Με τις προθεσμίες ολοκλήρωσης του Ταμείου Ανάκαμψης να πλησιάζουν και τον κίνδυνο απώλειας κοινοτικών πόρων να γίνεται ολοένα και πιο ορατός, η κυβέρνηση ενεργοποιεί ένα έκτακτο πλαίσιο επιτάχυνσης για τα μεγάλα έργα του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Πρόκειται για παρεμβάσεις συνολικού προϋπολογισμού άνω των 2,4 δισ. ευρώ, οι οποίες θεωρούνται κρίσιμες τόσο για την αναβάθμιση των υποδομών της χώρας όσο και για την επίτευξη των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η Ελλάδα έναντι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατέθεσε διάταξη στο νομοσχέδιο – σκούπα με την οποία εισάγεται ειδικός μηχανισμός επιτάχυνσης έργων, προβλέποντας ακόμη και πρόσθετες αποζημιώσεις προς τους αναδόχους, προκειμένου να ολοκληρωθούν εγκαίρως και να μην τεθεί σε κίνδυνο η εκταμίευση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών διαθέτει το μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο έργων που χρηματοδοτούνται μέσω επιδοτήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, ο συνολικός προϋπολογισμός τους ανέρχεται σε 2,4 δισ. ευρώ.
Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται ορισμένες από τις σημαντικότερες υποδομές που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη στη χώρα. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ), ένα έργο που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον συγκοινωνιακό χάρτη του νησιού και να βελτιώσει σημαντικά τα επίπεδα οδικής ασφάλειας.
Παράλληλα, στο χαρτοφυλάκιο εντάσσονται οι παρεμβάσεις αποκατάστασης υποδομών στις περιοχές που επλήγησαν από την κακοκαιρία Daniel, κυρίως στη Θεσσαλία, όπου απαιτούνται εκτεταμένες εργασίες σε οδικά δίκτυα, γέφυρες και συνοδά τεχνικά έργα.
Σημαντικό μέρος των πόρων κατευθύνεται επίσης στον εκσυγχρονισμό περιφερειακών αεροδρομίων, στην ανανέωση του στόλου των αστικών συγκοινωνιών με οχήματα χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών ρύπων, καθώς και σε έργα που αφορούν τη μεταρρύθμιση και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των σιδηροδρόμων.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά προγράμματα, το Ταμείο Ανάκαμψης λειτουργεί με ιδιαίτερα αυστηρούς κανόνες και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Η μη επίτευξη των συμφωνημένων οροσήμων μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια χρηματοδότησης, χωρίς να υπάρχουν μεγάλα περιθώρια παρατάσεων.
Από την πρώτη στιγμή που εντάχθηκαν μεγάλα δημόσια έργα στο πρόγραμμα, υπήρχαν επιφυλάξεις για το κατά πόσο το ελληνικό σύστημα παραγωγής δημοσίων έργων θα μπορούσε να ανταποκριθεί στους απαιτούμενους χρόνους. Οι καθυστερήσεις λόγω απαλλοτριώσεων, αρχαιολογικών ευρημάτων, προσφυγών, αναθεωρήσεων μελετών ή άλλων διοικητικών εμποδίων αποτελούν διαχρονικά χαρακτηριστικά των μεγάλων έργων στη χώρα.
Καθώς πλέον πλησιάζει η τελική ευθεία για την ολοκλήρωση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, η πίεση αυξάνεται και η κυβέρνηση αναζητά τρόπους ώστε να περιορίσει τον κίνδυνο απώλειας πόρων.
Η νέα διάταξη εισάγει ένα ειδικό καθεστώς για έργα προϋπολογισμού άνω των 100 εκατ. ευρώ που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Σύμφωνα με τη ρύθμιση, η Προϊσταμένη Αρχή θα μπορεί να τροποποιεί ή να συντέμνει τις εγκεκριμένες προθεσμίες εκτέλεσης ενός έργου, εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο για την τήρηση των δεσμεύσεων που απορρέουν από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η σχετική απόφαση θα κοινοποιείται στον ανάδοχο, ο οποίος θα έχει τη δυνατότητα να υποβάλει ένσταση και εναλλακτικό χρονοδιάγραμμα μέσα σε συγκεκριμένες και αυστηρές προθεσμίες.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική διαδικασία ταχείας διαιτησίας για την επίλυση διαφορών, με στόχο να αποφεύγονται οι πολύμηνες ή πολυετείς δικαστικές εμπλοκές που συχνά «παγώνουν» την πρόοδο μεγάλων έργων.
Το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της νέας ρύθμισης είναι η δυνατότητα χορήγησης πρόσθετης αποζημίωσης στους αναδόχους που θα καταφέρουν να ολοκληρώσουν τα έργα εντός των νέων, επιταχυνόμενων προθεσμιών.
Η αποζημίωση θα καταγράφεται σε ειδική ενότητα του Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών και θα λειτουργεί ως κίνητρο για την ταχύτερη εκτέλεση των έργων.
Ουσιαστικά πρόκειται για ένα είδος «πριμ επιτάχυνσης», μέσω του οποίου το Δημόσιο επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι κρίσιμες υποδομές θα ολοκληρωθούν εγκαίρως και δεν θα τεθεί σε κίνδυνο η χρηματοδότησή τους. Ωστόσο, τα ποσά αυτά δεν θα προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Θα καλύπτονται από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, γεγονός που σημαίνει ότι το κόστος θα βαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό.
Παρότι η κυβέρνηση εκτιμά ότι το συγκεκριμένο εργαλείο μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων, η επιτυχία του δεν είναι δεδομένη.
Η ίδια η διάταξη προβλέπει ότι εάν ένα έργο δεν ολοκληρωθεί εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, οι πρόσθετες αποζημιώσεις που έχουν καταβληθεί θα καθίστανται άμεσα απαιτητές και θα επιστρέφονται έντοκα από τον ανάδοχο. Μάλιστα, θα μπορούν να συμψηφίζονται με οφειλές ή εγγυητικές επιστολές που έχουν κατατεθεί στο πλαίσιο της σύμβασης.
Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, δεν αποκλείεται να έχει ήδη χαθεί η χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, εφόσον δεν επιτευχθούν τα απαιτούμενα ορόσημα. Η προωθούμενη ρύθμιση αποτυπώνει την αγωνία της κυβέρνησης να διασφαλίσει την ολοκλήρωση ενός τεράστιου επενδυτικού προγράμματος πριν από τη λήξη των αυστηρών προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν με διαδικασίες fast track οι χρόνιες αδυναμίες του συστήματος παραγωγής δημοσίων έργων. Το αν τα πρόσθετα κίνητρα και οι νέες διαδικασίες θα αποδειχθούν αρκετά για να κρατήσουν εντός χρονοδιαγράμματος έργα όπως ο ΒΟΑΚ, οι αποκαταστάσεις στη Θεσσαλία και οι παρεμβάσεις στις μεταφορές, θα φανεί τους επόμενους μήνες, καθώς η αντίστροφη μέτρηση για το Ταμείο Ανάκαμψης έχει ήδη ξεκινήσει.
Περισσότερες ειδήσεις
Κατασκευές σε «ναρκοπέδιο»: Το εκρηκτικό κοκτέιλ που απειλεί τα μεγάλα έργα
Έρχεται κύμα προσφυγών κατά του Δημοσίου για τις αναθεωρήσεις στα έργα του υπουργείου Υγείας
