Η αφρικανική σκόνη αποτελεί πλέον ένα ολοένα και πιο έντονο φαινόμενο για την Ελλάδα και τη νότια Ευρώπη, με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο περιοδικό Nature να καταγράφει σημαντική αύξηση της συγκέντρωσής της την περίοδο 2012-2021. Τα ευρήματα δείχνουν ότι δεν αυξήθηκαν απαραίτητα τα επεισόδια μεταφοράς σκόνης, αλλά η έντασή τους, γεγονός που επηρεάζει την ποιότητα του αέρα και ενδέχεται να έχει συνέπειες για τη δημόσια υγεία.
Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το ελβετικό Paul Scherrer Institute (PSI), με κύριο συγγραφέα τον Πέτρο Βασιλάκο.
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν περίπου 18.500 ημερήσιες μετρήσεις από 103 αγροτικές και αστικές περιοχές της Ευρώπης για τη δεκαετία 2012-2021. Η σκόνη προερχόταν κυρίως από τη Σαχάρα, αλλά και από άλλες ερημικές περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Ως βασικό δείκτη χρησιμοποίησαν τη συγκέντρωση αλουμινίου στα αιωρούμενα σωματίδια, χαρακτηριστικό στοιχείο της ερημικής σκόνης. Στη συνέχεια ανέπτυξαν μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο συνδύασε δεδομένα από σταθμούς μέτρησης, δορυφόρους, πληροφορίες χρήσης γης και μετεωρολογικές παραμέτρους, όπως θερμοκρασία και άνεμο, δημιουργώντας έναν πανευρωπαϊκό χάρτη κατανομής της ερημικής σκόνης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συγκέντρωση σκόνης αυξήθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, με τις σημαντικότερες μεταβολές να καταγράφονται στην Ιταλία, την Αδριατική Θάλασσα και το Αιγαίο. Αυξημένες συγκεντρώσεις εντοπίστηκαν επίσης στη δυτική Γαλλία.
Σύμφωνα με τον Πέτρο Βασιλάκο και τον Μάνο Μανούσακα από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», η ανατολική Ελλάδα συγκαταλέγεται στις περιοχές με τη μεγαλύτερη αύξηση του συνολικού φορτίου αφρικανικής σκόνης.
Όπως εξηγούν, η ένταση των επεισοδίων που επηρεάζουν πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη αυξήθηκε κατά περίπου 2 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα μεταξύ του 2012 και του 2021, μεταβολή που χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα σημαντική.
Αντίθετα, περιοχές όπως η Πίνδος και τμήματα της Πελοποννήσου εμφάνισαν μείωση των συγκεντρώσεων, καθώς το μεγαλύτερο υψόμετρο φαίνεται ότι λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στη μεταφορά της σκόνης.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι ο αριθμός των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης δεν αυξήθηκε σημαντικά. Εκείνο που άλλαξε ήταν η έντασή τους, ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη.
Συνολικά, η μέση συγκέντρωση σκόνης αυξήθηκε κατά περίπου 0,5 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο μέσα στη δεκαετία της μελέτης.
Στη νότια Ευρώπη η μέση συγκέντρωση έφτασε τα 5,3 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 31% της ετήσιας τιμής αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα σωματίδια PM10. Αντίθετα, στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη η αντίστοιχη μέση τιμή περιορίστηκε στα 2,1 μικρογραμμάρια.
Οι επιστήμονες προχώρησαν και σε ανάλυση πυρήνων πάγου από τις Άλπεις, στα σύνορα Ελβετίας και Ιταλίας, διαπιστώνοντας ότι η εναπόθεση αφρικανικής σκόνης έχει αυξηθεί κατά περίπου 110% σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή τα τελευταία 250 χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη ξηρασία στη Βόρεια Αφρική και τις αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, που ευνοούν ισχυρότερους ανέμους προς την Ευρώπη.
Ο επικεφαλής του έργου, Kaspar Dallenbach, επισημαίνει ότι δεν είναι ακόμη απολύτως ξεκάθαρο σε ποιον βαθμό η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή ευθύνεται για την εξέλιξη αυτή. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι αυξημένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πιθανότατα διευκολύνουν την επέκταση των ερήμων και τη μεταφορά μεγαλύτερων ποσοτήτων σκόνης προς την Ευρώπη.
Παρότι η μελέτη καλύπτει την περίοδο έως το 2021, οι Έλληνες ερευνητές εκτιμούν ότι η τάση συνεχίζεται και σήμερα, προειδοποιώντας πως η αυξημένη παρουσία αφρικανικής σκόνης ενδέχεται να επηρεάζει ολοένα περισσότερο τόσο την ποιότητα του αέρα όσο και τη δημόσια υγεία τα επόμενα χρόνια.
Περισσότερες ειδήσεις
Κλιματική αλλαγή: Όλο και… χειρότερη η γύρη στην Ευρώπη – Γιατί οι αλλεργίες «επιμένουν» περισσότερο
Σκόνη από τη Σαχάρα «βάφει» πορτοκαλί τον ουρανό της Ευρώπης – Πόσο κινδυνεύουμε
