Χωρίς τις μέλισσες, το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων θα ήταν αγνώριστο. Και όμως, οι πληθυσμοί τους μειώνονται σε όλη την Ευρώπη, την ώρα που η κλιματική αλλαγή, η εντατική γεωργία και η απώλεια φυσικών οικοτόπων πιέζουν ολοένα και περισσότερο τους επικονιαστές.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μέλισσας στις 20 Μαΐου, επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις υπενθυμίζουν ότι οι μέλισσες δεν είναι απλώς «χρήσιμα έντομα», αλλά κρίσιμος κρίκος για τη διατροφική ασφάλεια, τη βιοποικιλότητα και την ισορροπία των οικοσυστημάτων.
Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες, οι μέλισσες συμβάλλουν στην επικονίαση περίπου του 75% των βασικών καλλιεργειών παγκοσμίως, ενώ υποστηρίζουν σχεδόν το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων. Από τα μήλα και τα μπρόκολα μέχρι τα κολοκύθια και τα λάχανα, μεγάλο μέρος όσων φτάνουν στο πιάτο μας εξαρτάται άμεσα από αυτές.
Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι μέλισσες διαθέτουν πολύ πιο σύνθετη συμπεριφορά απ’ ό,τι πιστεύαμε παλαιότερα. Μελέτες καταγράφουν στοιχεία κοινωνικής μάθησης, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, ακόμη και μορφές παιχνιδιού ή αυτογνωσίας.
Όπως σημειώνει η Rebecca Machin από τη βρετανική φιλοζωική οργάνωση RSPCA, οι μέλισσες «εκτελούν εξαιρετικά πολύπλοκες εργασίες, έχουν συναρπαστική κοινωνική ζωή και αποτελούν ζωτικούς επικονιαστές για το φυσικό περιβάλλον και τη γεωργία».
Η εικόνα στην Ευρώπη προκαλεί ανησυχία. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature εκτιμά ότι έως το διάστημα 2061-2080, ένα μεγάλο ποσοστό ευρωπαϊκών ειδών βομβίνων ενδέχεται να χάσει τουλάχιστον το 30% των κατάλληλων οικολογικών περιοχών του.
Οι βασικοί λόγοι είναι πολλοί και αλληλοσυνδέονται:
Οι συχνότεροι καύσωνες, οι περίοδοι ξηρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα διαταράσσουν τον κύκλο ζωής των μελισσών και περιορίζουν τις διαθέσιμες πηγές τροφής και νερού.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και μικρές παρεμβάσεις στις πόλεις ή στα μπαλκόνια μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά.
Μία από τις πιο απλές κινήσεις είναι η δημιουργία μικρών «σταθμών νερού» για μέλισσες και άλλα έντομα, ειδικά κατά τους θερμούς μήνες. Ένα ρηχό μπολ με νερό και μικρές πέτρες ώστε να μπορούν να σταθούν με ασφάλεια οι μέλισσες αρκεί για να προσφέρει πολύτιμη βοήθεια σε περιόδους καύσωνα.
Παράλληλα, η φύτευση λουλουδιών φιλικών προς τους επικονιαστές – όπως λεβάντα, θυμάρι, δεντρολίβανο ή αγριολούλουδα – αυξάνει σημαντικά τις διαθέσιμες πηγές νέκταρος.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες επιστημονικές προσεγγίσεις αφορά τον ρόλο που μπορούν να παίξουν τα φωτοβολταϊκά πάρκα στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Πρόσφατη μελέτη στο Global Change Biology εξέτασε περισσότερα από 1.000 φωτοβολταϊκά πάρκα στη Μεγάλη Βρετανία, αναλύοντας πώς επηρεάζουν τους πληθυσμούς βομβίνων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν τα φωτοβολταϊκά πάρκα διαχειρίζονται με γνώμονα τη βιοποικιλότητα – για παράδειγμα με φύτευση αγριολούλουδων αντί για απλό χλοοτάπητα – οι πληθυσμοί βομβίνων μπορούν ακόμη και να υπερδιπλασιαστούν.
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Dr Hollie Blaydes από το Πανεπιστήμιο Lancaster, σημειώνει ότι τα φωτοβολταϊκά μπορούν να λειτουργήσουν ως «καταφύγια» για τις μέλισσες, αρκεί να σχεδιάζονται σωστά και όχι αποκλειστικά με ενεργειακά κριτήρια.
Την ώρα που οι επιστήμονες αναζητούν τρόπους προστασίας των επικονιαστών, ολοένα και περισσότερα πρότζεκτ συνδυάζουν τεχνολογία, καθαρή ενέργεια και βιοποικιλότητα.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το Solar Beehive της νοτιοκορεατικής Hanwha, ένα «έξυπνο» μελίσσι που λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια και σχεδιάστηκε για να υποστηρίζει την ανάπτυξη πληθυσμών μελισσών και την επιστημονική έρευνα γύρω από τη διάσωσή τους.
Το πιλοτικό έργο εγκαταστάθηκε στο Korea National University of Agriculture and Fisheries και περιλαμβάνει τέσσερις εσωτερικές κυψέλες που μπορούν να φιλοξενήσουν έως και 40.000 μέλισσες, καθώς και φωτοβολταϊκά πάνελ που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια για τη λειτουργία του συστήματος.
Η παραγόμενη ενέργεια χρησιμοποιείται για την αυτόματη ρύθμιση θερμοκρασίας, υγρασίας, νερού και τροφής μέσα στις κυψέλες, ενώ το σύστημα μπορεί ακόμη και να ανιχνεύει επιθέσεις από σφήκες ή άλλες απειλές. Παράλληλα, συλλέγονται κρίσιμα δεδομένα για τη συμπεριφορά και την υγεία των μελισσών, συμβάλλοντας στην επιστημονική έρευνα για τη διατήρηση των πληθυσμών τους.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το πρότζεκτ δεν αντιμετωπίζει τις μέλισσες μόνο ως μέρος της αγροτικής παραγωγής, αλλά ως κρίσιμο παράγοντα για τη συνολική ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων απέναντι στην κλιματική κρίση.
Τέτοια παραδείγματα αποδεικνύουν ότι η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της φύσης δεν χρειάζεται να λειτουργούν ανταγωνιστικά, αλλά μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να ενισχύουν η μία την άλλη.
Περισσότερες ειδήσεις
Ιαπωνία: Πώς η Μέση Ανατολή φέρνει… αχρωματοψία στη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου
Μια 18χρονη δημιούργησε βιοδιασπώμενο υλικό που… «τρώει» τα μικροπλαστικά
Μικροπλαστικά στο νερό: Δείτε ποιο «θαυματουργό φυτό» τα εξαφανίζει
