Το αν κάποιος είναι το πρώτο ή το δεύτερο παιδί μιας οικογένειας μπορεί να συνδέεται με την υγεία του περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Μια νέα, μεγάλης κλίμακας μελέτη, που εξέτασε πάνω από 10 εκατ. ανθρώπους, εντόπισε σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στη σειρά γέννησης και σε 150 διαφορετικές παθήσεις, από αλλεργίες και άσθμα έως νευροαναπτυξιακές διαταραχές, προβλήματα του πεπτικού και κατάχρηση ουσιών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα πρωτότοκα και τα δευτερότοκα παιδιά δεν εμφανίζουν ακριβώς το ίδιο προφίλ κινδύνου. Στα παιδιά που γεννήθηκαν πρώτα καταγράφηκαν υψηλότερες πιθανότητες για αρκετές νευροαναπτυξιακές και ανοσολογικές-αλλεργικές παθήσεις, ενώ στα παιδιά που γεννήθηκαν δεύτερα εμφανίστηκαν υψηλότερες πιθανότητες για κατάχρηση ουσιών, γαστρεντερικές παθήσεις και ορισμένες λοιμώξεις.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Health, ανέλυσε στοιχεία 10.270.012 ανθρώπων από 5.135.006 οικογένειες με δύο παιδιά. Συνολικά εξετάστηκαν 569 παθήσεις και, μεταξύ των 418 για τις οποίες υπήρχαν επαρκή δεδομένα, οι 150 εμφάνισαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τη σειρά γέννησης.
Στα παιδιά που γεννήθηκαν πρώτα καταγράφηκαν υψηλότερες πιθανότητες κυρίως για νευροαναπτυξιακές και αλλεργικές παθήσεις.
Μεταξύ άλλων, η μελέτη εντόπισε συσχετίσεις με αυξημένες πιθανότητες διάγνωσης για αυτισμό, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD), σύνδρομο Tourette και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD).
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν και ορισμένες παθήσεις που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα και τις αλλεργίες, όπως η τροφική αλλεργία, η αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα, ενώ υψηλότερες πιθανότητες καταγράφηκαν επίσης για την ακμή.
Ενδεικτικά, στη βασική ανάλυση, τα δευτερότοκα παιδιά είχαν περίπου 26% χαμηλότερες πιθανότητες διάγνωσης αυτισμού σε σχέση με τα πρωτότοκα, ενώ για την τροφική αλλεργία η διαφορά ήταν περίπου 20%.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η σειρά γέννησης προκαλεί κάποια από τις συγκεκριμένες παθήσεις. Η μελέτη καταγράφει στατιστικές συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Σε άλλες κατηγορίες παθήσεων, η εικόνα αντιστρέφεται.
Τα παιδιά που γεννήθηκαν δεύτερα εμφάνισαν 19% υψηλότερες πιθανότητες για κατάχρηση ουσιών, ενώ αυξημένες πιθανότητες καταγράφηκαν και για ορισμένα προβλήματα του πεπτικού συστήματος.
Στην περίπτωση της γαστρίτιδας και της δωδεκαδακτυλίτιδας, για παράδειγμα, οι πιθανότητες ήταν περίπου 14% υψηλότερες στα δευτερότοκα παιδιά.
Διαφορές εντοπίστηκαν επίσης σε ορισμένες λοιμώξεις. Για τον έρπητα ζωστήρα, οι πιθανότητες ήταν κατά 35% υψηλότερες στα δευτερότοκα παιδιά. Στην ίδια πλευρά της ανάλυσης βρέθηκαν ακόμη παθήσεις των χοληφόρων, νεφρικές λοιμώξεις και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική εξήγηση. Πιθανότατα εμπλέκεται ένας συνδυασμός βιολογικών, ανοσολογικών και κοινωνικών μηχανισμών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των αλλεργιών. Ένα παιδί που γεννιέται δεύτερο εκτίθεται από μικρή ηλικία σε μεγαλύτερη ποικιλία μικροοργανισμών που μπορεί να μεταφέρει στο σπίτι το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας.
