Ένα παιδί που κάθεται μόνο του στο διάλειμμα ή προτιμά να ασχολείται με κάτι χωρίς παρέα μπορεί εύκολα να προκαλέσει ανησυχία σε έναν γονέα ή εκπαιδευτικό. Όμως η εικόνα ενός παιδιού που παίζει μόνο του δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι είναι απομονωμένο, δυστυχισμένο ή ότι δυσκολεύεται στις σχέσεις του.
Νέα μελέτη ερευνητών του University of Georgia στις ΗΠΑ δείχνει ότι ορισμένα παιδιά απλώς αισθάνονται άνετα με τη μοναχική δραστηριότητα, ενώ ταυτόχρονα διατηρούν καλές φιλίες και αισθάνονται ότι αποτελούν μέρος της ομάδας.
Το κρίσιμο στοιχείο, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν είναι τόσο πόσο χρόνο περνά ένα παιδί μόνο του, αλλά εάν εξακολουθεί να αισθάνεται ότι ανήκει και ότι γίνεται αποδεκτό από τους συνομηλίκους του.
Στη μελέτη συμμετείχαν 473 μαθητές ηλικίας 9 έως 11 ετών από δημοτικά σχολεία στην πολιτεία της Georgia.
Τα παιδιά κλήθηκαν να αναφέρουν ποιοι συμμαθητές τους συνήθιζαν να παίζουν μόνοι τους, παρότι τα πήγαιναν καλά με τους άλλους. Παράλληλα, απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με το πόσο σημαντικό θεωρούσαν να αισθάνονται ότι ανήκουν σε μια ομάδα, πόσο ικανοποιημένα ήταν από τις φιλίες τους και πώς αντιλαμβάνονταν τη θέση τους μέσα στην τάξη.
Οι ερευνητές εντόπισαν μια ουσιαστική διαφορά μεταξύ δύο ομάδων: των παιδιών που προτιμούσαν συχνά να περνούν χρόνο μόνα τους αλλά εξακολουθούσαν να θεωρούν σημαντική την κοινωνική σύνδεση και εκείνων που έδιναν μικρότερη σημασία στο αίσθημα του ανήκειν.
Στην πρώτη περίπτωση, τα παιδιά εμφανίζονταν σε γενικές γραμμές ικανοποιημένα τόσο από τις στενές φιλίες τους όσο και από τις σχέσεις τους με το ευρύτερο σύνολο των συνομηλίκων τους.
Όπως εξηγεί η Rachael Pfanz, σχολική ψυχολόγος και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, πρόκειται για παιδιά που μπορεί να προτιμούν να κάνουν κάτι μόνα τους αντί να συμμετέχουν κάθε φορά σε ομαδικό παιχνίδι, χωρίς όμως να δυσκολεύονται να συνυπάρξουν και να επικοινωνήσουν με τους άλλους.
Με απλά λόγια, μπορεί να αποδέχονται αρκετές προσκλήσεις ώστε να παραμένουν κοινωνικά συνδεδεμένα, ενώ παράλληλα αισθάνονται άνετα να πουν «όχι» όταν προτιμούν να μείνουν μόνα τους.
Διαφορετική ήταν η εικόνα για τα παιδιά που δεν θεωρούσαν ιδιαίτερα σημαντικό το να ανήκουν σε μια ομάδα. Αυτά ήταν πιθανότερο να δηλώνουν μικρότερη ικανοποίηση τόσο από τις φιλίες τους όσο και από τις σχέσεις τους με το σύνολο της τάξης.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι όταν ένα παιδί απορρίπτει συστηματικά κάθε πρόσκληση για κοινές δραστηριότητες, ενδέχεται σταδιακά να λαμβάνει όλο και λιγότερες προσκλήσεις. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος που τελικά οδηγεί σε ανεπιθύμητη απομόνωση και δυσαρέσκεια από την κοινωνική του ζωή.
Η Michele Lease, καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας και συν-συγγραφέας της έρευνας, παρομοιάζει την κοινωνική επαφή με άλλες συνήθειες που γνωρίζουμε ότι μας κάνουν καλό: ακόμη κι όταν δεν έχουμε πάντοτε διάθεση, η συστηματική αποφυγή τους μπορεί σε βάθος χρόνου να έχει αρνητικές συνέπειες.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί πρέπει να πιέζεται να είναι συνεχώς κοινωνικό.
Ένα ακόμη μήνυμα της μελέτης αφορά τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς. Οι ερευνητές συνιστούν να μην αντιμετωπίζουν αυτομάτως το μοναχικό παιχνίδι ως πρόβλημα που πρέπει να «διορθωθεί».
Η πίεση ενός παιδιού που προτιμά πιο ήρεμες δραστηριότητες να μπει ξαφνικά σε μια μεγάλη παρέα ή σε ένα έντονα ομαδικό παιχνίδι μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Μια πιο βοηθητική προσέγγιση μπορεί να είναι η σταδιακή επαφή με ένα ή δύο παιδιά που έχουν παρόμοια ενδιαφέροντα, δημιουργώντας ένα κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο το παιδί αισθάνεται περισσότερο ασφαλές και άνετο.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η Pfanz, ίσως η πρώτη κίνηση να μην είναι να ζητήσει κανείς από ένα παιδί να μπει αμέσως σε έναν μεγάλο ποδοσφαιρικό αγώνα στο προαύλιο, εφόσον ήδη δείχνει ότι προτιμά να παίζει μόνο του.
Τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα χρήσιμα για παιδιά της τετάρτης και πέμπτης τάξης του δημοτικού, μια ηλικία κατά την οποία οι παρέες αρχίζουν να αποκτούν πιο σταθερή μορφή και τα παιδιά μπορούν πλέον να διακρίνουν καλύτερα ποιος επιλέγει να μένει μόνος και ποιος μένει στο περιθώριο χωρίς να το επιθυμεί.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάκριση.
Το να απολαμβάνει ένα παιδί τον χρόνο μόνο του δεν είναι το ίδιο με το να αισθάνεται μόνο. Αν έχει φιλίες, αισθάνεται αποδεκτό και γνωρίζει ότι μπορεί να συμμετέχει όταν το επιθυμεί, το μοναχικό παιχνίδι μπορεί απλώς να αποτελεί μέρος του χαρακτήρα και των προτιμήσεών του.
Αυτό που αξίζει περισσότερο την προσοχή των ενηλίκων δεν είναι η απουσία μιας μεγάλης παρέας, αλλά το εάν το ίδιο το παιδί νιώθει ότι έχει ανθρώπους γύρω του και μια θέση ανάμεσά τους.
Περισσότερες ειδήσεις
Το «μυστικό» για καλύτερους βαθμούς μπορεί να βρίσκεται στο… μαξιλάρι – Τι έδειξε νέα μελέτη
Οι γονείς συχνά το αγνοούν: Το πιο σημαντικό σημάδι συναισθηματικής ωριμότητας στα παιδιά
Παιδιά και ψυχική υγεία: Τα σνακ που προκαλούν… επιθετικότητα, άγχος και διάσπαση προσοχής
