Το πρώτο μας άρθρο για το νέο κληρονομικό δίκαιο προκάλεσε μία συζήτηση και σειρά σχολίων που, κατά τη γνώμη μου, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί μέσα από αυτά φάνηκε πού βρίσκονται οι πραγματικές απορίες μιας οικογένειας όταν αφήσουμε τη θεωρία και περάσουμε στην πράξη.
Αντί λοιπόν για μία ακόμη θεωρητική παρουσίαση του νόμου, συγκεντρώνουμε εδώ τις βασικές απορίες που ανέδειξαν οι ίδιοι οι αναγνώστες και τις μετατρέπουμε σε έναν σύντομο πρακτικό οδηγό.
Με μία απαραίτητη επισήμανση, ότι στο κληρονομικό δίκαιο ακόμη και μία μικρή διαφοροποίηση των πραγματικών περιστατικών μπορεί να αλλάξει την απάντηση. Άλλη σημασία έχει η ημερομηνία θανάτου, άλλη η ύπαρξη διαθήκης, άλλη μία προηγούμενη αποποίηση ή αποδοχή, άλλη η κατοικία στο εξωτερικό.
Οι παρακάτω απαντήσεις δίνουν το γενικό πλαίσιο και όχι λύση για κάθε συγκεκριμένη υπόθεση.
Μετά την αποποίηση εξετάζεται ποιος καλείται στη θέση του αποποιηθέντος σύμφωνα με τη σειρά της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Η κρίσιμη προθεσμία συνδέεται με το πότε αποκτήσατε γνώση ότι πλέον καλείστε εσείς. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο στις λεγόμενες «αλυσίδες αποποιήσεων».
Πρακτικά, όταν γνωρίζετε ότι υπάρχει χρεωμένη κληρονομία στην οικογένεια, ο έλεγχος της σειράς διαδοχής πρέπει να γίνεται εγκαίρως και όχι όταν φτάσει κάποια ειδοποίηση.
Κατά κανόνα, όχι. Η αποδοχή και η αποποίηση είναι κατ’ αρχήν αμετάκλητες. Το δύσκολο μάλιστα δεν είναι μόνο η συμβολαιογραφική αποδοχή (ρητή ενέργεια) σε ορισμένες περιπτώσεις πρέπει να εξεταστεί αν προηγούμενη συμπεριφορά του κληρονόμου συνιστά ήδη σιωπηρή αποδοχή.
Υπάρχουν ειδικές περιπτώσεις δικαστικής προσβολής, αλλά δεν αποτελούν απλή «δεύτερη ευκαιρία».
Πρακτικά, πριν γίνει οποιαδήποτε πράξη διαχείρισης της κληρονομίας, πρέπει να ελέγχεται αν μπορεί να έχει μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Ο νέος κανόνας του άρθρου 1892 ΑΚ περιορίζει καταρχήν την ευθύνη του κληρονόμου στην κληρονομιαία περιουσία και όχι στην προσωπική του περιουσία. Αυτό αλλάζει ουσιαστικά τη στρατηγική.
Πρακτικά, πριν από αποποίηση πρέπει πλέον να γίνεται πραγματική χαρτογράφηση ενεργητικού και παθητικού. Μία κληρονομία με χρέη δεν είναι κατ’ ανάγκη μία κληρονομία που πρέπει να αποποιηθεί κανείς.
Ναι, και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αλλαγές, καθώς το νέο άρθρο 1883 ΑΚ επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, να επιδικαστεί σε έναν συγκληρονόμο η μερίδα άλλου, με καταβολή της αγοραίας αξίας της, όταν η αυτούσια διανομή είναι ανέφικτη ή ασύμφορη. Δεν καταργείται η συγκυριότητα ούτε εξαφανίζεται η δικαστική διανομή. Δημιουργείται όμως μία σοβαρή εναλλακτική απέναντι στην εκποίηση.
Πρακτικά, όταν ένας συγκληρονόμος θέλει να κρατήσει και να αξιοποιήσει το ακίνητο, το ζήτημα πρέπει πλέον να εξετάζεται διαφορετικά από ό,τι στο παρελθόν.
