Τεράστια εξακολουθεί να είναι η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από τους ευρωπαϊκούς στόχους για την ανακύκλωση, καθώς παρά τις νέες μονάδες επεξεργασίας απορριμμάτων, τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και τα αλλεπάλληλα νομοθετήματα των τελευταίων ετών, η χώρα εξακολουθεί να ανακυκλώνει μόλις το 18,5% των αστικών αποβλήτων της. Πρόκειται για ένα ποσοστό που όχι μόνο απέχει σημαντικά από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ουσιαστικά αποτυπώνει ότι το μοντέλο διαχείρισης εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στην ταφή.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν ληφθούν υπόψη οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα απέναντι στην Κομισιόν. Μέχρι το 2030 η προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων θα πρέπει να φτάσει το 60%, να ανέλθει στο 65% έως το 2035, ενώ την ίδια χρονιά η ταφή δεν θα επιτρέπεται να υπερβαίνει το 10% των παραγόμενων απορριμμάτων. Σήμερα, όμως, περισσότερο από το 80% των αστικών αποβλήτων εξακολουθεί να οδηγείται σε χώρους ταφής, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη την επίτευξη των οροσήμων χωρίς δραστικές αλλαγές.
Η Ελλάδα μάλιστα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με διαδικασίες παράβασης για ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων και μια νέα ευρωκαταδίκη που θα συνοδεύεται από βαριά πρόστιμα δύσκολα θα αποφευχθεί εάν δεν επιταχυνθεί η εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας.
Σε αυτό το περιβάλλον επιχειρεί να παρέμβει ο Κλάδος Αποβλήτων της ΡΑΑΕΥ, ο οποίος λειτουργεί περίπου ενάμιση χρόνο και έχει αναλάβει για πρώτη φορά τον ρόλο του κεντρικού εποπτικού μηχανισμού για τη λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ).
Φέτος ολοκληρώθηκε για πρώτη φορά η πιστοποίηση και των 14 ΦοΔΣΑ της χώρας, εξέλιξη που αποτελούσε βασική προϋπόθεση για να ενεργοποιηθεί χρηματοδότηση περίπου 600 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους. Πέρυσι είχαν καταφέρει να πιστοποιηθούν μόνον οι 13, καθώς ο ΦοΔΣΑ Δυτικής Ελλάδας δεν πληρούσε τις απαιτήσεις στελέχωσης και οικονομικής οργάνωσης.
Οι νέες προδιαγραφές πιστοποίησης επέβαλαν ως ελάχιστη προϋπόθεση την ύπαρξη έντεκα εργαζομένων συγκεκριμένων ειδικοτήτων, οδηγώντας πολλούς ΦοΔΣΑ σε προσλήψεις συμβασιούχων και στη συνέχεια μόνιμου προσωπικού. Παράλληλα, η διαδικασία των συγχωνεύσεων έφερε στην επιφάνεια νέες δυσλειτουργίες. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώθηκε ότι μονάδες επεξεργασίας ή ΧΥΤΑ λειτουργούσαν με ληγμένες περιβαλλοντικές άδειες ή χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες αδειοδοτήσεις μετά τις διοικητικές αλλαγές. Ο τελευταίος φάκελος που εκκρεμούσε αφορούσε εγκατάσταση στην Αχαΐα και ολοκληρώθηκε μόλις πριν από λίγες ημέρες.
Για τη ΡΑΑΕΥ, πάντως, η πιστοποίηση αποτελεί μόνο την αφετηρία. Το επόμενο βήμα είναι η αξιολόγηση της πραγματικής απόδοσης κάθε φορέα. Στην κατεύθυνση αυτή έως το τέλος Οκτωβρίου αναμένεται να δημοσιοποιηθεί για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σύστημα δεικτών, το οποίο αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Δεν θα αξιολογείται πλέον μόνο αν ένας οργανισμός διαθέτει το απαραίτητο προσωπικό ή τις διοικητικές δομές, αλλά και αν επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά ανακύκλωσης, ποιο είναι το κόστος διαχείρισης ανά τόνο απορριμμάτων, πόσο αποδοτικά λειτουργούν οι εγκαταστάσεις του και κατά πόσο επιτυγχάνει εκτροπή αποβλήτων από την ταφή.
Μάλιστα, η ίδια η διαδικασία αποκάλυψε ότι σήμερα δεν υπάρχει καν κοινός τρόπος μέτρησης των επιδόσεων. Σε ορισμένες περιοχές, για παράδειγμα, στον υπολογισμό της ανακύκλωσης συνυπολογίζονται συγκεκριμένα ρεύματα αποβλήτων, ενώ σε άλλες όχι, γεγονός που καθιστά προβληματικές ακόμη και τις συγκρίσεις μεταξύ περιφερειών.
Σύμφωνα με στελέχη της Αρχής, οι νέες εγκαταστάσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Όπως σημειώνουν, και στις υποδομές επεξεργασίας λυμάτων, υπάρχουν έργα που κατασκευάστηκαν αλλά δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα.
