Από τους παρατεταμένους καύσωνες και την ξηρασία, η νότια Ευρώπη ετοιμάζεται να περάσει σε μια διαφορετική, αλλά όχι απαραίτητα ηπιότερη, φάση ακραίων καιρικών φαινομένων. Με τον Σεπτέμβριο να ξεκινά, οι μετεωρολόγοι στρέφουν πλέον την προσοχή τους στη θερμή Μεσόγειο, η οποία μετά από μήνες έντονης θέρμανσης μπορεί να τροφοδοτήσει ισχυρές καταιγίδες και αιφνίδιες πλημμύρες.
Το καλοκαίρι του 2026 άφησε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης αντιμέτωπα με ακραίες θερμοκρασίες, ξηρασία και εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Αύγουστο ότι οι αλλεπάλληλοι καύσωνες και οι χαμηλές βροχοπτώσεις είχαν επιδεινώσει σημαντικά την ξηρασία σε πολλές περιοχές της ηπείρου.
Η αλλαγή του μήνα, ωστόσο, δεν σημαίνει άμεση επιστροφή σε φθινοπωρινές θερμοκρασίες.
Σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας πρόγνωσης WFY24 που επικαλείται το Euronews, η πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου αναμένεται να παραμείνει ιδιαίτερα θερμή στη Μεσόγειο, με μέσες ημερήσιες μέγιστες θερμοκρασίες περίπου 35°C στη Ρώμη, 34°C στην Αθήνα και 33°C στη Μαδρίτη.
Οι τιμές αυτές είναι περίπου 6-8°C υψηλότερες από τα συνήθη επίπεδα για τις αρχές Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, στη βόρεια Ευρώπη το σκηνικό είναι περισσότερο άστατο, με χαμηλότερες θερμοκρασίες, βροχές και καταιγίδες.
Το βασικό πρόβλημα για τη Μεσόγειο δεν βρίσκεται μόνο πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, αλλά και μέσα σε αυτήν.
Μετά από τρεις μήνες συνεχούς θέρμανσης, τα νερά βρίσκονται αυτή την εποχή κοντά στο ετήσιο θερμικό τους μέγιστο. Πρόσφατη ανάλυση του World Weather Attribution εκτίμησε ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή πρόσθεσε περίπου 2°C στη θερμοκρασία της Μεσογείου αυτό το καλοκαίρι, ενώ σε ορισμένες περιοχές καταγράφηκαν αποκλίσεις άνω των 6°C από τα κανονικά επίπεδα κατά τις θερμότερες περιόδους.
Ακριβώς αυτή η συσσωρευμένη θερμότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο.
Όπως εξηγεί στο Euronews Earth η ιδρύτρια του WFY24, Ioanna Vergini, οι δύο αυτοί μήνες αποτελούν ουσιαστικά την «εποχή των αιφνίδιων πλημμυρών» στη Μεσόγειο. Η θάλασσα παραμένει πολύ θερμή, ενώ ταυτόχρονα αρχίζουν να καταφθάνουν από βορειότερα γεωγραφικά πλάτη οι πρώτες ψυχρές ατμοσφαιρικές διαταραχές.
Η μεγάλη θερμοκρασιακή διαφορά μπορεί να αυξήσει την αστάθεια και, όταν συνυπάρχουν οι κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες, να οδηγήσει σε έντονες βροχοπτώσεις μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το φαινόμενο που στην Ισπανία είναι γνωστό ως DANA, δηλαδή μια αποκομμένη ύφεση στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Σε συνδυασμό με θερμές και πολύ υγρές αέριες μάζες από τη Μεσόγειο, τέτοιες διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν εξαιρετικά ισχυρές καταιγίδες, όπως συνέβη στις καταστροφικές πλημμύρες της Βαλένθια τον Οκτώβριο του 2024.
Με απλά λόγια, η θερμή θάλασσα δεν δημιουργεί από μόνη της μια πλημμύρα, αλλά μπορεί να προσφέρει περισσότερη ενέργεια και υγρασία σε μια ευνοϊκή για έντονα φαινόμενα ατμοσφαιρική διαταραχή.
Η εποχική αλλαγή αποτυπώνεται και στα κλιματικά δεδομένα των μεσογειακών πόλεων.
Στη Βαλένθια, η μέση βροχόπτωση αυξάνεται από περίπου 18 χιλιοστά τον Αύγουστο σε 47 χιλιοστά τον Σεπτέμβριο. Στην Πάλμα της Μαγιόρκα ανεβαίνει από 21 σε 55 χιλιοστά, ενώ στο Παλέρμο από 15 σε 42 χιλιοστά.
Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν κλιματικούς μέσους όρους και όχι πρόγνωση για τον φετινό Σεπτέμβριο. Δείχνουν, ωστόσο, πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει το καθεστώς βροχοπτώσεων στη Μεσόγειο μετά το τέλος του καλοκαιριού.
Ένας ακόμη παράγοντας που βρίσκεται φέτος στο μικροσκόπιο των επιστημόνων είναι το El Niño, το φυσικό κλιματικό φαινόμενο που συνδέεται με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στην κεντρική και ανατολική τροπική ζώνη του Ειρηνικού.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) ανακοίνωσε στα τέλη Ιουλίου ότι το El Niño ενισχύεται σταθερά και αναμένεται να εξελιχθεί σε ισχυρό επεισόδιο κατά την περίοδο Αυγούστου-Οκτωβρίου 2026. Οι προβλέψεις δείχνουν ταυτόχρονα αυξημένη πιθανότητα υψηλότερων από τα κανονικά θερμοκρασιών σε μεγάλο μέρος του πλανήτη και σημαντικές μεταβολές στις βροχοπτώσεις.
Η άμεση επίδρασή του στην Ευρώπη είναι, πάντως, πολύ πιο αδύναμη και έμμεση σε σχέση με περιοχές των τροπικών.
Η βρετανική Met Office εκτιμά ότι ένα ισχυρό El Niño μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες για υγρότερο και πιο θυελλώδη καιρό στη βορειοδυτική Ευρώπη το φθινόπωρο και στις αρχές του χειμώνα, χωρίς αυτό να αποτελεί συγκεκριμένη πρόγνωση για μεμονωμένες καταιγίδες.
Παράλληλα, ανάλυση του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ότι ένα πολύ ισχυρό επεισόδιο θα μπορούσε να συνδεθεί με θερμότερο από το κανονικό φθινόπωρο στην Ευρώπη, με την επίδραση στη θερμοκρασία να ενισχύεται προς την άνοιξη του 2027.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι το El Niño είναι φυσική κλιματική διακύμανση και όχι η αιτία της μακροχρόνιας αύξησης της θερμοκρασίας. Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή αποτελεί το υπόβαθρο πάνω στο οποίο έρχονται να προστεθούν τέτοια φυσικά φαινόμενα, αυξάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις την ένταση των επιπτώσεών τους.
Περισσότερες ειδήσεις
Τι είναι οι «θερμές κηλίδες» στον ωκεανό που κρύβονται πίσω από τους mega-τυφώνες
Πιο «άγριο» γίνεται το El Niño όσο θερμαίνεται ο πλανήτης – Αύξηση 36% στην έντασή του
Καλά νέα από τον Αμαζόνιο, αλλά όχι για πολύ – Το «super El Niño» απειλεί ξανά το μεγαλύτερο δάσος της Γης
