Οι νέες κυρώσεις των ΗΠΑ στο Ιράν διευρύνουν σημαντικά τον κίνδυνο για επιχειρήσεις εκτός αμερικανικού εδάφους, καθώς η Ουάσιγκτον απειλεί με αποκλεισμό από το σύστημα του δολαρίου όσους συνεχίσουν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη ή να διευκολύνουν την παράκαμψη των περιορισμών.
Το μήνυμα προς τις επιχειρήσεις είναι σαφές: ακόμη και αν μια συναλλαγή επιτρέπεται στη χώρα όπου πραγματοποιείται, μπορεί να επιφέρει αμερικανικές κυρώσεις εφόσον συνδέεται με ιρανικό φορέα, δραστηριότητα ή αντισυμβαλλόμενο που βρίσκεται στο στόχαστρο των ΗΠΑ, σύμφωνα με νεότερο δημοσίευμα του Euronews.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έθεσε σε εφαρμογή την «Επιχείρηση Οικονομικός Αποκλεισμός», παρουσιάζοντάς την ως μακροχρόνια εκστρατεία για την αποκοπή των χρηματοδοτικών διαύλων του Ιράν. Στην πρώτη δέσμη μέτρων, η αρμόδια υπηρεσία OFAC επέβαλε κυρώσεις σε σχεδόν 60 εταιρείες, φυσικά πρόσωπα και πλοία σε διάφορες χώρες. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, οι καταχωρίσεις αφορούν δίκτυα προμήθειας στρατιωτικής και πυρηνικής τεχνολογίας, κυβερνοεπιθέσεις, διακίνηση πετρελαίου και απόκρυψη εσόδων.
Η σημαντικότερη αλλαγή για τις ξένες επιχειρήσεις είναι η επέκταση των λεγόμενων δευτερογενών κυρώσεων πέρα από το πετρέλαιο και τον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Η Ουάσιγκτον μπορεί πλέον να επιβάλει μέτρα σε πρόσωπα και εταιρείες, ανεξαρτήτως της χώρας όπου εδρεύουν, εφόσον δραστηριοποιούνται ή παρέχουν υπηρεσίες στους ακόλουθους τομείς της ιρανικής οικονομίας:
Παράλληλα, ανεστάλησαν ορισμένες γενικές άδειες που επέτρεπαν συγκεκριμένες πληρωμές προς το Ιράν, καθώς και περιορισμένες συναλλαγές στους ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς τομείς.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent δεν ανακοίνωσε μία κοινή δημόσια προθεσμία συμμόρφωσης. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι κάθε χώρα θα λάβει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο για να διακόψει δραστηριότητες που έχουν εντοπίσει οι αμερικανικές αρχές. Η κυβέρνηση Trump έχει επίσης αρχίσει απευθείας επαφές με ξένους ηγέτες, ζητώντας τον περιορισμό των εμπορικών σχέσεων με το Ιράν.
Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ δεν έχουν επιβάλει συνολικές κυρώσεις σε κάποια τρίτη χώρα, αφήνοντας ένα περιθώριο συμμόρφωσης πριν ενεργοποιήσουν αυστηρότερα μέτρα.
Η άμεση εμπορική έκθεση της Ευρώπης στο Ιράν είναι πλέον περιορισμένη. Το 2025, το εμπόριο αγαθών μεταξύ ΕΕ και Ιράν διαμορφώθηκε στα 3,72 δισ. ευρώ, από περισσότερα από 27 δισ. ευρώ το 2011.
Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές ανήλθαν σε περίπου 2,97 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 0,1% των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ, ενώ οι εισαγωγές περιορίστηκαν κοντά στα 760 εκατ. ευρώ. Το διμερές εμπόριο υπηρεσιών είχε φτάσει τα 1,6 δισ. ευρώ το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Γερμανία αντιπροσωπεύει περίπου το 32% του εμπορίου ΕΕ–Ιράν, η Ιταλία το 16% και η Ολλανδία το 15%. Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές αφορούν κυρίως φαρμακευτικά προϊόντα, μηχανήματα και ιατρικό εξοπλισμό, αρκετά από τα οποία καλύπτονται από ανθρωπιστικές εξαιρέσεις. Οι εισαγωγές από το Ιράν περιλαμβάνουν κυρίως φιστίκια και άλλα τρόφιμα.
Γι’ αυτό και η πρώτη αντίδραση των ευρωπαϊκών αγορών ήταν ήπια, με τους βασικούς χρηματιστηριακούς δείκτες να κινούνται ελαφρά ανοδικά το πρωί της Τρίτης.