Η πρώιμη αυτή έκθεση σε διαφορετικά μικρόβια θεωρείται σημαντική για την ανάπτυξη της ρύθμισης και της ανοχής του ανοσοποιητικού συστήματος, κάτι που θα μπορούσε να εξηγεί μέρος της χαμηλότερης πιθανότητας εμφάνισης ορισμένων αλλεργικών παθήσεων.
Η μελέτη εντόπισε μάλιστα διαφορές ανάλογα με την ηλικιακή απόσταση μεταξύ των δύο παιδιών. Σε ορισμένες αλλεργικές παθήσεις, η επίδραση εξασθενούσε όσο μεγάλωνε η διαφορά ηλικίας, ενισχύοντας την υπόθεση ότι η άμεση έκθεση σε μικροοργανισμούς μέσω του μεγαλύτερου παιδιού μπορεί να παίζει ρόλο.
Στην περίπτωση της κατάχρησης ουσιών, οι πιθανές εξηγήσεις είναι περισσότερο κοινωνικές. Οι ερευνητές αναφέρονται στην πιθανή επιρροή της συμπεριφοράς του μεγαλύτερου παιδιού προς το μικρότερο, αλλά και σε θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες τα παιδιά που γεννιούνται αργότερα μπορεί να είναι περισσότερο επιρρεπή σε συμπεριφορές ανάληψης ρίσκου.
Και σε αυτή την περίπτωση, η συσχέτιση με την κατάχρηση ουσιών εξασθενούσε όσο μεγάλωνε η ηλικιακή απόσταση ανάμεσα στα δύο παιδιά.
Παρά το μέγεθος του δείγματος, τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι το αν κάποιος γεννήθηκε πρώτος ή δεύτερος μπορεί να προβλέψει ποιες ασθένειες θα εμφανίσει αργότερα στη ζωή του.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι επιμέρους διαφορές είναι συνολικά μέτριες και ότι η μελέτη εντοπίζει συσχετίσεις, χωρίς να αποδεικνύει αιτιότητα.
Παράγοντες όπως η ηλικία των γονέων, οι βιολογικές διαφορές μεταξύ διαδοχικών κυήσεων, η γονεϊκή συμπεριφορά, η χρονική στιγμή της διάγνωσης και άλλες οικογενειακές ή κοινωνικές μεταβλητές ενδέχεται επίσης να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Επιπλέον, τα δεδομένα προέρχονται από αμερικανικές ασφαλιστικές καταγραφές της περιόδου 2003-2024 και αποτυπώνουν διαγνώσεις που οδήγησαν σε επαφή με το σύστημα υγείας και όχι κατ’ ανάγκη την πραγματική συχνότητα κάθε πάθησης στον γενικό πληθυσμό.
Το βασικό εύρημα, επομένως, δεν είναι ότι το πρωτότοκο ή το δευτερότοκο παιδί «κληρονομεί» ένα συγκεκριμένο πακέτο κινδύνων. Είναι ότι ένας τόσο απλός οικογενειακός παράγοντας όσο η σειρά γέννησης φαίνεται να συνδέεται με μικρές αλλά μετρήσιμες διαφορές στην υγεία σε ένα εντυπωσιακά μεγάλο εύρος παθήσεων.
Περισσότερες ειδήσεις
Φάρμακα κατά της παχυσαρκίας: Η ζυγαριά δείχνει λιγότερα κιλά, αλλά δεν εγγυάται καλύτερη ζωή
Ξεχάστε το matcha: Το ube είναι η νέα «εμμονή» στα καφέ και τα ζαχαροπλαστεία
Μένετε μαζί; Ίσως μοιράζεστε και τα… βακτήρια του εντέρου σας – Τι βρήκαν οι επιστήμονες
