Έντονη πολιτική και επιστημονική σύγκρουση προκαλεί η προωθούμενη ρύθμιση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη δυνατότητα πολεοδόμησης σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, με τις αντιδράσεις να κλιμακώνονται καθώς αποκαλύπτεται το εύρος των αλλαγών που επιχειρούνται στον χωρικό σχεδιασμό της χώρας.

Η διάταξη, που περιλαμβάνεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο και αφορά την τροποποίηση του άρθρου 19 του ν. 1650/1986, δίνει – υπό προϋποθέσεις – τη δυνατότητα οργανωμένης πολεοδόμησης σε ζώνες «βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων» εντός προστατευόμενων περιοχών. Πρόκειται για μια πρόβλεψη που για πρώτη φορά εισάγει με τόσο σαφή τρόπο την έννοια της οικιστικής ανάπτυξης σε περιοχές που μέχρι σήμερα είχαν ως βασικό σκοπό την προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας.

Από την πλευρά του, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να παρουσιάσει τη ρύθμιση ως αναγκαίο «εξορθολογισμό». Σε άτυπη ενημέρωση, υποστηρίζεται ότι στόχος είναι να μπει τάξη στην άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση, η οποία – όπως σημειώνεται – έχει ήδη επιβαρύνει σημαντικά το τοπίο και το περιβάλλον. Επισημαίνεται ότι περίπου το 28% της χερσαίας έκτασης της χώρας βρίσκεται εντός Natura, περιλαμβάνοντας ακόμη και πόλεις ή περισσότερους από 1.000 οικισμούς, κάνοντας λόγο για προβλήματα που δεν μπορούν διαρκώς να κρύβονται κάτω από το χαλί «με αποτέλεσμα χιλιάδες πολίτες σε χωριά και πόλεις της Ελλάδας, πόλεις όπως τα Γιάννενα, το Ναύπλιο, η Καστοριά, να παραμένουν όμηροι και να διαιωνίζεται η αυθαιρεσία στον πολεοδομικό σχεδιασμό των περιοχών».

Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του υπουργείου, η δυνατότητα πολεοδόμησης δεν είναι γενικευμένη αλλά αυστηρά περιορισμένη. Θα αφορά μόνο περιοχές που εφάπτονται υφιστάμενων οικισμών, βρίσκονται σε συγκεκριμένες ζώνες χαμηλότερης προστασίας και έχουν ήδη αξιολογηθεί μέσω Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών ως κατάλληλες για ορισμένες χρήσεις. Παράλληλα, τίθενται όροι όπως η μη υπέρβαση του 20% της έκτασης των συγκεκριμένων ζωνών και η υποχρεωτική ένταξη σε Τοπικά ή Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια. Το ΥΠΕΝ κάνει λόγο για «ισορροπημένη ανάπτυξη», που θα καλύπτει στεγαστικές ανάγκες χωρίς να θίγει την οικολογική ακεραιότητα των περιοχών.

Αντίθετοι οι πολεοδόμοι, ζητούν διάλογο

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση βρίσκει απέναντί της μέτωπο αντιδράσεων. Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) απορρίπτει συνολικά τη φιλοσοφία της ρύθμισης, επισημαίνοντας ότι μετατρέπει τις προστατευόμενες περιοχές σε πεδίο δυνητικής οικιστικής εκμετάλλευσης. Όπως τονίζει, αντί να περιοριστεί η εκτός σχεδίου δόμηση, η πολιτεία επιλέγει να προσθέσει ένα ακόμη εργαλείο δόμησης, αυτή τη φορά εντός Natura.

Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στο όριο του 20%, το οποίο χαρακτηρίζεται αυθαίρετο και δυνητικά επικίνδυνο. Ο ΣΕΠΟΧ προειδοποιεί ότι, δεδομένης της μεγάλης έκτασης πολλών προστατευόμενων περιοχών, ακόμη και ένα τέτοιο ποσοστό μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένες επεμβάσεις, με σημαντικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα αλλά και στον χαρακτήρα των γειτονικών οικισμών.

Παράλληλα, επισημαίνεται το έλλειμμα συντονισμού μεταξύ των εργαλείων σχεδιασμού. Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, που αποτελούν βασικό πυλώνα προστασίας, δεν έχουν ολοκληρωθεί στο σύνολό τους, ενώ τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια προχωρούν χωρίς να έχουν λάβει υπόψη τέτοιες δυνατότητες επεκτάσεων. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι ένα θεσμικό πλαίσιο με αντιφάσεις, που ενδέχεται να οδηγήσει σε συγκρούσεις και καθυστερήσεις.

