Το σκηνικό είναι γνώριμο σε πολλές οικογένειες: νωρίς στο κρεβάτι και ακόμα νωρίτερα ξύπνημα τις καθημερινές, ξενύχτι και ύπνος μέχρι αργά το Σαββατοκύριακο. Μόνο που αυτή η διαφορά ανάμεσα στα δύο ωράρια ύπνου μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από όση νομίζουμε.
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο «social jet lag» για να περιγράψουν την απόσταση ανάμεσα στο βιολογικό ρολόι ενός ανθρώπου και στο πρόγραμμα που του επιβάλλουν σχολείο, εργασία και κοινωνικές υποχρεώσεις.
Νέα μελέτη ερευνητών του University of Southampton δείχνει ότι οι έφηβοι με μεγαλύτερες αποκλίσεις στις ώρες ύπνου μεταξύ καθημερινών και Σαββατοκύριακου είναι πιθανότερο να αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα άγχους.
Η ανάλυση περιέλαβε 12 μελέτες και περισσότερους από 230.000 συμμετέχοντες. Οι ερευνητές εντόπισαν σχέση ανάμεσα στο αυξημένο social jet lag και το άγχος, αλλά ξεκαθαρίζουν ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Μάλιστα, η σχέση φαίνεται να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: το μεγαλύτερο social jet lag συνδέεται με περισσότερο άγχος, ενώ υψηλότερα επίπεδα άγχους μπορούν επίσης να προβλέψουν μεγαλύτερες διαφορές στο πρόγραμμα ύπνου.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι έφηβοι «δεν θέλουν να πάνε για ύπνο».
Στη διάρκεια της εφηβείας, το εσωτερικό βιολογικό ρολόι μετατοπίζεται φυσιολογικά προς αργότερες ώρες. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί έφηβοι αρχίζουν να νυστάζουν αργότερα το βράδυ και, υπό ιδανικές συνθήκες, θα ξυπνούσαν επίσης αργότερα το πρωί.
Όπως εξηγεί η Sarah Chellappa, συν-συγγραφέας της μελέτης και ερευνήτρια στο University of Southampton, κατά την εφηβεία το εσωτερικό ρολόι του οργανισμού συνήθως μετακινείται κατά μερικές ώρες.
Στην πράξη, όμως, το σχολικό ωράριο δεν μετακινείται μαζί του.
Τα πρωινά μαθήματα, οι υποχρεώσεις και η διαδικτυακή κοινωνική ζωή μπορούν να περιορίζουν ακόμη περισσότερο τον ύπνο μέσα στην εβδομάδα. Έτσι δημιουργείται μια σύγκρουση ανάμεσα στο πότε το σώμα θέλει να κοιμηθεί και στο πότε πρέπει να κοιμηθεί και να ξυπνήσει.
Και όταν έρχεται το Σαββατοκύριακο, πολλοί προσπαθούν να καλύψουν το χαμένο έδαφος κοιμώμενοι πολύ αργότερα.
Αυτή η συνεχής εναλλαγή μπορεί να μοιάζει λίγο με ένα μικρό ταξίδι ανάμεσα σε διαφορετικές ζώνες ώρας κάθε λίγες ημέρες: το σώμα προσαρμόζεται σε ένα πρόγραμμα το Σαββατοκύριακο και τη Δευτέρα καλείται ξαφνικά να επιστρέψει σε άλλο.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η σταθερότητα στην ώρα του ύπνου θα μπορούσε να αποτελέσει έναν ακόμη παράγοντα στην προστασία της ψυχικής υγείας των εφήβων.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς το άγχος αποτελεί ήδη ένα από τα συχνότερα προβλήματα ψυχικής υγείας στις μικρότερες ηλικίες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αγχώδη διαταραχή αντιμετωπίζει περίπου το 4,4% των παιδιών ηλικίας 10–14 ετών και το 5,5% των εφήβων 15–19 ετών παγκοσμίως.
Οι συγγραφείς της ανασκόπησης τονίζουν, πάντως, ότι η λύση δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια απλή συμβουλή του τύπου «πήγαινε νωρίτερα για ύπνο».
Η Hannah Ravenhall, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες που επηρεάζουν τον ύπνο των νέων.
Γι’ αυτό οι ερευνητές αναφέρουν ότι θα μπορούσε να επανεξεταστεί ακόμη και η ώρα έναρξης των μαθημάτων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ώστε το σχολικό πρόγραμμα να προσαρμόζεται καλύτερα στις βιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά την εφηβεία.
Παράλληλα, στο σπίτι μπορεί να έχει σημασία τόσο η διατήρηση ενός σχετικά σταθερού προγράμματος όσο και η διαχείριση της βραδινής χρήσης οθονών.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι απλώς πόσες ώρες κοιμάται ένας έφηβος. Είναι και πότε τις κοιμάται – και πόσο δραματικά αλλάζει αυτό το «πότε» από την Παρασκευή στη Δευτέρα.
Περισσότερες ειδήσεις
Πίνεις πολλούς καφέδες; Έχεις περισσότερες πιθανότητες να τρακάρεις
Sleep tracking: Βοηθά ή μας αγχώνει περισσότερο; Οι παγίδες των «έξυπνων» συσκευών ύπνου
Νέα μελέτη αποκαλύπτει: Αυτή είναι η καλύτερη ώρα για ύπνο όσο μεγαλώνουμε
