει τη συζήτηση για την ανάγκη επαναφοράς της δυνατότητας υπαγωγής στην Κατηγορία 5, αλλά και για τη θέσπιση ειδικών μεταβατικών λύσεων, ιδίως για ακίνητα που αποκτήθηκαν μέσω πλειστηριασμών ή διαδοχικών κληρονομιών. Η πρόταση δεν περιορίζεται σε μια απλή παράταση, αλλά αναδεικνύει την ανάγκη για μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση, που θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της αγοράς και τη συσσώρευση προβλημάτων από προηγούμενες δεκαετίες.
Το βασικό δίλημμα για την πολιτεία παραμένει, από τη μία πλευρά, η ανάγκη να μην ενισχυθεί εκ νέου η λογική της αυθαίρετης δόμησης και από την άλλη, η πραγματικότητα μιας αγοράς που δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας της παραμένει «εκτός συστήματος». Η ισορροπία μεταξύ αυστηρότητας και λειτουργικότητας δεν είναι εύκολη, ωστόσο η απουσία λύσης φαίνεται να επιβαρύνει περισσότερο την οικονομία παρά να προστατεύει την πολεοδομική τάξη.
Τελικά, το πρόβλημα των αυθαιρέτων Κατηγορίας 5 αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα, ότι χωρίς συνεχή και προσαρμοσμένα εργαλεία διαχείρισης, το παρελθόν της άναρχης δόμησης συνεχίζει να επηρεάζει το παρόν της αγοράς. Και όσο δεν δίνεται μια ρεαλιστική διέξοδος, τα ακίνητα αυτά θα παραμένουν παγιδευμένα ανάμεσα στη νομιμότητα και την αδυναμία αξιοποίησης.
Περισσότερες ειδήσεις
Δίχως «δίχτυ ασφαλείας» έναντι φυσικών καταστροφών οι δημόσιες υποδομές
Ακίνητα υπό απειλή: Γιατί η κλιματική αλλαγή γίνεται ο μεγαλύτερος «εχθρός» της αγοράς κατοικίας