Μερικές φορές ναι. Μερικές φορές όχι.
Το φορολογικό καθεστώς της γονικής παροχής μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευνοϊκό, αλλά η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται μόνο με βάση τον φόρο.
Πρέπει να εξεταστούν η επικαρπία, η διατήρηση του ελέγχου από τον γονέα, προηγούμενες παροχές προς άλλα παιδιά, η νόμιμη μοίρα και η μελλοντική ρευστότητα της οικογένειας.
Πρακτικά, άλλο «μεταβιβάζω φθηνά» και άλλο «οργανώνω σωστά τη διαδοχή της περιουσίας μου».
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την αξία της μερίδας, τον βαθμό συγγένειας και τις απαλλαγές που εφαρμόζονται.
Το γεγονός ότι ένας κληρονόμος δεν πλήρωσε φόρο στη δική του περίπτωση δεν σημαίνει ότι υπάρχει γενική φοροαπαλλαγή για τα παιδιά.
Πρακτικά, το κληρονομικό και το φορολογικό σκέλος πρέπει να εξετάζονται παράλληλα, αλλά χωριστά.
Εδώ οι απλές γενικεύσεις γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες. Η εθνικότητα του συζύγου δεν αλλάζει από μόνη της τη νόμιμη μερίδα του. Όταν όμως υπάρχει κατοικία ή περιουσία σε περισσότερα κράτη, πρέπει πρώτα να προσδιοριστεί ποιο δίκαιο διέπει την κληρονομική διαδοχή.
Σε ευρωπαϊκές υποθέσεις μπορεί να ενεργοποιηθεί και ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012, όπου κρίσιμη μπορεί να είναι η τελευταία συνήθης διαμονή του αποβιώσαντος ή, υπό προϋποθέσεις, επιλογή του δικαίου της ιθαγένειάς του.
Πρακτικά,το «έχω σπίτι στην Ελλάδα αλλά ζω στο εξωτερικό» δεν είναι μία απλή ελληνική κληρονομική υπόθεση.
Οι περισσότερες προβληματικές κληρονομικές υποθέσεις δεν γίνονται δύσκολες επειδή δεν υπάρχει λύση.
Γίνονται δύσκολες επειδή η σωστή ερώτηση τίθεται αφού έχει ήδη γίνει η λάθος κίνηση, είτε γιατί έχει παρέλθει μία προθεσμία, είτε έχει γίνει πράξη που ενδέχεται να σημαίνει αποδοχή, είτε ένα ακίνητο έχει παραμείνει εξ αδιαιρέτου για πολλά χρόνια κλπ.
Γι’ αυτό σε μία κληρονομική υπόθεση ο πρώτος χρήσιμος έλεγχος είναι να χαρτογραφηθούν σωστά: ποιος κληρονομεί, τι κληρονομεί, με ποιο νομικό καθεστώς, με ποια χρέη, με ποιες προηγούμενες πράξεις και μέσα σε ποιες προθεσμίες.
Μόνο τότε έχει νόημα να επιλεγεί αποδοχή, αποποίηση, διανομή, γονική παροχή, διαθήκη ή κάποιο από τα νέα εργαλεία του Ν. 5303/2026.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα από τις ερωτήσεις των αναγνωστών, ότι στο νέο κληρονομικό δίκαιο υπάρχουν περισσότερες λύσεις, αλλά ακριβώς γι’ αυτό η σωστή επιλογή απαιτεί να εξετάζεται η συγκεκριμένη οικογένεια και η συγκεκριμένη περιουσία πριν γίνει η πρώτη κίνηση.
Δημήτρης Κόγκας
Δικηγόρος
2103816335
Περισσότερες ειδήσεις
Η AI «φουσκώνει» την αγορά των data centers – Πάνω από 1 τρισ. δολάρια οι επενδύσεις έως το 2027
Σαρακήνικο: Η προσγείωση ενός ελικοπτέρου και το όριο ανάμεσα στην πτήση, το τοπίο και τον νόμο
Αιολικά και πυρκαγιές: Η συζήτηση πρέπει να φύγει από τους μύθους και να πάει στις υποδομές