Ο πραγματικός κίνδυνος, όμως, δεν βρίσκεται στο μικρό διμερές εμπόριο. Βρίσκεται στο διεθνές δίκτυο πληρωμών, μεταφορών και ασφάλισης.
Τράπεζες, ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες, διαχειριστές πλοίων, ναυλομεσίτες, προμηθευτές καυσίμων, αεροπορικές επιχειρήσεις, έμποροι πρώτων υλών και εταιρείες τεχνολογίας μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με κυρώσεις λόγω μιας συναλλαγής με τρίτη εταιρεία που συνδέεται με ιρανικά συμφέροντα.
Το προηγούμενο της BNP Paribas παραμένει ισχυρή προειδοποίηση. Η γαλλική τράπεζα συμφώνησε το 2014 να καταβάλει συνολικά 8,97 δισ. δολάρια και να δηλώσει ένοχη για τη διεκπεραίωση συναλλαγών που αφορούσαν το Ιράν, το Σουδάν και την Κούβα. Παράλληλα, έχασε για έναν χρόνο τη δυνατότητα εκκαθάρισης συγκεκριμένων συναλλαγών σε δολάρια μέσω Νέας Υόρκης. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης είχε υπολογίσει ότι περισσότερα από 8,8 δισ. δολάρια είχαν περάσει μέσω του αμερικανικού συστήματος για λογαριασμό οντοτήτων υπό κυρώσεις.
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βρίσκονται ταυτόχρονα αντιμέτωπες με το αμερικανικό σύστημα κυρώσεων και τον ευρωπαϊκό Κανονισμό Αποκλεισμού, ο οποίος αποσκοπεί στην προστασία τους από την εξωεδαφική εφαρμογή ορισμένων νόμων τρίτων χωρών.
Ο κανονισμός απαγορεύει, υπό προϋποθέσεις, τη συμμόρφωση με συγκεκριμένες αμερικανικές κυρώσεις χωρίς άδεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει κρίνει ότι η απαγόρευση μπορεί να προβληθεί ακόμη και αν δεν υπάρχει άμεση εντολή αμερικανικής αρχής προς την ευρωπαϊκή εταιρεία. Σε περίπτωση διακοπής μιας σύμβασης, το δικαστήριο μπορεί να εξετάσει τόσο τον λόγο της καταγγελίας όσο και την οικονομική ζημία που θα προκαλούσε η συνέχιση της συνεργασίας. Η απόφαση αφορούσε τη διαφορά Bank Melli Iran–Deutsche Telekom.
Στην πράξη, πάντως, οι περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν από το 2018 επιλέξει να προστατεύσουν την πρόσβασή τους στο δολάριο και στην αμερικανική αγορά, περιορίζοντας ή διακόπτοντας τις σχέσεις τους με το Ιράν.
Στη νέα αμερικανική ανακοίνωση υπάρχει και ελληνικό στοιχείο. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ αναφέρει τους Έλληνες υπηκόους Αλμπέρτο Τσόρη και Γεώργιο Τσόρη, μαζί με εταιρείες ναυτιλιακών υπηρεσιών με έδρα το Χονγκ Κονγκ και το Ντουμπάι.
Κατά την αμερικανική πλευρά, οι εταιρείες Shipoil Limited, Shipoil FZCO και Ship Fuels and Trade DMCC παρείχαν από το 2023 υπηρεσίες ανεφοδιασμού σε πλοία που μετέφεραν ιρανικό πετρέλαιο ή συνδέονταν με φορείς οι οποίοι βρίσκονταν ήδη υπό κυρώσεις. Οι σχετικές αναφορές αποτελούν ισχυρισμούς του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, βάσει των οποίων επιβλήθηκαν οι νέες καταχωρίσεις.
Η συγκεκριμένη περίπτωση αποτυπώνει και τον πυρήνα του κινδύνου για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις: οι κυρώσεις δεν περιορίζονται στις απευθείας πωλήσεις προς το Ιράν, αλλά ακολουθούν ολόκληρη την αλυσίδα μιας συναλλαγής — από το πλοίο και τον ανεφοδιασμό του μέχρι την ασφάλιση, την πληρωμή και τον τελικό δικαιούχο.
Περισσότερες ειδήσεις
Στο «περίμενε» η αγορά πετρελαίου – Βουτιά έως 2,3% πριν από τις νέες κυρώσεις στο Ιράν
Η ώρα του… λογαριασμού για το «Ελλάδα 2.0»: Πού πήγαν τα χρήματα και ποια είναι η τελευταία προθεσμία