Ο ΣΕΠΟΧ καλεί το ΥΠΕΝ να αποσύρει το συγκεκριμένο άρθρο και να προχωρήσει σε διάλογο με την επιστημονική κοινότητα και τις οργανώσεις που ασχολούνται με την περιβαλλοντική προστασία σημειώνοντας: «Σε μια εποχή κλιματικής κρίσης και κατάρρευσης της βιοποικιλότητας, κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μιλούν για πολιτικές Αποκατάστασης της Φύσης (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991), αλλά και γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η ελληνική πολιτεία επιμένει να κινείται με μοναδικό αναπτυξιακό γνώμονα την περιορισμένου ορίζοντα και υψηλού περιβαλλοντικού κόστους περαιτέρω ενίσχυση της κτηματαγοράς και του τουρισμού».

Απορριπτικές, όπως πάντα, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις

Ανάλογη είναι η στάση και των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Σε κοινό σχόλιό τους στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, η οποία να σημειωθεί ότι πραγματοποιήθηκε κυρίως κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα, 12 εξ αυτών (ANIMA, Αρκτούρος, Αρχέλων, Ελληνική Εταιρία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρία

Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, Καλλιστώ, iSea, MEDASSET, MedINA και WWF Ελλάς) κάνουν λόγο για μια ρύθμιση που «ανοίγει τον ασκό του Αιόλου», υποστηρίζοντας ότι η πρόβλεψη περί συμβατότητας με τις περιβαλλοντικές μελέτες είναι στην πράξη ανεφάρμοστη, καθώς αυτές δεν έχουν εξετάσει σενάρια οργανωμένης πολεοδόμησης.

Οι οργανώσεις εκφράζουν επίσης έντονες ανησυχίες για την οριζόντια εισαγωγή επιτρεπόμενων χρήσεων σε όλες τις ζώνες προστασίας, προειδοποιώντας ότι ακόμη και δραστηριότητες που εμφανίζονται ως «ήπιες» μπορεί να έχουν σωρευτικά σημαντικές επιπτώσεις, ιδίως σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Για τους λόγους αυτούς, οι οργανώσεις καλούν το ΥΠΕΝ να αναθεωρήσει ριζικά τις προτεινόμενες διατάξεις, προβλέποντας:

• Ρητή απαγόρευση πολεοδόμησης εντός προστατευόμενων περιοχών, με μόνο εξαιρετικές παρεκκλίσεις αποκλειστικά για λόγους υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και μόνο στην περίπτωση που δεν υπάρχουν εναλλακτικές χωροθετήσεις.
• Ρητή απαγόρευση πολεοδομικών επεκτάσεων για εμπορικές, τουριστικές και βιομηχανικές χρήσεις.
• Σαφή μεθοδολογία τεκμηρίωσης για την αναγκαιότητα τέτοιων επεμβάσεων, σε σύνδεση με πολεοδομικά μεγέθη, χωρίς γενικές διατυπώσεις και οριζόντια ποσοστά.
• Δεσμευτική, ουσιαστική δέουσα εκτίμηση με πλήρη ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων πριν από κάθε πρόβλεψη ΤΠΣ.
• Ρητή πρόβλεψη ότι σε όλες τις ζώνες και σε όλες τις περιοχές Natura (ανεξάρτητα από το στάδιο χαρακτηρισμού τους και θέσπισης μέτρων προστασίας) απαγορεύεται η τακτοποίηση αυθαιρέτων και βεβαίως η επέκταση οικισμών για λόγους νομιμοποίησης παράνομης δόμησης.
• Σαφή ιεράρχηση δραστηριοτήτων ανάλογα με τον βαθμό προστασίας των ζωνών, αυστηροποίηση και περιοριστική προσέγγιση στην περίπτωση των ΖΑΠΦ και εξειδίκευση όρων στις λοιπές ζώνες.

Στον δημόσιο διάλογο παρεμβαίνουν και εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης. Ο δήμαρχος Σκύρου, Κυριάκος Αντωνόπουλος, αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο τη σύγκρουση φιλοσοφιών, δηλώνοντας ότι «η Natura δεν είναι ρεζέρβα ανάπτυξης». Όπως επισημαίνει, η εισαγωγή ποσοτικών ορίων στην προστασία της φύσης αλλοιώνει τον ίδιο τον σκοπό ύπαρξης των περιοχών αυτών, ιδιαίτερα σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα.

Περισσότερες ειδήσεις

Σε θεσμικό κενό χιλιάδες αυθαίρετα ακίνητα κατηγορίας 5 – Αναγνωρίζουν το πρόβλημα, αλλά δεν δίνουν λύση

Δίχως «δίχτυ ασφαλείας» έναντι φυσικών καταστροφών οι δημόσιες υποδομές

Ακίνητα υπό απειλή: Γιατί η κλιματική αλλαγή γίνεται ο μεγαλύτερος «εχθρός» της αγοράς κατοικίας