Μετά από χρόνια εκκρεμοτήτων, παρατάσεων και αλλεπάλληλων προσπαθειών που δεν κατάφεραν να οδηγήσουν σε σταθερό θεσμικό πλαίσιο, η κυβέρνηση έδωσε στη δημοσιότητα το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ), επιχειρώντας να χαράξει μια ενιαία στρατηγική για την ανάπτυξη του τουρισμού στη χώρα.

Όπως επισημάνθηκε κατά τη χθεσινή (11/5) παρουσίαση από τα συναρμόδια υπουργεία Περιβάλλοντος – Ενέργειας και Τουρισμού, πρόκειται για ένα σχέδιο που φιλοδοξεί να αποτελέσει το βασικό εργαλείο οργάνωσης του χώρου για τα επόμενα χρόνια, σε μια συγκυρία όπου ο ελληνικός τουρισμός συνεχίζει να καταγράφει ιστορικά υψηλές επιδόσεις, αυξάνοντας όμως ταυτόχρονα τις πιέσεις σε νησιά, παράκτιες ζώνες και αστικά κέντρα.

Ωστόσο αν και παρουσιάστηκε επισήμως, το νέο πλαίσιο δεν θεωρείται ακόμη οριστικό, καθώς το σχέδιο της Κοινής Υπουργικής Απόφασης θα παραμείνει σε νέα, σύντομη διαβούλευση έως τις 25 Μαΐου, ώστε να ενσωματωθούν παρατηρήσεις από φορείς του τουριστικού κλάδου και κάθε ενδιαφερόμενου. Θα ακολουθήσουν οι γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του ΚΕΣΥΠΟΘΑ, με στόχο η τελική ΚΥΑ να έχει εκδοθεί έως τα τέλη Ιουνίου.

Η πορεία του νέου χωροταξικού υπήρξε μακρά. Η μελέτη είχε ανατεθεί ήδη από το 2018 με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2019, ωστόσο η διαδικασία παρατάθηκε επανειλημμένα. Το σχέδιο παραδόθηκε το 2021, αλλά παρέμεινε ουσιαστικά ανενεργό μέχρι τη δημόσια διαβούλευση του καλοκαιριού του 2024. Στο μεσοδιάστημα, η τουριστική δραστηριότητα συνέχισε να επεκτείνεται με ταχύτατους ρυθμούς, ενώ η συζήτηση για τα όρια της φέρουσας ικανότητας πολλών προορισμών γινόταν ολοένα εντονότερη.

Σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «πυξίδα» για τη χωρική οργάνωση του τουρισμού, θέτοντας κανόνες για το πού, πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αναπτύσσεται κάθε δραστηριότητα. Από την πλευρά της, η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη υπογράμμισε ότι το νέο μοντέλο στηρίζεται στις αρχές της βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας και της ισορροπίας ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του τοπίου, της πολιτιστικής ταυτότητας και της φυσιογνωμίας των προορισμών.

Νέα κατηγοριοποίηση των δημοτικών ενοτήτων

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου αποτελεί η νέα κατηγοριοποίηση των 1.035 δημοτικών ενοτήτων της χώρας σε πέντε βασικές ομάδες, ανάλογα με την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας. Το βασικό κριτήριο είναι η αναλογία των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε περιοχής.

Οι πέντε κατηγορίες διαμορφώνονται ως εξής:

• Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης. Πρόκειται για τις πλέον κορεσμένες τουριστικά περιοχές της χώρας και συγκεκριμένα για 18 Δημοτικές Ενότητες (Παραλία Πιερίας, τμήμα της Σκιάθου, η Δ.Ε Κέρκυρας, ο Λαγανάς και οι Δήμοι Αρκαδίων και Ζακυνθίων της Ζακύνθου, η Ερμούπολη της Σύρου, η Σαντορίνη (Θήρα και Οία), η ανατολική Κως, η Μύκονος, η Αφάντου, η Ιαλυσός και η Καλλιθέα Ρόδου, η νότια Τήνος, η Χερσόνησος Ηρακλείου, τα Μάλια Ηρακλείου και η Νέα Κυδωνία Χανίων). Εδώ επιβάλλονται οι αυστηρότεροι περιορισμοί. Η ελάχιστη αρτιότητα για νέες τουριστικές εγκαταστάσεις εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 16 στρέμματα, ενώ στα νησιά οι νέες μονάδες δεν μπορούν να υπερβαίνουν τις 100 κλίνες. Το βάρος μετατοπίζεται κυρίως στην αναβάθμιση υφιστάμενων ξενοδοχείων και λιγότερο στη δημιουργία νέων μονάδων, η ανέγερση των οποίων, πάντως, εξακολουθεί να επιτρέπεται υπό την προυπόθεση ότι πρόκειται για καταλύματα 3 αστέρων και άνω.
• Περιοχές Αναπτυγμένες. Αφορούν περιοχές με υψηλή αλλά όχι κορεσμένη τουριστική ανάπτυξη. Η αρτιότητα αυξάνεται στα 12 στρέμματα, ενώ στα νησιά επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες. Το πλαίσιο ενθαρρύνει κυρίως επενδύσεις ποιοτικής αναβάθμισης και ειδικές μορφές τουρισμού.
• Περιοχές Αναπτυσσόμενες. Πρόκειται για περιοχές όπου ο τουρισμός αναπτύσσεται αλλά δεν έχει ακόμη κυριαρχήσει πλήρως στην τοπική οικονομία. Η ελάχιστη αρτιότητα ορίζεται στα 8 στρέμματα και προβλέπεται μεγαλύτερη ευελιξία για νέες επενδύσεις και τουριστικές υποδομές, με στόχο τη γεωγραφική διάχυση της τουριστικής δραστηριότητας.
• Περιοχές Δ Πρώιμης Ανάπτυξης. Σε αυτές τις περιοχές ο τουρισμός βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις ήπιας ανάπτυξης, δίνοντας έμφαση στη σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή, τον πολιτισμό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
• Περιοχές Ειδικής Ανάπτυξης. Η πέμπτη κατηγορία αφορά περιοχές όπου προωθούνται ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ορεινός, ιαματικός, θαλάσσιος, καταδυτικός ή αγροτουρισμός. Και εδώ η αρτιότητα διαμορφώνεται στα 8 στρέμματα, ωστόσο το βάρος μεταφέρεται περισσότερο στη θεματική εξειδίκευση παρά στον μαζικό τουρισμό.

Περιορισμοί στη δόμηση στα μικρά νησιά

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον νησιωτικό χώρο, ο οποίος θεωρείται περισσότερο ευάλωτος στις πιέσεις της τουριστικής υπερανάπτυξης. Τα νησιά κατηγοριοποιούνται επιπλέον με βάση το μέγεθός τους, με διαφορετικούς όρους ανάπτυξης για μεγάλες, μεσαίες και μικρές νησιωτικές περιοχές. Στα μικρότερα νησιά επιβάλλονται αυστηρότεροι περιορισμοί στη δόμηση και στη δυναμικότητα νέων καταλυμάτων, ενώ για πολύ μικρές νησίδες κάτω των 1.000 στρεμμάτων προβλέπονται μόνο ήπιες δραστηριότητες αναψυχής και περιορισμένες τουριστικές υποδομές.

Αναλυτικά στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται τα μεγαλύτερα νησιά της χώρας, δηλαδή όσα ξεπερνούν τα 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα έκτασης, όπως η Άνδρος, η Ζάκυνθος, η Κέρκυρα, η Κεφαλονιά, η Κως, η Λέσβος, η Νάξος, η Ρόδος, η Σάμος και η Χίος. Το νέο πλαίσιο θεωρεί ότι οι περιοχές αυτές διαθέτουν ισχυρότερες υποδομές και μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης τουριστικής δραστηριότητας, επιτρέποντας έτσι πιο εκτεταμένη ανάπτυξη και μεγαλύτερη δυναμικότητα καταλυμάτων. Ωστόσο, κάθε νέα μεγάλη επένδυση θα πρέπει να συνοδεύεται από ειδικές μελέτες φέρουσας ικανότητας που να αποδεικνύουν ότι οι διαθέσιμοι φυσικοί πόροι και οι υποδομές επαρκούν για να τη στηρίξουν. Στην πράξη, τα μεγάλα νησιά εξακολουθούν να αποτελούν βασικό πεδίο για νέες οργανωμένες τουριστικές επενδύσεις, αν και για τους οργανωμένους υποδοχείς τουριστικών δραστηριοτήτων (ΟΥΤΔ) προβλέπεται κατά κανόνα μόνο «ήπια ανάπτυξη», με εξαίρεση τη Ρόδο και την Κέρκυρα.

Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν τα νησιά μεσαίου μεγέθους, από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όπου το χωροταξικό δίνει έμφαση σε πιο ελεγχόμενη τουριστική ανάπτυξη. Σε αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Πάρος, η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Μήλος, η Τήνος, η Σίφνος, η Αμοργός, η Αστυπάλαια, η Σκιάθος, η Σκόπελος και η Σύρος. Για τις περιοχές αυτές προωθείται το μοντέλο της «ήπιας ανάπτυξης», με αυστηρότερα όρια στη δημιουργία νέων καταλυμάτων. Επιτρέπονται μόνο ξενοδοχειακές μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων, με ανώτατη δυναμικότητα έως 100 κλίνες, ενώ και στους ΟΥΤΔ επιτρέπονται αποκλειστικά παρεμβάσεις ήπιας μορφής.

Ακόμη αυστηρότερο είναι το πλαίσιο για τα μικρά νησιά, όπου στόχος είναι η προστασία της φυσιογνωμίας και των ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων τους. Και σε αυτή την κατηγορία προβλέπονται μόνο καταλύματα 3 έως 5 αστέρων και έως 100 κλινών, ενώ οι οργανωμένοι υποδοχείς τουριστικών δραστηριοτήτων περιορίζονται αποκλειστικά σε ήπιες μορφές ανάπτυξης. Για τα πολύ μικρά νησιά κάτω των 1.000 στρεμμάτων οι περιορισμοί γίνονται ακόμη αυστηρότεροι: επιτρέπονται μόνο δραστηριότητες ήπιας θαλάσσιας αναψυχής, όπως καταδύσεις, κολύμβηση ή ιστιοσανίδα, καθώς και περιορισμένες υποδομές ενημέρωσης και περιβαλλοντικής ερμηνείας. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας μίας μόνο τουριστικής κατοικίας υπό προϋποθέσεις ή μίας μικρής οργανωμένης μονάδας glamping έως 50 ατόμων, ενώ επιτρέπονται και καταφύγια τουριστικών σκαφών.

Απαγόρευση νέων κατασκευών κοντά στην ακτογραμμή

Το νέο χωροταξικό εισάγει επίσης αυστηρότερες προβλέψεις για την προστασία της παράκτιας ζώνης. Στα πρώτα 25 μέτρα από την ακτογραμμή απαγορεύονται νέες κατασκευές και διαμορφώσεις, με εξαίρεση έργα κοινής ωφέλειας ή προσβασιμότητας. Παράλληλα, προωθούνται μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης φυσικών πόρων, όπως η σύσταση για χρήση θαλασσινού νερού στις πισίνες και η υποχρεωτική δημιουργία δεξαμενών συλλογής ομβρίων για νέες εγκαταστάσεις.

Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της βραχυχρόνιας μίσθωσης, καθώς το νέο πλαίσιο δεν μπορεί από μόνο του να επιβάλει περιορισμούς χωρίς ειδική νομοθετική ρύθμιση. Περιλαμβάνει, ωστόσο, βασικές κατευθύνσεις για πιθανές ζώνες περιορισμού, χρονικά όρια λειτουργίας και ελέγχους σε περιοχές με αυξημένη πίεση.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο ΕΧΠ-Τ σηματοδοτεί τη μετάβαση «από την αποσπασματικότητα στη συνοχή», συνδέοντας παράλληλα τον σχεδιασμό του τουρισμού με τα υπό διαμόρφωση χωροταξικά για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τη βιομηχανία και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Περισσότερες ειδήσεις

Ατρόμητος ο ελληνικός τουρισμός – Αυξημένες οι αφίξεις ξένων επισκεπτών στην Κρήτη παρά τον πόλεμο

Λεφτά υπάρχουν για την χρηματοδότηση νέων επενδύσεων στον τουρισμό

Ελληνικός τουρισμός: Το «παρατεταμένο stress test» και το στοίχημα της ανθεκτικότητας