Μπορούν τα συστατικά του ελαιολάδου να βοηθήσουν τον άνθρωπο να κοιμάται καλύτερα; Οι έρευνες γύρω από την ελαιοκανθάλη και άλλες φαινολικές ενώσεις δημιουργούν ενδιαφέρουσες προοπτικές, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμη στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι αποτελούν θεραπεία για την αϋπνία.
Όπως τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Γιώργος Σακκάς, τα ευρήματα σε πειραματόζωα, αλλά και οι πρώτες ενδείξεις για περιορισμό της κόπωσης στον άνθρωπο, χρειάζονται περαιτέρω κλινική επιβεβαίωση.
Η πρόκληση, όπως επισημαίνει, είναι να μετατραπεί μια ενδιαφέρουσα βιολογική υπόθεση σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση.
Οι πολυφαινόλες είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που περιέχονται στο ελαιόλαδο και ιδιαίτερα στο εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη, ουσίες που μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους και την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής.
Το ερευνητικό ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν είτε με καλύτερο ύπνο είτε με περιορισμό των συνεπειών που προκαλεί ο κακός ύπνος.
Όπως ξεκαθαρίζει ο κ. Σακκάς, πρόκειται προς το παρόν για ερευνητική υπόθεση και όχι για απόδειξη υπνωτικής δράσης, ενώ διαφορετικά ελαιόλαδα δεν περιέχουν απαραίτητα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες των συγκεκριμένων ουσιών.
Δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025 εξέτασαν την επίδραση της ελαιοκανθάλης σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ.
Οι ερευνητές κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με τα αποτελέσματα να διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση.
Σημαντικό στοιχείο, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι ότι εξετάστηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας.
Ωστόσο, απαιτείται προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, καθώς ο ύπνος εκτιμήθηκε με βάση περιόδους ακινησίας και όχι μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος.
Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να γίνει λόγος για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου, ούτε μπορούν τα αποτελέσματα να μεταφερθούν αυτομάτως σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αϋπνία.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν επίσης την ελαιοκανθάλη και όχι το σύνολο των πολυφαινολών του ελαιολάδου.
Κλινικά δεδομένα υπάρχουν και από ανθρώπους, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ακόμη άμεση επίδραση στην ποιότητα του ύπνου.
Η μελέτη OleoMetS, την οποία συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, εξέτασε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο.
Για διάστημα 12 εβδομάδων συγκρίθηκε ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα.
Μεταξύ των αποτελεσμάτων καταγράφηκε σημαντική μείωση της κόπωσης.
Όπως εξηγεί ο κ. Σακκάς, το σχετικό ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία για τον ύπνο, ωστόσο η μείωση της κόπωσης δεν αρκεί για να τεκμηριώσει ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου.
Πρόκειται, όπως σημειώνει, για ένα εύρημα που αξίζει να μελετηθεί περαιτέρω και όχι για απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας.
Η διάκριση μεταξύ καλύτερου ύπνου και μειωμένης κόπωσης είναι κρίσιμη.
«Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα», εξηγεί ο καθηγητής.
Για τον λόγο αυτό απαιτούνται ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα, αλλά και σαφής διάκριση ανάμεσα σε περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου και στη διαγνωσμένη αϋπνία.
Διαφορετικά, όπως επισημαίνει, υπάρχει ο κίνδυνος ένα θετικό εύρημα να παρουσιαστεί ως απάντηση σε ένα ερώτημα που η ίδια η μελέτη δεν εξέτασε.
Στο ερώτημα εάν μια κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο θα μπορούσε να βοηθήσει, ο κ. Σακκάς είναι κατηγορηματικός ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τέτοια σύσταση.
«Άλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου», τονίζει.
Παράλληλα, σημειώνει ότι το γεγονός πως μια ουσία είναι φυσικής προέλευσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι ακίνδυνη.
Σε μία από τις μελέτες σε ζώα παρατηρήθηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος από τη συνηθισμένη κατανάλωση ελαιολάδου στο πλαίσιο της διατροφής, υπογραμμίζει όμως ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση ασφάλειας.
Το επόμενο βήμα της ερευνητικής προσπάθειας αφορά πλέον απευθείας ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου.
«Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου», αναφέρει ο κ. Σακκάς.
Η μελέτη προβλέπει σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για διάστημα οκτώ εβδομάδων, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών.
Το βασικό μήνυμα, πάντως, είναι ότι η επιστημονική έρευνα γύρω από τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου παρουσιάζει ενδιαφέρον, αλλά δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε κάποιο «μαγικό» βοήθημα για τον ύπνο.
Ο καθηγητής τονίζει ότι δεν συνιστάται αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ούτε διακοπή υπάρχουσας θεραπείας, ενώ όταν οι δυσκολίες ύπνου επιμένουν χρειάζεται να διερευνάται η αιτία τους.
Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει θεραπεία πρώτης επιλογής.
«Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία», καταλήγει.
Περισσότερες ειδήσεις
Πίνεις πολλούς καφέδες; Έχεις περισσότερες πιθανότητες να τρακάρεις
Sleep tracking: Βοηθά ή μας αγχώνει περισσότερο; Οι παγίδες των «έξυπνων» συσκευών ύπνου
Νέα μελέτη αποκαλύπτει: Αυτή είναι η καλύτερη ώρα για ύπνο όσο μεγαλώνουμε
