Μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών για τον τεχνικό κόσμο, την αγορά ακινήτων, τους επενδυτές και συνολικά το σύστημα έκδοσης οικοδομικών αδειών εξέδωσε το Συμβούλιο της Επικρατείας, κρίνοντας οριστικά ότι το ψηφιακό σύστημα έκδοσης οικοδομικών αδειών μέσω της πλατφόρμας e-Άδειες είναι απολύτως νόμιμο και συνταγματικό.
Με την απόφαση 805/2026, το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο της χώρας απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί αντισυνταγματικότητας του συστήματος που θεσπίστηκε με τον νόμο 4495/2017 και επιβεβαιώνει ότι η ηλεκτρονική έκδοση οικοδομικών αδειών με ευθύνη ιδιώτη μηχανικού, σε συνδυασμό με το υφιστάμενο πλαίσιο ελέγχων, παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για την προστασία του δομημένου περιβάλλοντος και τη διασφάλιση της νομιμότητας.
Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική καθώς έρχεται να δώσει οριστικές απαντήσεις σε μία συζήτηση που βρίσκεται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου τα τελευταία χρόνια, ενώ παράλληλα επηρεάζει άμεσα εκατοντάδες χιλιάδες οικοδομικές άδειες που έχουν εκδοθεί μέσω του συστήματος e-Άδειες από το 2018 μέχρι σήμερα.
Η απόφαση του ΣτΕ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς ουσιαστικά θωρακίζει νομικά το σύνολο των οικοδομικών αδειών που εκδόθηκαν τα τελευταία οκτώ χρόνια με βάση το θεσμικό πλαίσιο του νόμου 4495/2017.
Το δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι η διαδικασία έκδοσης αδειών μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, με ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού και με παράλληλη λειτουργία των μηχανισμών ελέγχου που προβλέπει ο νόμος, είναι συμβατή με το Σύνταγμα και ειδικότερα με το άρθρο 24 που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος.
Με τον τρόπο αυτό απομακρύνεται ένα σημαντικό «σύννεφο» αβεβαιότητας που είχε δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια γύρω από την εγκυρότητα των αδειών, καθώς συχνά σε προσφυγές κατά οικοδομικών έργων προβαλλόταν ως βασικό επιχείρημα η υποτιθέμενη αντισυνταγματικότητα της ηλεκτρονικής διαδικασίας έκδοσης.
Η υπόθεση έφτασε στο Συμβούλιο της Επικρατείας μέσω προσφυγής που είχε κατατεθεί κατά οικοδομικής άδειας για την ανέγερση ξενοδοχείου στην περιοχή Μακρυγιάννη, κοντά στην Ακρόπολη.
Οι προσφεύγοντες υποστήριζαν ότι το ισχύον σύστημα επιτρέπει την έκδοση οικοδομικών αδειών αποκλειστικά με ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού, χωρίς ουσιαστική εμπλοκή των Υπηρεσιών Δόμησης και χωρίς επαρκή κρατικό έλεγχο, γεγονός που – κατά την άποψή τους – παραβίαζε τις συνταγματικές επιταγές για την προστασία του περιβάλλοντος και του πολεοδομικού σχεδιασμού.
Το ΣτΕ, ωστόσο, απέρριψε πλήρως αυτή την επιχειρηματολογία, κρίνοντας ότι το σύστημα περιλαμβάνει επαρκείς μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου, οι οποίοι διασφαλίζουν τη νομιμότητα των οικοδομικών εργασιών.
Στην απόφασή του το δικαστήριο προχώρησε σε αναλυτική ερμηνεία του συνόλου του θεσμικού πλαισίου που διέπει την έκδοση οικοδομικών αδειών.
Όπως επισημαίνεται, ο νομοθέτης δημιούργησε ένα πλήρως ψηφιοποιημένο σύστημα, μέσω του οποίου όλες οι διαδικασίες – από την υποβολή των δικαιολογητικών μέχρι την έκδοση της άδειας – πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας e-Άδειες. Η πλατφόρμα λειτουργεί μέσω του gov.gr και τα στοιχεία κάθε φακέλου τηρούνται ηλεκτρονικά τόσο στις αρμόδιες Υπηρεσίες Δόμησης όσο και στο κεντρικό αρχείο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η διαδικασία αρχίζει με την ηλεκτρονική υποβολή των απαιτούμενων δικαιολογητικών και μελετών από τον ιδιώτη μηχανικό ή την τεχνική εταιρεία που έχει αναλάβει το έργο. Ο μηχανικός φέρει την πλήρη ευθύνη για την ακρίβεια, την πληρότητα και τη νομιμότητα των στοιχείων που καταθέτει.
