Με ένα διπλό μέτωπο παρεμβάσεων να βρίσκεται σε εξέλιξη που αφορά αφενός την αποκατάσταση των εκτεταμένων ζημιών στη Θεσσαλία μετά την κακοκαιρία «Daniel» και αφετέρου τη δρομολόγηση νέων σιδηροδρομικών έργων άνω του 1 δισ. ευρώ, που αναμένεται να δημοπρατηθούν εντός του καλοκαιριού, ο ελληνικός σιδηρόδρομος φιλοδοξεί να γυρίσει σελίδα εισερχόμενος σε μια περίοδο συνολικής αναδιάρθρωσης και αναβάθμισης.
Όπως διαβεβαίωσε για άλλη μια φορά από το βήμα της διημερίδας για τις μεταφορές του ΕΣΠΑ, ο διευθύνων σύμβουλος της «Σιδηρόδρομοι Ελλάδας», Χρήστος Παληός, το χρονοδιάγραμμα της πλήρους αποκατάσταση των υποδομών που επλήγησαν βαριά από τις θεομηνίες, τηρείται απαρέγκλιτα ώστε ο βασικός άξονας Αθήνα – Θεσσαλονίκη να λειτουργήσει απολύτως εκσυγχρονισμένος και με ασφάλεια έως το καλοκαίρι του 2026. Σήμερα λειτουργεί ως διπλή ηλεκτροκινούμενη γραμμή με σύγχρονα συστήματα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, με εξαίρεση το τμήμα Λιανοκλάδι – Λάρισα, το οποίο υπέστη σοβαρές ζημιές από τον «Daniel». Οι εργασίες αποκατάστασης δεν θα επαναφέρουν απλώς τη λειτουργικότητα – όπως ανέφερε ο κ. Παληός – αλλά θα ενισχύσουν και την ανθεκτικότητα του δικτύου απέναντι σε μελλοντικά ακραία καιρικά φαινόμενα. Στο πλαίσιο αυτό εγκαθίσταται σύστημα ETCS Level 1, ενώ η υλοποίηση γίνεται σε στενή συνεργασία με τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ), με στόχο την πλήρη επιχειρησιακή επαναφορά της Θεσσαλίας εντός του 2026.
Παράλληλα, στις αρχές Μαΐου ολοκληρώνεται και παραδίδεται το τμήμα Θεσσαλονίκη – Ειδομένη, όπου εγκαθίσταται πλήρες σύστημα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, αποκαθιστώντας μια λειτουργία του δικτύου που είχε ουσιαστικά αδρανοποιηθεί για περίπου 20 χρόνια. Αντίστοιχα, προχωρούν οι μελέτες για την ηλεκτροκίνηση του τμήματος προς τον Προμαχώνα, το οποίο αναμένεται να ενταχθεί στο επόμενο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, με στόχο τη βελτίωση των ταχυτήτων και τη μείωση του χρόνου μετακίνησης σε έναν κρίσιμο διεθνή άξονα.
Σε επίπεδο στρατηγικών επενδύσεων, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη δημοπράτηση νέων σιδηροδρομικών έργων συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1,2 δισ. ευρώ. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η αναβάθμιση της γραμμής Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο, με διπλασιασμό της χωρητικότητας, καθώς και τρία ακόμη έργα που ωριμάζουν σε συνεργασία με το Υπερταμείο. Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν κρίσιμα τμήματα του δικτύου, την αναβάθμιση τμήματος ΣΚΑ – Οινόη, το τμήμα Μουριές – Προμαχώνα, το GSM-R ώστε να καλυφθούν «τρύπες» στο δίκτυο και την ανάταξη των συστημάτων από τα Λιόσια μέχρι το Κιάτο.
Κεντρικό στοιχείο της νέας στρατηγικής αποτελεί η ίδρυση ενιαίου κέντρου εποπτείας του σιδηροδρομικού δικτύου, που θα επιτρέπει τον κεντρικό έλεγχο της κυκλοφορίας και την ταχύτερη διαχείριση συμβάντων. Παράλληλα, προωθείται η αναβάθμιση περίπου 100 σταθμών σε όλη τη χώρα, ενώ προχωρά ο σχεδιασμός για τις μακροχρόνιες συμβάσεις συντήρησης, με στόχο τη μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα σταθερό και ενιαίο μοντέλο λειτουργίας.
