Έχουν στις τάξεις τους δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, αντιπροσωπεύουν σχεδόν τον μισό πληθυσμό του πλανήτη και ελέγχουν περίπου το 44% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, παραμένει εάν οι BRICS μπορούν να μετατρέψουν αυτό το τεράστιο οικονομικό βάρος σε κοινή πολιτική δύναμη απέναντι στη Δύση.
Αυτό ακριβώς αναμένεται να δοκιμαστεί από σήμερα, Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής στο Νέο Δελχί, σε μία από τις πιο κρίσιμες συναντήσεις της ομάδας μέχρι σήμερα.
Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Al Jazeera, οι BRICS έχουν ήδη συμβάλει στη δημιουργία ενός πιο πολυκεντρικού διεθνούς συστήματος και έχουν δώσει στις χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου περισσότερες οικονομικές και πολιτικές επιλογές. Απέχουν, ωστόσο, από το να αποτελούν μια ενιαία εναλλακτική δύναμη απέναντι στη Δύση.
Η σύνοδος πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαφορές ανάμεσα στα μέλη έχουν γίνει ακόμη πιο εμφανείς: ο πόλεμος στο Ιράν, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, η σύγκρουση στην Ουκρανία, ο ανταγωνισμός Κίνας και ΗΠΑ, αλλά και οι διαφορετικές επιδιώξεις των χωρών του Κόλπου κάνουν την κοινή γραμμή εξαιρετικά δύσκολη.
Στο Νέο Δελχί βρίσκονται μερικοί από τους σημαντικότερους ηγέτες του σημερινού διεθνούς σκηνικού.
Ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin έφθασε στην Ινδία από την Παρασκευή και είχε ήδη συνάντηση με τον Ινδό πρωθυπουργό Narendra Modi, με την ενέργεια, το εμπόριο και την άμυνα να βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα. Η Ινδία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου, παρά τις δυτικές κυρώσεις, ενώ Μόσχα και Νέο Δελχί επιδιώκουν να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 100 δισ. δολάρια έως το 2030, από περίπου 70 δισ. δολάρια το 2024-2025.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η παρουσία του Xi Jinping, καθώς πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στην Ινδία εδώ και επτά χρόνια. Συνάντηση Xi – Modi αναμένεται στο περιθώριο της συνόδου, σε μια περίοδο προσεκτικής προσέγγισης των δύο χωρών μετά τη θανατηφόρα σύγκρουση στα σύνορά τους στα Ιμαλάια το 2020.
Στην ινδική πρωτεύουσα βρίσκεται και ο πρόεδρος του Ιράν Masoud Pezeshkian, με την Τεχεράνη να αναζητά βαθύτερη οικονομική συνεργασία με Κίνα, Ρωσία, Ινδία και άλλες χώρες των BRICS, καθώς αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση από τις ΗΠΑ.
Σε επίπεδο αριθμών, οι BRICS έχουν αποκτήσει βάρος που δύσκολα μπορεί να παραβλεφθεί.
Η ομάδα των 11 χωρών αντιπροσωπεύει σχεδόν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού, περίπου το 40% της παγκόσμιας παραγωγής σε όρους αγοραστικής δύναμης, το 44% της παραγωγής πετρελαίου και περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου.
Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του ΔΝΤ που επικαλείται το Al Jazeera, οι οικονομίες των BRICS αναπτύσσονται φέτος με ρυθμό περίπου 3,7%, έναντι μόλις 1% για τις χώρες της G7.
Η διεύρυνση της ομάδας με χώρες όπως το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, η Αιθιοπία και η Ινδονησία αύξησε ακόμη περισσότερο το οικονομικό και ενεργειακό της αποτύπωμα.
Ταυτόχρονα, όμως, έβαλε στο ίδιο τραπέζι χώρες με πολύ διαφορετικές σχέσεις μεταξύ τους και με τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις.
Ένα από τα βασικά πεδία στα οποία οι BRICS επιχειρούν να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους αφορά τις διεθνείς πληρωμές.
Οι υπουργοί Οικονομικών και οι κεντρικοί τραπεζίτες των χωρών της ομάδας ζήτησαν πριν από τη σύνοδο αλλαγές στη λειτουργία θεσμών όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα, ώστε οι αναδυόμενες οικονομίες να έχουν μεγαλύτερη εκπροσώπηση.
Παράλληλα, εξετάζεται περαιτέρω συνεργασία στις διασυνοριακές πληρωμές και μεγαλύτερη σύνδεση των ψηφιακών νομισμάτων των κεντρικών τραπεζών, με στόχο φθηνότερες και αποτελεσματικότερες συναλλαγές μεταξύ των χωρών της ομάδας.