Το ενδιαφέρον της Αρχής αναμένεται να στραφεί πλέον και στα οργανικά απόβλητα, τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 40% του περιεχομένου των πράσινων κάδων. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ΡΑΑΕΥ, μόνο η σωστή χωριστή συλλογή και αξιοποίηση των βιοαποβλήτων θα μπορούσε να αυξήσει την ανακύκλωση της χώρας κατά περίπου 25 ποσοστιαίες μονάδες. Σημαντικό μέρος αυτών των αποβλήτων παράγεται από ξενοδοχεία, εστιατόρια και επιχειρήσεις εστίασης, όπου αναλογεί περίπου το 60% των οργανικών απορριμμάτων. Για τον λόγο αυτό η Αρχή ετοιμάζει ειδικούς οδηγούς εφαρμογής του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», το οποίο παραμένει ουσιαστικά ανενεργό με ελάχιστες εξαιρέσεις, παρά το γεγονός ότι έχει θεσμοθετηθεί εδώ και δύο χρόνια.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η εκπόνηση νέας μεθοδολογίας κοστολόγησης των υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων, ώστε να υπολογίζεται με ενιαίο τρόπο το πραγματικό κόστος ανά τόνο και ανά ρεύμα αποβλήτων. Έως τώρα, όπως παραδέχονται στελέχη της ΡΑΑΕΥ, ο υπολογισμός των τελών είναι συχνά αυθαίρετος καθώς υπάρχουν περιοχές, στις οποίες δεν υπάρχει εικόνα ούτε για το πόσο κοστίζει η διαχείριση των απορριμμάτων.
Η Αρχή έχει ενεργοποιήσει και την ψηφιακή πλατφόρμα καταγγελιών myRAAEY, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να αναφέρουν περιστατικά που αφορούν:
Μέσα στον πρώτο μήνα λειτουργίας της πλατφόρμας καταγράφηκαν περίπου είκοσι αναφορές, οι οποίες συνοδεύονται από φωτογραφικό υλικό και διαβιβάζονται στις αρμόδιες υπηρεσίες ή ακόμη και στις εισαγγελικές αρχές όταν προκύπτουν ενδείξεις ποινικών παραβάσεων.
Αν και η ΡΑΑΕΥ υποστηρίζει ότι ο ρόλος της είναι σήμερα περισσότερο υποστηρικτικός παρά τιμωρητικός, δεν αποκλείει τα επόμενα χρόνια η πιστοποίηση των ΦοΔΣΑ να συνδεθεί με συγκεκριμένα ελάχιστα επίπεδα απόδοσης. Σε μια τέτοια περίπτωση, η απώλεια της πιστοποίησης θα μπορούσε να σημαίνει ακόμη και αποκλεισμό από χρηματοδοτήσεις.
Η πίεση άλλωστε δεν προέρχεται μόνο από την ελληνική πλευρά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη συνδέσει μέρος των πόρων του ΕΣΠΑ με την πρόοδο που σημειώνεται στην ανακύκλωση, παρακρατώντας το 25% της χρηματοδότησης μέχρι να διαπιστωθεί ότι επιτυγχάνονται οι συμφωνημένοι στόχοι. Για τα έργα που αφορούν τη διαχείριση αποβλήτων, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 150 εκατ. ευρώ που ενδέχεται να χρειαστεί να καλυφθούν από εθνικούς πόρους εάν η χώρα συνεχίσει να υπολείπεται των δεσμεύσεών της.
Την ίδια στιγμή, η Τοπική Αυτοδιοίκηση επιμένει ότι οι δήμοι δεν μπορούν να επιτύχουν καλύτερες επιδόσεις χωρίς τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, αποκάλυψε ότι από το τέλος ταφής έχουν συγκεντρωθεί περίπου 320 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2022 – 2024, τα οποία όμως δεν έχουν ακόμη αποδοθεί στους δήμους, όπως προβλέπει η νομοθεσία. Μετά από διαδοχικές συναντήσεις με την Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, τον υπουργό Περιβάλλοντος Σταύρο Παπασταύρου και τον γενικό γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων Μανώλη Γραφάκο, η ΚΕΔΕ έλαβε διαβεβαιώσεις ότι η διαδικασία θα ξεκινήσει άμεσα και ότι οι πόροι θα επιστραφούν με τη μορφή εξοπλισμού ανακύκλωσης προς τους δήμους.
Η Αυτοδιοίκηση επιμένει ότι τα χρήματα αυτά πρέπει να κατευθυνθούν σε όσους σηκώνουν καθημερινά το βάρος της αποκομιδής και της ανακύκλωσης και έχει ήδη προαναγγείλει νέα σύσκεψη όλων των εμπλεκόμενων φορέων μετά τον Αύγουστο. Το διακύβευμα είναι διπλό: Αφενός να μη χαθούν πολύτιμοι ευρωπαϊκοί πόροι και αφετέρου να αποφύγει η χώρα νέες καταδίκες και πρόστιμα, τα οποία θα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο έναν τομέα που εδώ και χρόνια προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος.
Περισσότερες ειδήσεις
ΙΟΝ: Η σοκολάτα που αγαπά το περιβάλλον
Στην ανακύκλωση πλαστικών εισέρχεται ο όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ μέσω νέας θυγατρικής εταιρίας
ΡΑΑΕΥ: «Διαβατήριο» για ευρωπαϊκούς πόρους η πιστοποίηση και των 14 ΦοΔΣΑ