Για τη διαδικασία επιλογής τεχνικού συμβούλου, ο κ. Παληός επιβεβαίωσε ότι η δεύτερη φάση του διαγωνισμού έχει ήδη εγκριθεί και η υποβολή δεσμευτικών προσφορών αναμένεται έως τις 30 Απριλίου ώστε μέσα στον Μάιο ή το αργότερο στις αρχές Ιουνίου να υπάρχει τεχνικός σύμβουλος στην εταιρεία.
Όσον αφορά τη συμπρωτεύουσα, αιχμή του δόρατος αποτελεί ο Προαστιακός Δυτικής Θεσσαλονίκης και η σύνδεση με τον 6ο προβλήτα του λιμένα. Πρόκειται για έργα που αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας στρατηγικής για πολυτροπικές μεταφορές και συνδυασμένα δίκτυα, με συνολικό προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 50 εκατ. ευρώ και χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2021 – 2027.
Το έργο του προαστιακού βρίσκεται ήδη σε φάση προχωρημένου διαγωνισμού μέσω ανταγωνιστικού διαλόγου, διαδικασία που έχει εκκινήσει και οδεύει προς ολοκλήρωση. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μέσα στον Μάιο αναμένεται η πρόσκληση προς τους οικονομικούς φορείς για την υποβολή δεσμευτικών προσφορών, ενώ η ανάδειξη αναδόχου τοποθετείται χρονικά τον Σεπτέμβριο. Σημαντικό στοιχείο του σχεδιασμού αποτελεί η απομάκρυνση των σιδηροδρομικών γραμμών από τον πυκνό αστικό ιστό, καθώς και η κατάργηση ισόπεδων διαβάσεων μέσα στην πόλη.
Ο προαστιακός σιδηρόδρομος θα ξεκινά από τον νέο επιβατικό σταθμό Θεσσαλονίκης και θα αναπτύσσει δίκτυο με κατεύθυνση προς Σίνδο και Αγχίαλο, με πρόβλεψη μελλοντικής επέκτασης έως τη Γέφυρα και τον Άγιο Αθανάσιο, δηλαδή ζώνες με αυξημένη πληθυσμιακή ανάπτυξη και έντονη καθημερινή κινητικότητα προς το μητροπολιτικό κέντρο.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει διάρκεια κατασκευής περίπου 18 μηνών με στόχο ολοκλήρωσης το πρώτο τρίμηνο του 2028. Ωστόσο έχει συμφωνηθεί κάθε τμήμα που ολοκληρώνεται να τίθεται σε άμεση λειτουργία και να μην περιμένει την πλήρη ολοκλήρωση του έργου. Αυτό σημαίνει ότι από το 2027 η Θεσσαλονίκη θα αρχίσει να βλέπει σταδιακή και συνεχόμενη επέκταση του δικτύου προαστιακού, ανέφερε ο κ. Παληός. Το έργο της σιδηροδρομικής σύνδεσης του λιμένα Θεσσαλονίκης, θεωρείται πιο απαιτητικό και ως εκ τούτου έχει μακρύτερο ορίζοντα ολοκλήρωσης που φτάνει το 2030.
Την ίδια στιγμή, ενισχύεται η διεθνής διάσταση του ελληνικού σιδηροδρόμου. Μέσα από την τριμερή συνεργασία Ελλάδας – Βουλγαρίας – Ρουμανίας, που ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Ευρωπαίου Επιτρόπου Μεταφορών Απόστολου Τζιτζικώστα, προωθείται η ανάπτυξη κάθετου σιδηροδρομικού άξονα. Όπως εξήγησε ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης από το βήμα της ίδιας εκδήλωσης, οι διακρατικές προτάσεις πλέον θα υποβάλλονται από κοινού, αυξάνοντας σημαντικά τις πιθανότητες χρηματοδότησης από ευρωπαϊκά προγράμματα συνοχής.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο ελληνικός σιδηρόδρομος επιχειρεί να περάσει από τη φάση των μεμονωμένων έργων σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα μεταφορών και διασύνδεσης, με στόχο όχι μόνο την εσωτερική λειτουργικότητα αλλά και την ενίσχυση του γεωστρατηγικού ρόλου της χώρας ως κόμβου εμπορίου και μεταφορών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