Ωστόσο, η συζήτηση περί απομάκρυνσης από το δολάριο απέχει πολύ από την πραγματικότητα μιας κοινής εναλλακτικής λύσης.
Μεγάλο μέρος του εμπορίου των BRICS εξακολουθεί να γίνεται σε δολάρια, ενώ πολλές χώρες διατηρούν σημαντικό μέρος των συναλλαγματικών τους αποθεμάτων στο αμερικανικό νόμισμα.
Η Κίνα προωθεί μεγαλύτερη χρήση του γουάν και αρκετά μέλη αυξάνουν σταδιακά τις διμερείς συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα. Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με συντονισμένη εγκατάλειψη του δολαρίου από ολόκληρη την ομάδα.
Εκεί όπου τα όρια της συνεργασίας γίνονται ακόμη πιο εμφανή είναι η εξωτερική πολιτική.
Ο πόλεμος με επίκεντρο το Ιράν, μέλος των BRICS από το 2024, έχει φέρει στην επιφάνεια έντονες διαφορές στο εσωτερικό της ομάδας.
Ήδη στη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών τον περασμένο Μάιο οι χώρες των BRICS απέτυχαν να καταλήξουν σε κοινό ανακοινωθέν. Η Τεχεράνη ζητούσε να κατονομαστούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ για τις επιθέσεις τους, κάτι με το οποίο δεν συμφωνούσαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το ζήτημα είναι ακόμη πιο κρίσιμο σήμερα, καθώς η σύγκρουση έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην αγορά ενέργειας και στις θαλάσσιες μεταφορές, με το πετρέλαιο να έχει ξεπεράσει εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι και τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ να επηρεάζουν μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου.
Για την ίδια την Ινδία, που συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς και καταναλωτές πετρελαίου παγκοσμίως, οι επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας και στον πληθωρισμό είναι άμεσες.
Για τον Narendra Modi, η σύνοδος αποτελεί και μια μεγάλη διπλωματική άσκηση ισορροπίας.
Η Ινδία επιδιώκει να διατηρεί στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται με τη Ρωσία, επιχειρεί να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κίνα, διατηρεί δεσμούς με το Ιράν και έχει ισχυρά οικονομικά συμφέροντα στις χώρες του Κόλπου.
Η ινδική πλευρά επιχειρεί έτσι να στρέψει τη συζήτηση περισσότερο σε πρακτικά πεδία συνεργασίας –όπως η ενέργεια, οι υποδομές, η ανάπτυξη και το εμπόριο– και λιγότερο σε μια καθαρά αντιδυτική κατεύθυνση.
Η δυσκολία είναι προφανής: όσο περισσότερο διευρύνονται οι BRICS, τόσο αυξάνεται η διεθνής τους επιρροή, αλλά ταυτόχρονα πολλαπλασιάζονται τα αντικρουόμενα συμφέροντα μέσα στην ομάδα.
Οι BRICS δεν είναι μια νέα G7 ούτε μια στρατιωτική συμμαχία.
Δεν διαθέτουν κοινό νόμισμα, κοινό δασμολόγιο ή κοινή αμυντική πολιτική, ενώ τα μέλη τους συχνά ακολουθούν εντελώς διαφορετικές γραμμές σε μεγάλα διεθνή ζητήματα.
Η πραγματική τους δύναμη βρίσκεται αλλού: στη δυνατότητα να προσφέρουν στις αναδυόμενες οικονομίες περισσότερες επιλογές χρηματοδότησης και εμπορίου, να διεκδικούν μεγαλύτερο λόγο στους διεθνείς οργανισμούς και να περιορίζουν την ευκολία με την οποία οι δυτικές χώρες μπορούν να ασκούν οικονομική πίεση σε μεμονωμένα κράτη.
Με αυτή την έννοια, το κρίσιμο ερώτημα ίσως δεν είναι εάν οι BRICS μπορούν να αντικαταστήσουν τη Δύση, αλλά εάν μπορούν να περιορίσουν τη δύναμή της σε έναν κόσμο που γίνεται σταδιακά περισσότερο πολυκεντρικός.
Η σύνοδος που ξεκινά σήμερα στο Νέο Δελχί θα δείξει εάν οι 11 χώρες μπορούν να μετατρέψουν το τεράστιο οικονομικό τους μέγεθος σε κοινές αποφάσεις – ή εάν οι μεταξύ τους διαφορές θα αποδειχθούν, για ακόμη μία φορά, ισχυρότερες.
Περισσότερες ειδήσεις
«Zήσε Μάη μου να φας τριφύλλι»: Φθηνό ρεύμα το 2029, ακριβοί λογαριασμοί σήμερα
