Το να πεις «όχι» δεν είναι εύκολο, είτε πρόκειται για τον προϊστάμενο που σου αναθέτει κάτι στις 16:30 το απόγευμα της Παρασκευής, είτε για τον συνάδελφο που ζητά μια «μικρή χάρη» η οποία τελικά μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη υποχρέωση.
Το ίδιο ισχύει και εκτός δουλειάς: από μια οικογενειακή υποχρέωση μέχρι μια πρόσκληση που απλώς δεν χωρά στο πρόγραμμά σου. Ο φόβος είναι συνήθως ο ίδιος: μήπως το «όχι» μάς κάνει να φανούμε εγωιστές, δύσκολοι ή μη συνεργάσιμοι.
Το να απορρίπτει κανείς διαρκώς κάθε αίτημα μπορεί πράγματι να δημιουργήσει την εικόνα ενός άκαμπτου ανθρώπου. Από την άλλη, το να συμφωνεί σε όλα είναι ένας από τους πιο γρήγορους δρόμους προς την υπερφόρτωση, την εξάντληση και την εγκατάλειψη των πραγματικών προτεραιοτήτων.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να μάθουμε να λέμε «όχι», αλλά να το κάνουμε με τρόπο που βάζει σαφή όρια χωρίς να δημιουργεί περιττές εντάσεις.
Μια executive coach που έχει συνεργαστεί με στελέχη εταιρειών όπως η Google και η Amazon προτείνει τρεις πρακτικές τεχνικές για να αρνηθούμε ένα αίτημα χωρίς να φαινόμαστε δύσκολοι ή αδιάφοροι.
Αντί να απαντήσεις αμέσως «όχι, δεν μπορώ», μπορείς να εξηγήσεις ποια άλλη υποχρέωση θα πρέπει να μετακινηθεί για να αναλάβεις αυτό που σου ζητείται.
Ο χρόνος είναι συγκεκριμένος. Όταν προστίθεται μια νέα εργασία, κάτι άλλο αναγκαστικά πρέπει να καθυστερήσει ή να φύγει από το πρόγραμμα.
Το πρόβλημα είναι ότι ο άνθρωπος που κάνει το αίτημα συχνά δεν έχει πλήρη εικόνα όσων ήδη έχεις αναλάβει.
Γι’ αυτό, αντί για μια ξερή άρνηση, η συζήτηση μπορεί να μετατραπεί σε επιλογή προτεραιοτήτων.
Για παράδειγμα:
«Καταλαβαίνω ότι αυτό είναι σημαντικό. Μπορώ να το αναλάβω, αλλά τότε θα χρειαστεί να καθυστερήσω το Χ. Σε καλύπτει αυτό;»
Ή:
«Για να δώσω τον απαραίτητο χρόνο σε αυτό, ποιο από τα υπόλοιπα θέλεις να μεταφέρουμε για την επόμενη εβδομάδα;»
Η ίδια λογική λειτουργεί και στην προσωπική ζωή:
«Μπορώ να αναλάβω το οικογενειακό τραπέζι, αλλά αυτή τη φορά δεν θα μπορέσω να οργανώσω και τα υπόλοιπα.»
Έτσι, δεν απορρίπτεις απλώς το αίτημα. Κάνεις ορατό το κόστος του.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες μια άμεση άρνηση μπορεί να έχει μεγαλύτερο κόστος ή στις οποίες η κατάσταση είναι πραγματικά επείγουσα.
Εκεί μπορεί να λειτουργήσει το «ναι, αλλά μόνο αυτή τη φορά».
Η λογική είναι απλή: βοηθάς τώρα, αλλά ξεκαθαρίζεις ότι πρόκειται για εξαίρεση και όχι για νέο κανόνα.
Για παράδειγμα:
«Μπορώ να το έχω έτοιμο μέχρι αύριο. Στο εξής, όμως, θα χρειάζομαι τουλάχιστον 48 ώρες για να μπορεί να γίνει σωστά.»
Ή:
«Θα το αναλάβω τώρα επειδή βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο. Αν προκύψουν νέες αλλαγές, όμως, θα πρέπει να ξαναδούμε το χρονοδιάγραμμα.»
Ακόμη καλύτερα, μπορείς να προτείνεις και μια αλλαγή που θα αποτρέπει την ίδια κατάσταση στο μέλλον: νωρίτερη ενημέρωση, καλύτερη διαδικασία ή σαφέστερο προγραμματισμό.
Με αυτόν τον τρόπο βοηθάς όταν πραγματικά χρειάζεται, χωρίς να δημιουργείς την εντύπωση ότι θα είσαι διαθέσιμος κάθε φορά για μια τελευταία στιγμή.
Η τρίτη τεχνική έχει διατυπωθεί από τον William Ury, συνιδρυτή του Harvard Program on Negotiation, και βασίζεται σε τρία απλά βήματα:
Αναγνωρίζεις τι έχει σημασία → δηλώνεις το όριό σου → προτείνεις τι μπορείς να κάνεις.
Αντί, για παράδειγμα, να πεις:
«Δεν μπορώ να αναλάβω αυτό το project»,
μπορείς να πεις:
«Θέλω να βοηθήσω ώστε να προχωρήσει σωστά η δουλειά, αλλά δεν μπορώ να αναλάβω ολόκληρο το project. Μπορώ όμως να αναλάβω το συγκεκριμένο κομμάτι.»
Αντίστοιχα:
«Καταλαβαίνω ότι είναι σημαντικό να εκπροσωπούμαστε σε αυτές τις συναντήσεις. Δεν μπορώ να συμμετέχω κάθε εβδομάδα, αλλά μπορώ να έρχομαι ανά δύο εβδομάδες και να στέλνω γραπτή ενημέρωση ενδιάμεσα.»
Ακόμη και στην προσωπική ζωή:
«Θα ήθελα πολύ να είμαι μαζί σας. Δεν μπορώ να έρθω για ολόκληρο το Σαββατοκύριακο, αλλά μπορώ να έρθω στο δείπνο.»
Η διαφορά είναι ότι η συζήτηση μεταφέρεται από το «τι αρνούμαι να κάνω» στο «τι μπορώ πράγματι να προσφέρω».
Τα όρια δεν απαιτούν ούτε επιθετικότητα ούτε ατελείωτες δικαιολογίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό που χρειάζεται είναι να εξηγηθεί καθαρά ποιος είναι ο περιορισμός και ποια εναλλακτική υπάρχει.
Ένα σωστά διατυπωμένο «όχι» μπορεί τελικά να δείξει ότι κάποιος γνωρίζει τις προτεραιότητές του, υπολογίζει ρεαλιστικά τον χρόνο του και δεν υπόσχεται πράγματα που δεν μπορεί να παραδώσει.
Και αυτό, ιδιαίτερα στον εργασιακό χώρο, μπορεί να είναι πολύ πιο χρήσιμο από ένα «ναι» που θα καταλήξει σε καθυστερήσεις, πίεση και εξάντληση.
Περισσότερες ειδήσεις
Κυλιόμενο ωράριο και υγεία: Πότε το εργασιακό πρόγραμμα γίνεται πραγματικά επικίνδυνο
«Πρωταθλήτρια» στη δουλειά η Ελλάδα – Πρώτη στην ΕΕ στις εβδομαδιαίες ώρες εργασίας