Για ορισμένες κατηγορίες αδειών, το σύστημα προβλέπει αυτόματη ηλεκτρονική έκδοση αμέσως μετά την υποβολή του φακέλου, με τον αριθμό της άδειας να αναρτάται αυτόματα στο διαδίκτυο.
Παρά την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, το ΣτΕ υπογραμμίζει ότι οι Υπηρεσίες Δόμησης εξακολουθούν να αποτελούν βασικό πυλώνα του συστήματος.
Οι ΥΔΟΜ παραμένουν τα αρμόδια διοικητικά όργανα για την έκδοση των σχετικών διοικητικών πράξεων, ενώ έχουν σημαντικό ρόλο τόσο στη διαδικασία προέγκρισης των οικοδομικών αδειών όσο και στους μεταγενέστερους ελέγχους. Παράλληλα, διαθέτουν τη δυνατότητα διενέργειας ελέγχων νομιμότητας και επιβολής κυρώσεων όπου απαιτείται.
Το δικαστήριο απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι το κράτος έχει αποσυρθεί από τον έλεγχο της δόμησης, σημειώνοντας ότι η δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να ασκεί ουσιαστικές εποπτικές αρμοδιότητες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η απόφαση στους μηχανισμούς ελέγχου που έχουν ενσωματωθεί στο σύστημα.
Μεταξύ άλλων προβλέπεται υποχρεωτικός δειγματοληπτικός έλεγχος τουλάχιστον στο 30% των οικοδομικών αδειών που εκδίδονται κάθε εξάμηνο, μέσω αλγορίθμου επιλογής. Παράλληλα, κάθε καταγγελία για νομιμότητα άδειας ενεργοποιεί υποχρεωτικό έλεγχο ανεξαρτήτως κατηγορίας έργου.
Επιπλέον, το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει τρεις διαδοχικούς ελέγχους κατά την κατασκευή κάθε έργου:
Οι έλεγχοι πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους Ελεγκτές Δόμησης, οι οποίοι επιλέγονται μέσω ηλεκτρονικής κλήρωσης από ειδικό μητρώο, ενώ σε κάθε στάδιο ορίζεται διαφορετικός ελεγκτής προκειμένου να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία και η αντικειμενικότητα της διαδικασίας.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας καταλήγει ότι το σύστημα ηλεκτρονικής έκδοσης οικοδομικών αδειών δεν παραβιάζει το Σύνταγμα και ότι οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί ελέγχου επαρκούν για την προστασία του δομημένου περιβάλλοντος.
Στο σκεπτικό του αναφέρει ότι η ηλεκτρονική διαδικασία σχεδιάστηκε για να μειώσει τον χρόνο έκδοσης αδειών, να απλοποιήσει τις διαδικασίες, να περιορίσει φαινόμενα διαφθοράς, να βελτιώσει την εξυπηρέτηση των πολιτών και να ενισχύσει το επενδυτικό περιβάλλον της χώρας. Παράλληλα, τονίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν τόσο διοικητικοί όσο και τεχνικοί έλεγχοι, γεγονός που αποκλείει την ύπαρξη ανεξέλεγκτης δόμησης.
Η απόφαση 805/2026 αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το σύνολο του τεχνικού και κατασκευαστικού κλάδου, καθώς παρέχει ισχυρή νομολογιακή στήριξη στο μοντέλο ψηφιακής έκδοσης αδειών που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια και διαμορφώνει ένα πιο σταθερό πλαίσιο για μηχανικούς, ιδιοκτήτες, επενδυτές και δημόσια διοίκηση.
Περισσότερες ειδήσεις
Ακίνητα: Το 94% βλέπει αύξηση τιμών την τελευταία πενταετία
Πολυτελείς κατοικίες: «Σωσίβιο» για τις υψηλές ανάγκες η συνιδιοκτησία
