Μπορεί να μην έχει ακόμη… «πεθάνει», αλλά σίγουρα φυλλορροεί: η ανάγνωση, μια ανθρώπινη συνήθεια που κάποτε όριζε τον ρυθμό της σκέψης και της καθημερινότητας, υποχωρεί σήμερα μέσα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο που δεν αφήνει χώρο στη συγκέντρωση.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου και Πνευματικών Δικαιωμάτων που εορτάζεται σήμερα (23/4), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει στο προσκήνιο μια ανησυχητική πραγματικότητα: οι δεξιότητες γραμματισμού σε πολλές χώρες είτε παραμένουν στάσιμες είτε καταγράφουν επιδείνωση, ενώ ολοένα και λιγότεροι πολίτες διαβάζουν για ευχαρίστηση.
Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με την Επιτροπή, δεν είναι απλώς πολιτισμική, αλλά έχει άμεσες προεκτάσεις στην οικονομία, την κοινωνική συνοχή ακόμη και στη λειτουργία της δημοκρατίας.
Η υποχώρηση της ανάγνωσης δεν είναι τυχαία, είναι σχεδόν αναμενόμενη μέσα σε έναν κόσμο που απαιτεί διαρκώς την προσοχή μας. Οι οθόνες δεν ανταγωνίζονται απλώς το βιβλίο, αλλά κατακερματίζουν τον χρόνο σε μικρά, ασύνδετα κομμάτια.
Η εντατική χρήση ψηφιακών μέσων, η αίσθηση μόνιμης βιασύνης, οι ανισότητες στην πρόσβαση σε βιβλία, αλλά και η οικονομική ανασφάλεια δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το διάβασμα μετατρέπεται από αυτονόητη συνήθεια σε επιλογή που διαρκώς αναβάλλεται.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει κάτι που συχνά θεωρούμε δεδομένο: η ανάγνωση δεν είναι διακοσμητική συνήθεια, αλλά θεμέλιο προσωπικής ισορροπίας και ανάπτυξης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι συμβάλλει ουσιωδώς στην ενίσχυση της ψυχικής υγείας και της ευεξίας, στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας, στη δια βίου μάθηση, στη βελτίωση των επαγγελματικών προοπτικών, καθώς και στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και της κατανόησης διαφορετικών πολιτισμικών αναφορών.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια δραστηριότητα που ενισχύει όχι μόνο το άτομο, αλλά και την κοινωνική λειτουργία συνολικά.
Η ανάγνωση δεν αφορά μόνο τον αναγνώστη, αλλά ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο.
Η ικανότητα να κατανοούμε, να επεξεργαζόμαστε και να κρίνουμε την πληροφορία αποτελεί βασική προϋπόθεση για να σταθούμε μέσα σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο περίπλοκος.
Χωρίς αυτήν, η συμμετοχή στην οικονομία γίνεται επιφανειακή, η παρουσία στη δημόσια ζωή περιορίζεται και η δημοκρατία αδυνατίζει, χάνοντας τη βάση της. Η υποχώρηση της ανάγνωσης, επομένως, δεν περιορίζεται σε ατομικό επίπεδο, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της συλλογικής λειτουργίας.
Με αφορμή την ημέρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να δώσει και μια πρακτική διάσταση στο ζήτημα, προτείνοντας συγκεκριμένα βιβλία Ευρωπαίων συγγραφέων ως αφετηρία επανασύνδεσης με την ανάγνωση.
Το μήνυμα είναι σαφές: δεν υπάρχει «υποχρεωτικό» ή «ιδανικό» βιβλίο. Υπάρχει εκείνο που μπορεί να επαναφέρει τη συγκέντρωση και το ενδιαφέρον, δύο στοιχεία που φαίνεται να φθίνουν στη σημερινή καθημερινότητα.
Η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου δεν λειτουργεί μόνο ως υπενθύμιση της αξίας της ανάγνωσης, αλλά και ως αφορμή για έναν πιο ουσιαστικό προβληματισμό.
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη, αλλά η προσοχή περιορισμένη, το ζήτημα δεν είναι αν υπάρχουν βιβλία για να διαβάσουμε. Το ερώτημα είναι αν εξακολουθούμε να έχουμε τον χώρο και τη διάθεση να «χαθούμε» στις σελίδες τους.
Περισσότερες ειδήσεις
Διάβασμα: Μια «ριζοσπαστική» πράξη αυτοφροντίδας, σε έναν ωκεανό οθονών
Μπορεί ο τρόπος ζωής να καθυστερήσει την άνοια; Τι δείχνει νέα έρευνα
Bookin.com: «Πράσινες» διακοπές ή… «πράσινα άλογα»; Οι γενιές σε crash test ταξιδιωτικής βιωσιμότητας
